تاصر ارباب/ صبا، با نزدیک شدن به اربعین حسینی، رسانه‌ها بار دیگر به روایت این مناسبت و حضور زائران در مسیر نجف تا کربلا می‌پردازند؛ اما تکرار برخی الگوهای روایی و فاصله گرفتن از زبان نسل جدید، همچنان یکی از چالش‌های مهم برنامه‌سازی در این حوزه است. «حسینیه ایران» در ویژه‌برنامه اربعین خود تلاش کرده روایت متفاوتی از این مناسبت ارائه دهد و به جای تمرکز صرف بر پیاده‌روی، مفهوم زیارت و تأثیر آن بر زندگی و فرهنگ شیعی و اسلامی را محور قرار دهد.
وحید بیات، تهیه‌کننده «حسینیه ایران» در گفت‌وگو با صبا درباره ایده شکل‌گیری این ویژه‌برنامه گفت: «ایده این برنامه برای شب اربعین و شام اربعین بیشتر با مفهوم زیارت و اهمیت آن و اثراتی که در زندگی دارد و فرهنگ شیعی و اسلامی شکل گرفت. کلیت برنامه بر اساس زیارت است، چون برنامه‌های دیگر بیشتر به پیاده‌روی و موضوعات مرتبط با آن می‌پردازند و ما خواستیم این برنامه را مختص بحث زیارت طراحی کنیم.»
او درباره چالش‌های تولید برنامه‌های مناسبتی در رادیو نیز بیان کرد: «ساخت برنامه‌هایی مثل اربعین چالش خاصی ندارد. سختی ندارد، منابع زیاد است و عشق و علاقه به این کار هم زیاد است؛ به خاطر همین چالشی ندارد.»
بیات درباره تلاش «حسینیه ایران» برای ارتباط با نسل جوان توضیح داد: «این بخش و گروه مخاطبین را در قسمت گزارش‌مان تعبیه کردیم. یک تیم از رادیو ایران در مسیر پیاده‌روی نجف به کربلا مستقر شده‌اند و همکارانمان آقایان معصومی، رشیدی و همای آنجا هستند. گزارش‌هایی که استفاده شده هم با نسل‌های مختلف است.»
تهیه‌کننده «حسینیه ایران» ادامه داد: «برای مثال، برای شب اربعین گزارشی خانوادگی داشتیم که با پدربزرگ، پدر، پسر، دختر و نوه‌های یک خانواده، یعنی سه نسل مختلف، گفت‌وگو شده و در برنامه استفاده شد.»
بیات در پاسخ به این پرسش که آیا رسانه ملی در روایت اربعین همچنان گرفتار کلیشه است، با تأیید این موضوع گفت: «کلیشه واقعاً هست. الان خود ما برای طراحی درست و به‌جا، پرداختن به فرهنگ پیاده‌روی و فرهنگ اربعین را لازم می‌دانیم، اما نباید از جنبه‌های دیگر آن غافل شویم.»
او افزود: «بحث خدمت‌رسانی، نوع‌دوستی و آن همدلی که ایجاد می‌شود هم اهمیت دارد. ما سعی کردیم در برنامه و در قالب بخش‌های مختلف این‌ها را هم بگوییم، ولی اینکه شما می‌گویید درست است؛ خیلی بیشتر شاید متمرکز شده‌ایم روی بخش پیاده‌روی و جا دارد به بخش‌های دیگر هم بپردازیم.»
این تهیه‌کننده رادیو درباره فاصله برخی برنامه‌های اربعینی با زبان نسل زد نیز اظهار کرد: «این مشکل کلی رسانه است. این برنامه هم تابعی از همه برنامه‌های صداوسیماست. در هر پلتفرمی هم که ببینید، به نظرم خیلی از برنامه‌سازها زبان نسل جدید را شاید بلد نباشند.»
