پگاه زارعی/ صبا؛ نشست خبری بیست‌ودومین جشنواره بین‌المللی نمایش‌های آیینی و سنتی و مراسم رونمایی از پوستر جشنواره، با حضور رضا مردانی مدیر کل هنرهای نمایشی، سیاوش ستاری دبیر و مدیران بخش های مختلف جشنواره و داوود فتحعلی‌بیگی و رحمت امینی، امروز چهارشنبه ۲ مهر ماه ۱۴۰۴  در سالن مشاهیر مجموعه تئاترشهر برگزار شد.

در ابتدای این نشست از پوستربیست‌ودومین جشنواره بین‌المللی نمایش‌های آیینی و سنتی رونمایی شد.

در ادامه رضا مردانی، مدیرکل هنرهای نمایشی، گفت: بخشی از آیین‌ها و سنت‌های ما ریشه در هویت و میراث فرهنگی ایران دارد و آشنایی با آن‌ها می‌تواند در تقویت فرهنگ و هنر کشور مؤثر باشد. این جشنواره در راستای پاسداشت اصالت ایران اسلامی برگزار می‌شود و از برنامه‌های مورد تأکید وزیر فرهنگ نیز هست.

وی افزود: در حوزه دیپلماسی فرهنگی، چه زیباتر از آن است که آیین‌ها و سنت‌ها در قالب نمایش معرفی شوند؛ کاری که سال‌ها به دست بزرگان و هنرمندان این عرصه انجام شده است.

مردانی ضمن قدردانی از تلاش‌های ستاری، دبیر جشنواره، و همکارانش اظهار کرد: در مدت زمان کوتاه، تلاش‌های شبانه‌روزی ارزشمندی انجام شد و این رویداد سنگین با همت هنرمندان و استادان بزرگ به سرانجام رسید.

وی در پایان تصریح کرد: امیدواریم این جریان ارزشمند در دوره‌های بعد نیز استمرار یابد، چرا که آشنا کردن نسل جوان با آیین‌ها و سنت‌های ایرانی در سراسر کشور اقدامی بی‌نظیر و منحصر به فرد است.

در ادامه سعید اسدی مدیر انجمن هنرهای نمایشی عنوان کرد: این جشنواره فرصتی است برای احیا و باز‌یابی سنت‌های تاریخی و فرهنگ غنی ایرانی؛ به‌ویژه در روزهایی که بیش از هر زمان دیگری قلب ما برای ایران می‌تپد. بسیار خرسندم که انجمن هنرهای نمایشی به عنوان همکار و پشتیبان در برگزاری بیست‌ودومین جشنواره سنتی حضور داشته است.

وی افزود: اگر بخواهیم در میان رویدادهای تئاتری ایران جشنواره‌ای را برجسته کنیم، بدون تردید جشنواره تئاتر آیینی و سنتی جایگاه ویژه‌ای دارد. این رویداد نه‌تنها ریشه در میراث نمایشی ایران دارد، بلکه می‌تواند در تئاتر معاصر جهان نیز نقشی مؤثر ایفا کند. چراکه آثار نمایشی ایرانی دارای ویژگی‌های منحصربه‌فردی هستند که نمونه آن در جهان کمتر یافت می‌شود و همین امر می‌تواند موضوع پژوهش، بازآفرینی و حتی الهام‌بخشی برای هنرمندان دیگر کشورها باشد.

اسدی تأکید کرد: برگزاری این جشنواره با نگاهی تازه و متفاوت، امکان پرداختن به آیین‌های ایرانی در سراسر کشور و ارتباط سازنده با نسل جدید را فراهم می‌کند. همچنین توجه به پژوهش و ایجاد گفت‌وگو میان فرهنگ‌ها، این رویداد را به فرصتی ارزشمند در دیپلماسی فرهنگی تبدیل کرده است.

