مهدیه مالکی/صبا: محمد حسین فر‌ح‌بخش فیلمساز و تهیه‌کننده سینما با مرور تجربه بیش از پنج‌دهه فعالیت حرفه‌ای در سینما، تأکید می‌کند که با وجود افزایش تعداد سالن‌ها، شرایط اکران امروز به‌مراتب پیچیده‌تر و ناعادلانه‌تر شده و نبود مدیریت صنفی کارآمد، فیلم‌ها را قربانی منافع پنهان کرده است، فیلم سینمایی «ناجورها» که روزهای پایانی اکران سینمایی خود را می‌گذراند بهانه‌ای شد تا درباره شرایط اکران فیلم‌های سینمایی با او گفت و گو کنیم.

با توجه به این‌که به روزهای پایانی اکران فیلم ناجورها رسیده‌اید، در مقام تهیه‌کننده و کارگردان، روند اکران این فیلم تا چه اندازه برای شما رضایت‌بخش بوده و آیا استقبال مخاطبان مطابق انتظارتان بوده یا نه؟

من حدود ۴۵ سال است که در این کار هستم و حدود ۶۰ تا ۷۰ فیلم ساخته‌ام و همه آن‌ها هم اکران شده‌اند، زمانی در ایران فقط حدود ۲۷۰ سالن سینما وجود داشت که  ۱۵۵ سالن سینما  در اختیار پویا فیلم بود، از اکران درجه یک تا اکران‌های درجه ۳۵، مثلاً فیلمی مثل نیش یا قافله در شیراز حدود ۳۲ بار اکران شد و در شهرهای دیگر هم به همین شکل بود، آن زمان می‌گفتیم کمبود سالن داریم و این کبود به اکران فیلم آسیب می‌زند ولی امروز که حدود هزار سالن سینما داریم، اکران فیلم به‌مراتب سخت‌تر از دهه‌های ۷۰ و ۸۰ شده است،  یکی از بزرگ‌ترین ضربه‌ها به سینمای ایران، «سانسی شدن» اکران‌هاست؛ از طرف دیگر، چون متأسفانه تشکیلات واقعی تهیه‌کنندگی وجود ندارد، این مسئله به یک معضل جدی تبدیل شده است، تشکیلات تهیه‌کنندگی صاحب ندارد و افرادی که در رأس این تشکیلات هستند، خودشان ذی‌نفع نیستند؛ چون فیلمی در حال اکران ندارند و درک و تخصصی از اکران فیلم ندارند، ممکن است ۲۰ یا ۳۰ سال پیش تجربه‌ای داشته باشند، اما تخصصی درباره اکران به شکل امروزه ندارد به همین دلیل امروز حتی یک جریان پول‌شویی هم وارد اکران سینما شده است. شما شب می‌خوابید، صبح می‌بینید فیلمی ناگهان ۷۰۰ یا ۸۰۰ میلیون فروش کرده، ظهر شده ۹۰۰ میلیون! من واقعاً نمی‌دانم این فروش‌ها چگونه اتفاق می‌افتد. یا مثلاً در یک شهر کوچک، ساعت یک شب، ۱۵۰ بلیت در یک سانس فروخته می‌شود و  این اتفاق باعث می‌شود فیلم‌های دیگر زیر دست‌وپا له شوند و این بزرگ‌ترین معضل سینمای امروز ماست؛ معضلی که کمتر درباره‌اش صحبت شده است.

با توجه به ادعای شما چرا پولشویی در سینما وجود دارد؟

این افراد حرفه دیگری دارند و به‌دنبال پول‌شویی هستند چون سینما جای مناسبی برای این کار است، خیلی راحت می‌توانند چنین کاری انجام دهند مثلا با تبلیغات سنگین ماهواره‌ای و فضای مجازی، عملاً اجازه دیده‌شدن به فیلم‌های دیگر نمی‌دهند و متأسفانه چون تشکیلات تهیه‌کنندگی واقعی نداریم و افرادی که در راس هیئت مدیره جامعه صنفی و سه گروه اصلی تهیه کنندگان نشسته‌اند هیچ یک صاحب منافع نیستند چنین اتفاقاتی رخ می‌دهد وهیچ‌کس جلوی این اتفاقات را نمی‌گیرد، حالا سؤال من این است؛ این آدم‌هایی که نه فیلم دارند، نه سرمایه‌گذاری کرده‌اند، نه ضرر می‌دهند و نه سود می‌برند، چرا باید درباره سرنوشت فیلم‌ها تصمیم بگیرند؟ بسیاری از این تهیه‌کنندگان سال‌هاست فیلم نساخته‌اند، آن‌هایی هم که فیلم ساخته‌اند، فیلم‌هایشان متعلق به نهادهای دولتی یا شبه‌دولتی است؛ مثل حوزه هنری، اوج، بنیاد مستضعفان یا روایت فتح، این دیگر افتخار تهیه‌کنندگی ندارد، فیلم مال ارگان است، نه تهیه‌کننده. اگر راست می‌گویند، بیایند یک فیلم کمدی ساده، بدون بودجه دولتی، با پول خودشان بسازند، چرا نمی‌کنند؟ چون همه‌ فیلم‌ها دولتی است و اگر بخواهند صورت‌حساب واقعی بدهند، آن‌وقت بسیاری از این جریان‌ها لو می‌رود. امروز ما در سینما تهیه‌کننده واقعی نداریم، اغلب حق‌العمل‌کارند؛ یعنی پول دیگران را می‌گیرند، فیلم را می‌سازند، اما در سود و ضرر شریک نیستند بنابراین اگر فیلم ضرر کند، برایشان مهم نیست. مثلا فیلمی ساخته می‌شود که خیلی هم ادعای اجتماعی‌بودن دارد، دوربین را یک نفر خریده، یک سال پولش را نداده‌اند، بازیگر اول بعد از یک سال هنوز دستمزدش را نگرفته و به من زنگ می‌زند که چطور پولش را بگیرد، بازیگر زن را از نامزدش پنج میلیارد تومان پول می‌گیرند، قول می‌دهند ده‌روزه بدهند، اما نمی‌دهند. نامزد می‌آید با چند آدم گردن‌کلفت، پروژه را تعطیل می‌کند، این‌ها تهیه‌کنندگی است؟ ناجورها حدود ۵۰ میلیارد فروخت و من می‌توانستم خودم بلیط بخرم تا فروش به ۱۰۰ میلیارد هم برسد ولی این کار حقه بازی است و پولش هم حرام است.