بیات ادامه داد: «در فضای اربعین هم مثل همه برنامه‌ها، به نظرم شناخت کافی وجود ندارد. تک و توک برنامه‌هایی هستند که کارهایی می‌کنند، ولی اینکه برنامه‌ای داشته باشیم که باب دل نسل زد و نسل جوان باشد؛ نسلی که ادبیات و فرهنگش متفاوت است و نگاهش به دنیا فرق می‌کند، به نظرم هنوز کار جدی در این زمینه صورت نگرفته است؛ چه در بحث اربعین و چه در پیاده‌روی و برنامه‌های رادیو و تلویزیون.»

او در بخش دیگری از این گفت‌وگو درباره جایگاه رادیو در جامعه گفت: «رادیو رسانه گرم است و تأثیرگذاری خودش را دارد. اینکه مخاطب صداوسیما کلاً کمتر شده بحث دیگری است و بحث خودش را می‌طلبد. این رسانه‌ای که ما داریم در خودی خود ایرادی ندارد و بیشتر به محتوا برمی‌گردد؛ اینکه آیا محتوایی که ارائه می‌شود مخاطب دارد یا نه.»
بیات با اشاره به ظرفیت پادکست‌ها ادامه داد: «ما الان پادکست‌هایی داریم که میلیونی شنیده می‌شوند. مثلاً خود ما در یکی از برنامه‌های رادیو ایران، «بشارت باران»، بخشی داریم که استاد آشوری شرح مثنوی می‌گوید. این برنامه هنگام اذان صبح از رادیو پخش می‌شود، اما همین بخش در کست‌باکس بیشتر از دو میلیون بار شنیده شده است.»

او افزود: «خیلی‌ها آنجا در کامنت‌ها می‌گویند که ما این برنامه را از رادیو هم می‌شنویم. به نظرم این رسانه شنیده می‌شود و مخاطب دارد. بیشتر به این برمی‌گردد که آیا محتوایی که ارائه می‌شود مخاطب دارد یا نه. خود این سکو و این رسانه مشکلی ندارد. رسانه‌های شنیداری عمیق‌تر هستند و مخاطب، صدا را عمیق‌تر می‌شنود.»
تهیه‌کننده «حسینیه ایران» درباره تأثیر فضای مجازی بر رادیو نیز عنوان کرد: «فضای مجازی می‌تواند کمک کند، اما به نظرم هنوز نتوانسته آن کمکی را که می‌تواند به رادیو بکند، انجام دهد. جنس رادیو صداست و به نظرم تصویری که از رادیو گرفته می‌شود، همیشه جذابیت ندارد.»
بیات تأکید کرد: «من حتی خیلی موافق دیده شدن چهره گوینده‌های رادیو نیستم. آن تخیلی که شما نسبت به شنیدن یک صدا دارید، وقتی چهره طرف را ببینید خیلی متفاوت می‌شود. تصویرسازی‌ای که با شنیدن صدا در ذهن دارید، لزوماً با تصویر واقعی آن فرد یکسان نیست. به نظرم فضای مجازی هنوز کمک واقعی‌ای را که می‌تواند به رادیو بکند، پیدا نکرده است.»
او در پایان بر ضرورت شناخت بیشتر مخاطب و به‌روز شدن رسانه‌ها تأکید کرد و گفت: «رادیو اگر محتوایش غنی‌تر شود و مخاطب‌شناسی و مخاطب‌سنجی داشته باشیم، می‌توانیم نیاز مخاطب امروز را بشناسیم. ما نباید با مخاطبانمان پیر شویم؛ باید به‌روز شویم.»
بیات خاطرنشان کرد: «رادیو ایران یک رسانه عام است و شبکه تخصصی نیست، بنابراین باید برای همه گروه‌ها برنامه داشته باشد و زبان نسل جدید را بیشتر بشناسد. البته این مسئله مستلزم همراهی و همکاری مدیران و تصمیم‌گیران است. در تصمیم‌گیری‌های کلان باید این موضوع دیده شود تا هرچه جلوتر می‌رویم، تهیه‌کنندگان بتوانند برنامه‌هایی را طراحی و تولید کنند که مخاطب امروز را هم با خود همراه کند.»