به گزارش خبرنگار صبا؛ حضور سینمای ایران در عرصه بین‌المللی، ترکیبی از استعداد هنری بالا، فرصت‌های محدود و چالش‌های ساختاری است. در همین راستا، سولماز اعتماد، فعال حوزه تولید و پخش بین‌المللی فیلم، در گفت‌وگو با صبا، با اشاره به وضعیت فعلی سینمای ایران در بازار جهانی، گفت: به‌عنوان کسی که هم در عرصه تولید و هم در پخش و توزیع بین‌المللی فعالیت داشته و در حال کسب تجربه است بر این باورم که سینمای ایران پر از توانایی‌های هنری است، اما مواجهه آن با بازار و جشنواره‌های جهانی ترکیبی از فرصت و چالش و نیازمند ممارست و بازسازی ساختاری است.
او افزود: از نظر حضور هنری و دیده شدن در جشنواره‌های معتبر، سینمای ایران همچنان قدرتمند و قابل احترام است، اما وقتی صحبت از پخش تجاری و دستیابی به مخاطبان گسترده در سینماها و پلتفرم‌های جهانی مطرح می‌شود، با رشدی کند و ناهمگون مواجه‌ایم. برای برخی آثار خاص، پیشرفت‌هایی داشتیم، اما این روند به شکل سیستماتیک و پایدار نبوده است. تفاوت اصلی ما با بسیاری از کشورها عمدتاً به شرایط اقتصادی و تأثیر آن بر سطح تولید بازمی‌گردد. در چنین شرایطی، تمرکز بر فیلمنامه و محتوای قوی حیاتی‌تر می‌شود؛ فیلمنامه‌ای که علاوه بر ساختار محکم، از اشتباهاتی مانند شروع با انفجار اطلاعات یا خلق شخصیت‌هایی بدون خواسته ملموس پرهیز کند.
برنده جایزه «بهترین فیلمنامه کوتاه» جشنواره مدیا آرت ژاپن ادامه داد: علیرغم کیفیت هنری بالای آثار، شاهد هستیم که کمتر فیلم‌های ایرانی در بخش‌های رقابتی جشنواره‌های بزرگ حضور دارند. این موضوع چند دلیل درهم‌تنیده دارد؛ اولاً سلیقه و اولویت جشنواره‌ها متغیر است، ثانیاً نبود استراتژی منسجم جشنواره‌ای توسط تیم سازنده یا پخش‌کننده شانسی برای موفقیت کاهش می‌دهد و ثالثاً ضعف در بسته‌بندی بین‌المللی مانند Press Kit حرفه‌ای، زیرنویس استاندارد و DCP بی‌عیب که بخش بزرگی از فرآیند پذیرش است.
او افزود: «ضعف در زبان سینمایی برخی آثار هم نقش مهمی دارد. داوران حرفه‌ای به سرعت استفاده از موسیقی برای پوشاندن ضعف احساسی یا گفتن پیام به جای نمایش آن را تشخیص می‌دهند. فیلمی که نتواند با تصویر و ریتم حرف بزند، ممکن است متقاعدکننده نباشد. فضای سیاسی جهانی نیز بی‌تأثیر نیست. رویکرد برخی کشورها می‌تواند باعث شود فیلم‌های ایرانی با دشواری بیشتری مواجه شوند. به فیلمسازان توصیه می‌کنم به «تم» به عنوان پرسش دراماتیک نگاه کنند، نه شعار اخلاقی، و در پرداخت روایت، به ارائه راه‌حل یا حفظ عنصر امید توجه داشته باشند تا اثر برای مخاطب جهانی جذاب‌تر شود.»
کارگردان فیلم کوتاه «بی ثمر» عنوان کرد: مشکل اصلی در فرآیند تولید و پخش، گسست ارتباطی است. همکاری با پخش‌کننده باید از روز اول توسعه فیلمنامه آغاز شود، نه پس از اتمام فیلم. فیلم‌هایی که بدون توجه به نیازهای واقعی ساخته می‌شوند، حتی اگر از نظر هنری قوی باشند، در مرحله پخش با این جمله مواجه می‌شوند: “داستان حرکت نمی‌کند”. پخش‌کننده نمی‌تواند فیلمی را بفروشد که فاقد رانش دراماتیک، نقطه نظر مشخص و تحول شخصیت باشد.
او افزود: فیلم‌های ایرانی به جشنواره‌های رده‌اول مانند کن، برلین و ونیز راه می‌یابند، اما تعدادشان نسبت به ظرفیت واقعی کمتر است. این موضوع بیش از ضعف کیفیت، متأثر از سیاست‌ها و جهت‌گیری‌های جهانی است. جشنواره‌های رده‌یک اغلب در بستر پیچیده روابط سیاسی و فرهنگی عمل می‌کنند و عدالت محض در انتخاب‌ها کمتر دیده می‌شود. جشنواره‌های مستقل و غیر رده‌یک فضای منصفانه‌تری برای داوری دارند.