وی در پایان خاطرنشان کرد: علیرغم دشواری‌های موجود، از جمله محدودیت‌های مالی و کمبود فضاهای نمایشی، دست‌اندرکاران جشنواره با تلاش شبانه‌روزی توانستند پیوندی میان آیین‌های سنتی و مخاطبان سراسر ایران برقرار کنند. از تلاش‌های آقای ستاری، دبیر جشنواره، و گروه همکاران ایشان قدردانی می‌کنم و امیدوارم این جشنواره همچنان در مسیر رشد و تداوم قرار گیرد.

همچنین در این نشست سیاوش ستاری دبیر بیست و دومین جشنواره نمایش‌های آیینی و سنتی بیان کرد: نمایشگران سنتی قرن‌هاست که نقش شادی‌آفرینی، درمانگری و ارتباط با فرهنگ و آیین‌های کهن را بر عهده داشته‌اند و این جشنواره فرصتی است تا هر دو سال یک‌بار گرد هم آییم و بخشی از این هنر ماندگار را به نمایش بگذاریم. اما واقعیت تلخ این است که نسل ما رو به پایان است و با هر دوره برگزاری جشنواره، شماری از استادان و هنرمندان دیگر در میان ما نیستند، بی‌آنکه برای آینده این میراث کهن تدبیری جدی اندیشیده شود.

وی افزود: من چهار ماه پیش به‌عنوان دبیر جشنواره منصوب شدم و تنها سه ماه فرصت داشتم برای برنامه‌ریزی. مسئولان از من به‌عنوان فردی نوآور یاد کرده‌اند، اما حقیقت این است که کار تازه‌ای نکردم؛ بلکه تنها همان مطالبات دیرینه استادان و پیشکسوتان را که سال‌ها فریاد زده‌اند، دوباره یادآوری کردم. مهم‌ترین خواسته این است که نمایش‌های ایرانی و سنتی خانه و پایگاهی دائمی داشته باشند؛ ساختمانی که بتواند به‌عنوان بنیاد نمایش ایرانی، مدرسه و تماشاخانه دائمی فعالیت کند.

ستاری عنوان کرد: در این دوره، بیش از هر چیز بر ضرورت آموزش و پژوهش تأکید شد. با وجود شرایط دشوار اقتصادی و محدودیت زمانی، موفق شدیم طرحی با عنوان «مدرسه به وسعت ایران زمین» را اجرا کنیم. در قالب این طرح، ۱۲۰ کارگاه آموزشی در ۶۵ شهر کشور برگزار شد؛ ۱۸۵۴ هنرجو شرکت کردند و در مجموع ۵۴۸۰ ساعت آموزش ارائه گردید. بسیاری از این رشته‌ها تنها یک یا دو استاد باقی‌مانده داشتند و ما با دشواری فراوان امکان انتقال تجربه آنان را فراهم کردیم.

وی خاطرنشان کرد: تجربه ارزشمند دیگر، تربیت تعداد قابل توجهی معلم در کنار هنرجویان بود؛ چرا که بسیاری از هنرمندان پس از گذراندن این دوره‌ها توانستند خود در مقام مدرس قرار گیرند و هنر نمایش‌های سنتی را منتقل کنند. به باور من، این مسیر می‌تواند ضامن بقا و تداوم این میراث کهن باشد.

 دبیر بیست‌ودومین جشنواره بین‌المللی نمایش‌های آیینی و سنتی، گفت: یکی از اتفاقات ارزشمند امسال، حضور هنرجویان کارگاه‌های آموزشی در بخش اجرای فضای باز جشنواره بود. برای نمونه، نمایشی در زمینه خیمه‌شب‌بازی از همدان ارائه شد که از نظر فنی و هنری، دقیق‌تر و پخته‌تر از بسیاری از گروه‌های باسابقه تهران بود؛ آن هم تنها پس از ۱۵ روز آموزش. این تجربه نشان می‌دهد که اگر یک سال به نوجوانان فرصت و حمایت داده شود، می‌تواند انقلابی در هنرهای نمایشی سنتی رخ دهد.

