
پگاه زارعی/ صبا؛ نشست خبری پنجمین جشنواره موسیقی کیش با عنوان «فستیوال موسیقی بانوان نواحی ایران»، امروز ۲۲ شهریور ماه در خانه موسیقی ایران با حضور حمید هادی دبیر علمی هنری، مریم جلالی، سیدحمیدرضا حسینی، ایرج نعیمایی، آذر هاشمی، ژیوار شیخالاسلام، ابوالفضل صادقینژاد و حمیدرضا نوربخش اعضای شورای علمی هنری فستیوال، برگزار شد.

در ابتدای این نشست خبری پس از اجاری کمانچه و دف نوازی، حمید هادی دبیر علمی هنری این فستیوال ضمن زندهنگاه داشتن یاد هنرمندانی نظیر بهمن رجبی، علاالدین یاسینی رحیم بقایی، جمشید عزیزخانی و امید جهان که در این ایام دار فانی را وداع گفتند، عنوان کرد:در خصوص جشنوارهای که چهار دوره آن را بهصورت مصور مشاهده فرمودید باید عرض کنم که سیاستگذاری جشنواره موسیقی کیش از ابتدای سال ۱۳۹۷ بر این اساس بوده است که هیچگاه برنامهای موازی با جشنوارههایی که در سرزمین اصلی برگزار میشود، نداشته باشیم. به همین دلیل، جشنواره موسیقی فردا، جشنواره موسیقی جوان و حتی جشنواره موسیقی نواحی ایران هرکدام سیاستهای خاص خود را داشتهاند. به همین خاطر ما جشنوارهها را هر ساله بازتعریف میکردیم.
وی افزود: برای نمونه، اولین جشنواره گروهنوازی موسیقی کلاسیک ایرانی بود و در ذیل هر جشنواره، بزرگداشت یکی از اساتید برجسته که به نظر کارشناسی انتخاب میشد، برگزار میشد. در همین راستا، بزرگداشت استاد هوشنگ کامکار در اولین دوره سال ۱۳۹۷ به انجام رسید. دومین جشنواره، جشنواره موسیقی جنوب ایران بود که خلیج فارس، دریای عمان و مکران را در بر میگرفت و بزرگداشت استاد خالقنبر راستگو، نماد فرهنگی سازهای بادی جنوب ایران، در آن برگزار شد.
هادی اذعان داشت: سومین جشنواره عملاً مصادف با ایام کرونا شد و به همین دلیل بسیاری از هنرمندان امکان حضور فیزیکی نداشتند؛ اما جشنواره به شکل دیگری برگزار شد. جشنواره موسیقی حرکات آیینی و رقصهای محلی ایران بود و گروهها اجرای برنامهها و آثار خود را ارسال کردند. در این دوره بزرگداشت استاد فاروق کیانیپور، بهعنوان گنجینه و میراث ناملموس فرهنگی ایران، برگزار شد. چهارمین جشنواره نیز با محوریت موسیقی جنوب ایران و موسیقی امروزی شکل گرفت و با بزرگداشت زندهیاد ابراهیم منصفی، یکی از شخصیتهای تأثیرگذار در موسیقی معاصر جنوب ایران، به کار خود پایان داد.
دبیر علمی و هنری این فستیوال گفت: پنجمین جشنواره، به پیشنهاد عزیزان شورای سیاستگذاری، به بانوان اختصاص یافته است و انشاءالله در تاریخ بیستم آبانماه، همزمان با هفته فرهنگی کیش، برگزار خواهد شد. برنامههای این جشنواره با توجه به آبوهوای مطلوب جزیره کیش در آبانماه، بهصورت اجراهای محیطی طراحی شده است تا گردشگران و مردم عزیز بتوانند در فضایی شاداب و دلپذیر حضور پیدا کنند. علاوه بر بخش عمومی، کنسرت ویژه بانوان نیز در نظر گرفته شده است. این جشنواره با عنوان «درخشش رنگینکمان موسیقی اقوام در پیشانی خلیج همیشه فارس» برگزار خواهد شد.