اگر شما امکان تغییر روند اکران را داشتید، چه تصمیم‌هایی می‌گرفتید؟

شورای صنفی فعلی اصلاً آن چیزی نیست که باید باشد، شورای صنفی باید چیدن جدول اکران را به درستی انجام دهد نباید چند فیلم کمدی همزمان اکران شود ضمن اینکه باید جلوی تخلفات را بگیرد، همه اعضا می‌دانند بلیت‌خریدن در سینما وجود دارد، اما سکوت کرده‌اند و وزارت ارشاد و سازمان سینمایی هم کاملاً در جریان هستند، فیلمی که قرار بوده تابستان اکران شود، با بلیت‌خریدن به پاییز و زمستان می‌افتد. آیا فروش تیر و مرداد با آبان و آذر یکی است؟ و این یعنی ضرر مالی آشکار برای تهیه کننده است.

ناجورها تنها فیلمی است که فروش واقعی را ارائه می‌دهد و با جرأت میگویم سایر فیلم‌ها بین ۱۰ تا ۲۰ درصد و حتی تا ۵۰ درصد، فروش غیرواقعی دارند و فیلم‌های بالای جدول نیز عمدتاً بیش از ۵۰ درصد فروش غیرواقعی دارند و این آمارها واقعی نیست، اگر روزی یک کارشناس یا پژوهشگر بخواهد سینمای ایران را بررسی کند تا مشخص شود کدام ژانرها و کدام فیلم‌ها چه میزان فروش واقعی دارند و بر اساس آن پژوهشی ارائه دهد، به یک نتیجه دقیق و قابل اتکا نخواهد رسید، در اغلب موارد، این آمار فروش‌ها غیرواقعی و نادرست است و به همین دلیل نمی‌توان چندان به این ارقام اتکا کرد یا بر اساس آن‌ها تحقیق انجام داد.

برای بهتر دیده‌شدن فیلم‌ها در گیشه چه راهکاری پیشنهاد می‌کنید؟

اطلاع‌رسانی درست، تبلیغات هدفمند و عادلانه، یکی از مشکلات ما این است که تلویزیون آگهی‌های ما را پخش نمی‌کند به همین دلیل فیلمسازها مجبور می‌شوند با هزینه‌های میلیاردی در ماهواره تبلیغ کنند و مهم‌تر از همه  دسترسی عادلانه به سانس‌های سینما است چون الان سانس‌ها را پیش‌خرید می‌کنند یعنی فیلم‌هایی که فروش ندارد همچنان در اکران باقی می‌ماند و سانس‌هایی که باید به فیلم دیگری اختصاص پیدا کند به آن فیلم می‌دهند و این معادلات سینما را به‌هم می‌زند، رقابت در سینما با رقابت در کسب‌وکارهای معمولی فرق دارد، اینجا فیلم باید از هزار فیلتر رد شود تا به اکران برسد.

ناجورها در کارنامه کاری شما چه جایگاهی دارد؟

ناجورها در کارنامه کاری من جزو فیلم‌های خوب است و به قول بهروز افخمی در برنامه هفت «اگر ناجورها را فیلمسازی غیر از حسین فرحبخش ساخته بود منتقدین آن را به عرش می‌رساندند! ناجورها  فیلمی که ۸۰ دقیقه در یک لوکیشن و دو اتاق بدون خستگی مخاطب را نگه می‌دارد، ناجورها یک طنز اجتماعی متفاوت است که فروش واقعی آن ۵۱ میلیارد بود و این نشان‌دهنده آن است که «ناجورها» فیلم درستی  است، البته من هم مثل هر کارگردانی فیلم ضعیف دارم چون بخشی از سینما آزمون و خطا است ولی با توجه به واکنش مخاطبین فیلم و متخصصان سینما آن را اثری خوبی می‌دانم چون فیلم از نظر استاندارد سینمایی، میزانسن، حرکت دوربین، دیالوگ و پرهیز از ابتذال، کاملاً قابل دفاع است.

پروژه بعدی شما چیست؟

اواخر امسال، ساخت  کما ۲  با حضور محمدرضا گلزار و امین حیایی کلید خواهد خورد که یک طنز اجتماعی است و با توجه به تجربه این فیلم قطعاً از ناجورها هم بهتر خواهد بود.