ضعف سیستم پخش و محدودیت‌های داخلی، مانع اصلی حضور جهانی سینمای ایران

سولماز اعتماد همچنین به نقش ضعف سیستم پخش اشاره کرد و گفت: نبود شرکت‌های تخصصی، لابی مؤثر و مشاوران جشنواره‌ای، تأثیر قابل توجهی بر عقب‌ماندگی فیلم‌های ایرانی دارد. حضور کمرنگ نمایندگان ایران در بازارهای مهم فیلم، شکاف را عمیق‌تر کرده است. راه حل، تقویت ارتباطات فرهنگی و آموزشی است؛ دعوت از کارشناسان بین‌المللی و برگزاری دوره‌های آموزشی مشترک می‌تواند آگاهی جامعه سینمایی را بالا ببرد و فشار بر پخش‌کنندگان داخلی را کاهش دهد.
او ادامه داد: آگاهی فیلمسازان ایرانی نسبت به قواعد حضور در جشنواره‌های بین‌المللی تا حدی افزایش یافته، اما هنوز کافی نیست. بهترین آموزش، حضور فیزیکی در جشنواره‌ها، کارگاه‌های بین‌المللی و تعامل مستقیم با پخش‌کنندگان و برنامه‌ریزان است. متأسفانه محدودیت‌های اخذ ویزا و مشکلات سفر این فرصت طلایی را از بسیاری فیلمسازان گرفته است.
این هنرمند سینما و تئاتر افزود: سیاست‌گذاری‌های کلان و فضای فرهنگی داخلی نیز نقش محدودکننده دارند؛ هم در آزادی عمل هنری و هم در ایجاد موانع اداری برای حضور در جشنواره‌ها و مذاکره با شرکای خارجی. این محدودیت‌ها هزینه‌ها را افزایش می‌دهد و گاهی چارچوب تنگی برای خلق اثر ایجاد می‌کند. خبر امیدوارکننده این است که در سال‌های اخیر نهادهای دولتی توجه بیشتری به مقوله پخش نشان داده‌اند. اگر این روند ادامه یابد، می‌تواند الگویی برای بخش خصوصی و مستقل باشد.
او در خصوص مشکلات اقتصادی توضیح داد: محدودیت بودجه بر کیفیت فنی آثار تأثیر مستقیم دارد؛ نور، صدا، تدوین و رنگ‌گری حرفه‌ای تحت تأثیر قرار می‌گیرد. هرچند خلاقیت می‌تواند تا حدی این کمبودها را جبران کند، اما برای رقابت جهانی، رعایت استانداردهای فنی یک ضرورت انکارناپذیر است. خطر بزرگ‌تر تلاش برای جبران ضعف محتوا با پولیش بصری است که منجر به آثار بی‌روح می‌شود. یکی از اولین و مهم‌ترین گام‌ها برای بهبود وضعیت پخش، تشکیل صنف یا انجمن تخصصی برای پخش‌کنندگان تحت نظر خانه سینما است. چنین نهاد هماهنگ‌کننده‌ای می‌تواند تبادل تجربه، بهبود ارتباطات جمعی با جهان و مدیریت هدفمند بین‌المللی را ممکن کند. حمایت نیمه‌دولتی هوشمندانه نیز می‌تواند ریسک را کاهش دهد و فعالیت پخش را تشویق نماید.
سولماز اعتماد در پایام افزود: متأسفانه موارد زیادی از آثار با ظرفیت جهانی دیده‌ام که به دلیل نبود استراتژی جشنواره‌ای، بسته‌بندی غیرحرفه‌ای و عدم حضور در بازارهای کلیدی، نتوانسته‌اند به موفقیت بین‌المللی دست یابند. نگاه نادرست به هزینه‌های پخش و سپردن فیلم به پخش‌کنندگان کم‌تجربه، عملاً مساوی با شکست است. شروع درست باید از ابتدای چرخه تولید باشد. فیلمساز یا تهیه‌کننده باید از مرحله توسعه فیلمنامه، با یک پخش‌کننده یا مشاور بین‌المللی مشورت کند و بودجه‌ای واقع‌بینانه برای پخش، تبلیغات، زیرنویس و حضور در بازارها در نظر بگیرد. با برنامه‌ریزی و یادگیری از تجارب جهانی، آینده سینمای ایران در عرصه بین‌المللی می‌تواند درخشان باشد.