وی ادامه داد: این رویداد با حمایتهای مدیرعامل محترم سازمان منطقه آزاد کیش، جناب آقای دکتر کبیری، و سرپرست محترم معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان، جناب آقای دکتر علیزاده، و در چارچوب سیاستهای فرهنگی و هنری سازمان منطقه آزاد با نگاه بومی، ملی و بینالمللی شکل گرفته است. بهرهگیری از ظرفیتهای ارزشمند جزیره کیش در جهت تقویت هویت ایرانی، تعالی هنر و اندیشه ایرانی ـ اسلامی، و نمایش جلوههای فرهنگ، زندگی، تمدن و جغرافیای این سرزمین هنرمندپرور، دستاورد تجربه موفق برگزاری جشنوارههای موسیقی کیش در سالهای گذشته است و پنجمین جشنواره نیز در همین مسیر ادامه خواهد یافت.
هادی درباره سیاستها و اهداف این جشنواره گفت: جشنواره موسیقی کیش با نگاه به میراث فرهنگی شفاهی ایران شکل گرفته است. اهداف آن شامل بازشناسی و احیای سنتها، سبک زندگی، باورها و فرهنگ اصیل قومی ایران با محوریت بانوان نواحی کشور است. همچنین این جشنواره در پی ابلاغ پیام وحدت و همصدایی در سایه تلاش جمعی بانوان از طریق موسیقی اصیل ایرانی است. بهرهگیری از هنر ناب در عرصه فرهنگی و اجتماعی، استفاده از ترانهها و آواهای زندگی که فرهنگ صبوری، جایگاه خانواده، وفا، ایثار و مهر مادران را ترویج میدهد، و معرفی جزیره کیش با زبان موسیقی بانوان و رونق گردشگری از دیگر اهداف آن است.
این دبیر خاطرنشان کرد: این جشنواره در قالب رقابتی و توسط بانوان، بدون محدودیت سنی، برگزار خواهد شد. گروههای موسیقی بانوان با آثار بدیع برگرفته از فرهنگ و هنر اقوام ایرانی اجرا خواهند داشت. در بخشهای مختلف، آوازهای اصیل و نغمات ایرانی شامل لالاییهای مادرانه، کارآواها، سوگخوانی، بشارتخوانی و ملودیهای بومی همراه با سازهای محلی اجرا خواهد شد. همچنین کنسرت «شبهای نواحی ایران» ویژه بانوان در ایام جشنواره برپا میشود.
وی تصریح کرد: در کنار این برنامهها، تجلیل از یک بانوی پیشکسوت و یک بانوی محقق موسیقی نواحی نیز با نظر اساتید فن و شورای کارشناسی صورت خواهد گرفت. علاوه بر این، دبیرخانه موسیقی نواحی بانوان ایران تحت عنوان «پردیس بانوان موسیقی ایران» همزمان با مراسم افتتاحیه جشنواره آغاز به کار خواهد کرد.
هادی درباره قوانین و ملاحظات اجرایی در مناطق آزاد گفت: این ضوابط همانند سرزمین اصلی رعایت خواهد شد و هیچیک از برنامهها مغایر با قوانین و حساسیتهای موجود نخواهد بود. ترکیب برنامهها بهگونهای طراحی شده است که هم برای عموم مردم قابل استفاده باشد و هم ویژه بانوان. همچنین ایدههای مربوط به پوستر جشنواره با معیارهای پنجگانه آماده و پیش از آغاز جشنواره رونمایی خواهد شد.
وی درباره پوستر و نمادهای آن، عنوان کرد: جدای از تصویر کیش و ایران زمین؛ ساز انتخابشده بهعنوان نماد جشنواره، ساز باستانی «چنگ» یا «هارپ» است که از مشهورترین سازهای ایران باستان به شمار میرود و میتوان آن را قدیمیترین ساز موسیقی در جهان دانست. بر اساس کاوشهای باستانشناسان و مستندات بهدستآمده در چغامیش خوزستان، قدمت این ساز به هزاره چهارم پیش از میلاد و دوران ایلامیان تعلق دارد و نشاندهندهی جایگاه تاریخی و ارزشمند آن در فرهنگ ایرانی است. از همین رو، در طراحی پوستر جشنواره، ساز چنگ بهعنوان کهنترین ساز ایرانی و نقشی که در آثار باستانی ایران بر جای مانده، مورد توجه قرار گرفته است.
