ناصر ارباب/صبا، انتقاد از کیفیت سریال‌های تلویزیونی و کاهش اقبال مخاطبان به تولیدات رسانه ملی، موضوعی است که در سال‌های اخیر بارها از سوی کارشناسان و منتقدان مطرح شده است. بسیاری معتقدند آثار نمایشی تلویزیون دیگر مانند گذشته توانایی روایت زندگی مردم، بازتاب مسائل اجتماعی و خلق شخصیت‌های ماندگار را ندارند. محمود گبرلو، منتقد و پژوهشگر رسانه، در گفت‌وگو با صبا ضمن بررسی دلایل این وضعیت، سیاست‌گذاری‌های رسانه ملی را مهم‌ترین عامل شکل‌گیری شرایط کنونی دانست و از فاصله گرفتن سریال‌ها از واقعیت‌های جامعه انتقاد کرد.

مشکل از جایی آغاز شد که نگاه‌های بسته بر مدیریت رسانه حاکم شد

گبرلو درباره مصنوعی‌بودن روایت، شخصیت‌پردازی و فضاسازی در بسیاری از سریال‌های تلویزیونی گفت: «صددرصد این نقطه ضعف که این روزها کاملاً مشهود است به سیاست‌گذاری رسانه ملی برمی‌گردد. تجربه سال‌های گذشته نشان داد اگر فیلمنامه‌نویسان آزادی عمل و آزاداندیشی داشته باشند، می‌توانند هم‌راستا با سیاست‌های رسانه ملی آثاری تولید کنند که هم مخاطب گسترده داشته باشد و هم اهداف فرهنگی رسانه را تأمین کند.»
او افزود: «متأسفانه از زمانی که نگاه بسته و قشری همراه با عدم تعقل و خرد در مجموعه رسانه ملی در رأس قدرت قرار گرفت، علیرغم شعارهای پرطمطراق و هیجان‌انگیز، در عمل مشخص شد که این مدیران فاقد تخصص و مهارت لازم برای تولید آثار هنری در رسانه ملی هستند.»

مدیران فعلی نه در شرایط عادی و نه در بحران برنامه دارند
این منتقد رسانه با اشاره به عملکرد رسانه ملی در رویدادهای اخیر اظهار کرد: «نمونه روشن این مسئله را می‌توان در عملکرد تولیدات رسانه‌ای پس از جنگ دوازده روزه و همچنین جنگ رمضان مشاهده کرد. این اتفاقات نشان داد مدیران فعلی نه تنها در شرایط عادی برنامه و استراتژی متناسب با شرایط روز ندارند، بلکه در شرایط بحرانی نیز از تدبیر و خرد لازم برای تولید آثار جذاب و متناسب با نیاز جامعه برخوردار نیستند.»
گبرلو ادامه داد: «البته نمی‌توان تلاش بی‌وقفه کارکنان رسانه ملی و تولیدکنندگان برنامه‌ها و سریال‌ها را نادیده گرفت، اما وقتی مدیریت ناآگاه، کم‌دانش یا وابسته به یک جریان فکری محدود و فاقد خلاقیت در رأس قرار می‌گیرد، نه تنها مخاطب جدید جذب نمی‌شود بلکه مخاطبان موجود نیز از رسانه فاصله می‌گیرند.»
او تأکید کرد: «عملکرد مدیریت فعلی رسانه ملی به گونه‌ای بوده که تقریباً همه را ناراضی کرده است؛ چه کسانی که در میدان حضور دارند و چه کسانی که در خانه‌ها نظاره‌گر هستند. تنها موفقیت این مدیریت آن بوده که بر تعداد مخاطبان رسانه‌های رقیب افزوده است.»

مخاطب دیگر خودش را در سریال‌های تلویزیون نمی‌بیند
گبرلو درباره انتقادهای مطرح‌شده نسبت به تمرکز بیش از اندازه سریال‌ها بر موضوعات خانوادگی و ایدئولوژیک گفت: «دلیل عمده عدم استقبال از سریال‌های فعلی رسانه ملی، عدم درک درست و شناخت صحیح مدیران از شیوه سیاست‌گذاری دقیق برای رسیدن به اهداف فرهنگی است.»
او افزود: «بسیاری از موضوعاتی که در سریال‌ها مطرح می‌شوند، ذاتاً مهم هستند اما پرداخت آن‌ها سطحی، مستقیم و شعاری است. به همین دلیل مخاطب احساس نمی‌کند مسائل و دغدغه‌های واقعی او در این آثار بازنمایی شده‌اند و نمی‌تواند با شخصیت‌ها و روایت‌ها همذات‌پنداری کند.»

رسانه ملی از روایتگری به سمت شعارزدگی حرکت کرده است
این پژوهشگر رسانه با اشاره به اهمیت نقش رسانه در روایت واقعیت گفت: «بارها تأکید شده بود که توانایی رساندن پیام و روایت واقعیت، گاه از ابزارهای نظامی نیز مؤثرتر است، اما امروز به دلیل فقدان خلاقیت و نوآوری، قاب رسانه ملی به جای آنکه محل روایت داستان‌ها و تولیدات هنری باشد، به فضایی برای بیان مستقیم و شعاری تبدیل شده است.»
او ادامه داد: «امروز در میدان‌های واقعی جامعه، هویتی نوین از نیروهای انقلابی و عدالت‌خواه دیده می‌شود که جهان را به تعجب واداشته است، اما در سریال‌ها و داستان‌های تلویزیونی با روایت‌هایی سطحی، کم‌عمق و فاقد نگاه نو مواجه هستیم. این مسئله نه به هنرمندان بلکه به مدیرانی بازمی‌گردد که یا فاقد این نگاه هستند یا توانایی انتقال آن را ندارند.»

بزرگ‌ترین تفاوت سریال‌های امروز با گذشته، کاهش باورپذیری است
گبرلو درباره تفاوت سریال‌های امروز با آثار موفق دو دهه گذشته اظهار کرد: «تحلیل من این است که با وجود تمام زحماتی که هنرمندان برای تولید سریال‌ها می‌کشند، بخش عمده‌ای از برنامه‌ها و آثار نمایشی تلویزیون گرفتار رگه‌هایی از تظاهر و فریب شده‌اند؛ موضوعی که برای مخاطب امروز کاملاً قابل تشخیص است.»
او افزود: «بسیاری از آثار به ظاهر دارای هویت انقلابی و مذهبی هستند و در راستای سیاست‌های اعلام‌شده تولید می‌شوند، اما برای مخاطب باورپذیر نیستند. وقتی مخاطب به مفاهیم داستان ایمان نداشته باشد، به سادگی از کنار آن عبور می‌کند و اثر را فراموش می‌کند.»

این را گفته‌اند تا مجوز پخش بگیرند
گبرلو در پایان گفت: «فاجعه‌آمیزترین اتفاق آن است که مخاطب هنگام تماشای یک سریال یا برنامه، با دیدن یک صحنه یا شنیدن یک جمله به اطرافیانش بگوید این را فقط برای گرفتن مجوز پخش گفته‌اند. این همان ریاکاری و ظاهرسازی است که امروز گریبان بسیاری از برنامه‌ها و سریال‌ها و در نهایت مدیران رسانه ملی را گرفته است.»
او تأکید کرد: «تا زمانی که این وضعیت ادامه داشته باشد، فاصله میان تلویزیون و مخاطبانش بیشتر خواهد شد و اعتماد مخاطب به آثار نمایشی رسانه ملی بازنخواهد گشت.»