وی افزود: تدارک و اجرای چنین برنامه‌ای کار بسیار دشواری بود و در حد توان یک وزارتخانه هم نمی‌گنجید. با این حال، با همگرایی انجمن‌های هنرهای نمایشی، آموزشگاه‌های خصوصی و برخی نهادهای فرهنگی، ۱۲۰ کارگاه آموزشی در ۶۴ شهر برگزار شد. بیش از ۸۰ درصد هزینه‌ها را این مراکز خصوصی متقبل شدند؛ از اعزام و اسکان استادان گرفته تا برگزاری و پذیرایی کارگاه‌ها. ما تنها دستمزدی اندک به استادان پرداختیم. این همگرایی نشان‌دهنده آن است که هنوز بسیاری از مردم و هنرمندان دلسوزانه برای حفظ میراث نمایشی ایران تلاش می‌کنند.

ستاری خاطرنشان کرد: در بخش اجرایی جشنواره، امسال شاهد تغییر مهمی هستیم؛ چراکه جشنواره محدود به یک هفته یا ده روز نیست، بلکه بیش از دو ماه ادامه دارد. در بخش سالن‌ها، ۱۵ نمایش پذیرفته شد که سه اثر آن تولید جدید و ۱۲ اثر مرور بودند. هفت اثر از استان‌ها و هشت اثر از تهران به صحنه می‌روند. سالن‌های چهارسو، قشقایی و سایه از مجموعه تئاتر شهر و همچنین تالار حافظ میزبان اجراها خواهند بود. هر اثر نیز دو بار اجرا خواهد داشت.

وی افزود: بخش اجراها غیررقابتی است و در فضای باز نیز پاتوق نمایش ایرانی با حضور بیش از ۸۰ هنرمند و در قالب ۱۱ بخش برگزار می‌شود. در مجموع، ۱۲۸ اثر به دبیرخانه ارسال شد که بخشی از آن‌ها انتخاب و بخشی نیز به‌صورت مهمان اجرا خواهند داشت.

ستاری با اشاره به بخش بین‌الملل جشنواره در پایان گفت: به دلیل محدودیت‌های مالی، حضور آثار خارجی در بخش اجرا محدود شد، اما در بخش پژوهش گستردگی قابل توجهی ایجاد شده است. نمایندگانی از دو کشور به صورت حضوری و از ۹ کشور به شکل آنلاین در این بخش مشارکت خواهند داشت. همچنین در صورت رفع موانع، گروهی از ترکیه نیز به‌صورت سایه‌ای در جشنواره اجرا خواهد داشت.

در ادامه ابراهیم گله‌دار‌زاده دبیر بخش پژوهش و سیمنار اذعان داشت: مدت‌ها بود خبرنگاران را در این سالن ندیده بودم و از حضور دوباره شما خرسندم. زمانی که ستاری موضوع آموزش و پژوهش را مطرح کرد، تصور می‌کردم با فرصت کوتاه پیش‌ِرو این پروژه بسیار بزرگ باشد، اما با همت دوستان و همراهی ستاری و عابدی، توانستیم برنامه را به نقطه‌ای برسانیم که اکنون از برگزاری نشست‌ها و سمینارهای شایسته سخن بگوییم.

وی افزود: سیاست ما در آغاز حفظ و تداوم سنت‌ها بود، اما بسیاری از گونه‌های نمایشی در معرض فراموشی قرار گرفته‌اند. برای نمونه بیش از صد سال است که نمایش سایه ایرانی اجرا نشده، در حالی که این گونه‌ی نمایشی ریشه عمیقی در فرهنگ و ادبیات دارد. نبود سالن‌های ویژه برای اجرا، کم‌توجهی دانشگاه‌ها، کمبود منابع پژوهشی و استادان متخصص از مشکلات جدی در این حوزه است.

