مهدیه مالکی/صبا: با اعلام انتخاب فیلم «علت مرگ: نامعلوم» به عنوان نماینده رسمی ایران در نود و هشتمین دوره جوایز اسکار، بار دیگر نگاه‌ها به روند گزینش آثار و ظرفیت‌های بین‌المللی سینمای ایران جلب شده است. در سالی که فیلم‌هایی چون «پیرپسر»، «زن و بچه»، «زیبا صدایم کُن»، «رها» و «علت مرگ: نامعلوم» در فهرست اولیه معرفی قرار داشتند، انتخاب نهایی پرسش‌هایی را در میان منتقدان، سینماگران و مخاطبان برانگیخته است. در همین باره، گفت‌وگویی داشته‌ایم با امیر قادری، منتقد شناخته‌شده و صاحب‌نظر سینما، تا ضمن بررسی ویژگی‌های این آثار، نگاهی تحلیلی به روند انتخاب نماینده ایران، شانس‌های واقعی حضور در رقابت‌های جهانی، و جایگاه سینمای ایران در اسکار ۲۰۲۶ داشته باشیم. این گفت‌وگو تلاشی است برای واکاوی تصمیم اخیر و ارزیابی ظرفیت‌های روایی، فنی و فرهنگی فیلم‌هایی که در این رقابت حضور داشتند. قادری معتقد است در شرایط عادی، هیچ‌کدام از پنج فیلم نامزد شده برای اسکار شانسی برای حضور در میان ۱۵ نامزد نهایی اسکار را نداشتند؛ مگر آنکه به دلایل سیاسی و غیر سینمایی فیلم ارسال شده از سوی ایران در اسکار دیده شود.

امیرقادری، نویسنده و منتقد سینما درباره اینکه از میان پنج فیلمی که نامزد نهایی برای انتخاب و معرفی به آکادمی اسکار شدند احتمالا کدام یک مورد توجه هیئت انتخاب قرار می‌گرفت گفت: به عقیده من در شرایط عادی، هیچ‌کدام از این فیلم‌ها شانسی برای حضور در میان ۱۵ نامزد نهایی اسکار را نداشتند؛ مگر آنکه به دلایل سیاسی و غیر سینمایی فیلم ارسال شده از سوی ایران در اسکار دیده شود.
وی با تاکید بر اینکه من واقعا متعجب هستم که این همه دعوا، لابی‌های پشت پرده و حاشیه هرساله و به‌خصوص امسال، برای چیست، تاکید کرد: با وجود وضعیت پر از مضمون‌زدگی و گروه‌گرایی و ایدئولوژی زدگی اسکار در ده-پانزده سال گذشته (جز یکی دو مورد استثنا)، کیفیت محصولات سینمای ایران در سال‌های اخیر به‌گونه‌ای بوده که شانسی برای حضور این محصولات در میان نامزدهای نهایی قائل نبودم و فیلم‌های امسال که اغلب شرایط اولیه‌ی بین‌المللی را هم برای این حضور نداشتند. مگر این که مثلا روابط ایران و آمریکا به سمت خاصی برود، و به دلایل دیگری، فیلم ارسالی از سوی ایران به ۱۵ نامزد نهایی اسکار راه یابد. همان‌طور که روابط میان ایران و اروپا در جوایز جشنواره‌ای اخیر سینمای داخلی، نقش قابل توجهی داشت.

قادری تاکید کرد: فارغ از کیفیت فیلم‌ها، نامزدی که از سوی ایران به اسکار معرفی می‌شود باید پخش کننده قوی، سابقه حضور در جشنواره‌های بین‌المللی و حضور در فصل جوایز را داشته باشند که هیچ کدام از محصولات نامزد شده، این شرایط را نداشتند. فقط فیلم ضعیف زن و بچه در جشنواره کن حضور داشته که حاصلش قرار گرفتن در قعر جدول ارزش‌گذاری فیلم‌ها از سوی منتقدان بین‌المللی بود و حتی به لحاظ سیاسی نیز در این جشنواره مورد استقبال قرار نگرفت. به همین خاطر حتی اگر زن و بچه نیز به اسکار معرفی می‌شد؛ شانسی برای دیده شدن در این آکادمی نداشت و چهار فیلم دیگر جدا از بحث درباره‌ ارزش‌های سینمایی‌شان، به دلیل عدم وجود پخش‌کننده معتبر، عدم شهرت و عدم حضور در جشنواره‌های بین‌المللی معتبر، معیارهای اولیه برای انتخاب شدن به‌عنوان نماینده‌ی ایران را نداشتند.

وی در پاسخ به اینکه همواره این انتقاد به بنیاد فارابی در انتخاب فیلم‌ها وارد بوده که فیلم‌ها را با رویکرد ارزشی انتخاب می‌کند ولی به نظر می‌رسد امسال رویکرد فارابی در انتخاب فیلم‌ها تغییر کرده و به نظر منتقدین نزدیک‌تر شده؛ گفت: این طور نیست. کافی است به فهرست انتخاب‌های فارابی در یک دهه‌ گذشته نگاه کنید. هر چند در مواردی شاید این‌گونه ارزش‌گذاری هم در انتخاب نماینده ایران دخیل بوده. اما اتفاقی نیست که همیشگی باشد. در گذشته نیز فارابی چنین انتخاب‌هایی داشته. هر چند که همیشه عاقبت کار از همان زمان معرفی نماینده معلوم بود. تکرار می‌کنم که با وجود همه این تجربه‌های تلخ و شرایط فیلم‌های حاضر، این همه جنگ و دعوای صنفی و داد و قال و هیاهوی بسیار بر سر هیچ را نمی‌فهمم.