گله‌دارزاده خاطرنشان کرد: کشوری با پیشینه دانشگاهی ایران نباید در تربیت استاد برای نمایش‌های سنتی ناتوان باشد. این ضرورت باید جدی گرفته شود. هرچند در ایام خاص مانند محرم و رمضان توجهی کوتاه به نمایش‌های آیینی همچون تعزیه می‌شود، اما پس از آن دوباره به فراموشی سپرده می‌شود. انتظار می‌رود دانشگاه‌ها، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان میراث فرهنگی با جدیت بیشتری وارد عمل شوند.

وی درباره جزئیات برنامه‌های نشست تخصصی در پایان توضیح داد: پنج نشست تخصصی از سوم مهر آغاز می‌شود با موضوعات «روایت و روایتگری در نمایش آیینی سنتی»، «از آیین تا درام»، «عروسک‌های دستکشی»، «عروسک‌های نخی» و «سایه‌های شرقی». نشست‌ها با ارائه مباحث نظری آغاز شده و سپس وارد بخش‌های کارگاهی و عملی خواهد شد. استادان و سخنرانانی از کشورهایی چون مالزی، هندوستان، ترکیه، ارمنستان، برزیل، ایتالیا و صربستان نیز عمدتاً به صورت آنلاین حضور خواهند داشت.

در پایان نشست، خبرنگاران پرسش‌های خود را مطرح کردند. ستاری اعلام کرد برای همه خبرنگاران حاضر که کد ملی و ایمیل خود را ثبت کرده‌اند، کارت ویژه حضور در اجراهای صحنه صادر خواهد شد. این کارت امکان دریافت بلیت و حضور در اجراها را از طریق سامانه‌های مرتبط با جشنواره فراهم می‌کند. همچنین حدود ۱۶ هنرمند به‌عنوان مهمان در جشنواره حضور خواهند داشت.

در پاسخ به پرسشی درباره جذب اسپانسر و نحوه برگزاری اختتامیه، توضیح داده شد که تاکنون حمایت مالی مستقیمی از سوی اسپانسرها جذب نشده و تنها بخش آموزش با حدود هشت میلیارد تومان در زمینه اسکان، پذیرایی و کارگاه‌ها توسط نهادهای استانی پشتیبانی شده است. با وجود رایزنی‌ها، هنوز نتیجه قطعی حاصل نشده است. به گفته ستاری، تلاش بر این است که اختتامیه با شعار «نمایش ایرانی برای مردم ایران‌زمین» در فضای باز و در میان مردم برگزار شود.

در ادامه درباره حضور گروه‌های خارجی و اطلاع‌رسانی جشنواره، نقدهایی نسبت به تأخیر در اعلام برنامه‌ها وارد شد و در پاسخ، ستاری تأکید کرد جشنواره امسال با مشکلات ساختاری و مدیریتی زیادی مواجه بوده و تغییرات پیاپی مدیران کلان باعث تأخیر در روند اطلاع‌رسانی شد. او افزود با وجود این مشکلات، برنامه‌های آموزشی و کارگاهی در زمان مقرر برگزار شده و فعالیت‌ها عقب نیفتاده است.

ستاری همچنین درباره بودجه جشنواره توضیح داد: برآورد اولیه اجرای طرح بیش از ۳۰ میلیارد تومان بود اما بودجه مصوب به ۱۹ میلیارد تومان کاهش یافت. در ادامه نیز بخشی از این بودجه کسر شد و در عمل حدود ۱۳/۵ میلیارد تومان برای برگزاری جشنواره در اختیار قرار گرفت. او افزود: «امیدواریم با همین شرایط بتوانیم جشنواره را به سلامت به پایان برسانیم.»

طبق اعلام دبیر جشنواره، اجراهای صحنه از دوازدهم مهرماه آغاز می‌شود، نخستین اجرا در سیزدهم روی صحنه خواهد رفت و جدول کامل برنامه‌ها تا دو روز آینده از طریق سایت رسمی جشنواره منتشر خواهد شد. مراسم اختتامیه نیز در هجدهم مهرماه ساعت ۱۸ با محوریت فضای باز و حضور مردمی برگزار می‌شود.