هادی ادامه داد: بخش دیگری از طراحی پوستر به لباس بانوان نواحی ایران اختصاص دارد که بهعنوان اصیلترین، پوشیدهترین و زیباترین پوششها شناخته میشود. این لباسها با الهام از جغرافیا و طبیعت هر منطقه شکل گرفته و بهعنوان نماد هر قوم ایرانی یاد میشوند. همچنین در طراحی پوستر به نام «خلیج همیشه فارس» در برند جشنواره و تلفیق آن با نماد همیشگی جشنواره موسیقی کیش یعنی پرچم پرافتخار ایران و نقشه کشور بر نگین انگشتر بانوی ایرانی، توجه شده است تا زیباییهای این فستیوال در قالب طرح و رنگ جلوهگر شود.
وی درباره ارتباطگیری با دبیرخانه جشنواره، اذعان داشت: با توجه به اینکه فراخوان جشنواره از ماه گذشته اعلام شد، علاقهمندان میتوانند برای شرکت در جشنواره به نشانی festival.ir مراجعه کنند. پایگاه خبری و اطلاعرسانی جشنواره در اینستاگرام نیز همزمان با امروز رونمایی میشود. شروع فستیوال از یازدهم مردادماه بوده و ارسال آثار تا پانزدهم مهرماه امکانپذیر است. شماره تلفن دبیرخانه جشنواره ۰۹۲۷۱۲۸۲۰۴ است که از طریق اپلیکیشنهای ایتا، واتساپ و بله فعال بوده و شرکتکنندگان میتوانند آثار خود را پس از ثبتنام در سایت و دریافت شماره پیگیری، به این شماره ارسال کنند. همچنین هرگونه پرسش یا پیشنهاد نیز از همین طریق امکانپذیر است.
هادی در پایان بیان کرد: تعداد اعضای هر گروه بانوان حداقل سه و حداکثر شش نفر است و آثار در قالب سامانه جشنواره قابل پذیرش خواهد بود. نکته بسیار مهمی که باید مدنظر داشته باشند این است که سامانه ثبتنام جشنواره با سامانه ثبتاحوال لینک شده و به همین دلیل امکان ثبتنام با دو کد ملی در یک گروه وجود ندارد. در صورت تخلف، سامانه بهطور خودکار گروه را حذف خواهد کرد. در مجموع، هشت گروه توسط کارشناسان و داوران جشنواره پذیرش خواهند شد و انشاءالله در زمان مقرر در جزیره کیش حضور خواهند یافت.
در ادامه مریم جلالی یکی از اعضای شورای علمی فرهنگی این فستیوال عنوان کرد: حقیقتاً بسیار خوشحالم که موسیقی، همانطور که بازتابدهنده همه معانی فرهنگی و انتقالدهنده همه عناصر هویتی است، این بار نیز دست به کار شده تا بتواند یک پیوستار فرهنگی را منعکس کند. من بهعنوان معاون صنایعدستی و هنرهای سنتی وزارت، همیشه این عزم را داشتهام که بگویم ما یک پیوستار فرهنگی واحد داریم. موسیقی ما هرگز از سازهایمان، از معماریمان، از صنایعدستی و هنرهایمان جدا نبوده است.
وی ادامه داد: اینها همه در یک پیکره معنا جای دارند و در این پیکره، زنان و مادران سفیران فرهنگ بودهاند. قصهها، روایتها، لالاییها، آواهای سوگ و سور، همگی توسط زنان و مادران منتقل شده و در سلولبهسلول نسلها پیوند خورده است. اگر امروز از داشتههای فرهنگی عظیمی برخورداریم، نشان از همین میراث دارد. نمایههای دیداری فرهنگ ما در هنرهای سنتی و صنایعدستی بوده و نمایههای شنیداریمان در موسیقی. پیوند این دو حوزه بسیار ارزشمند است و به اعتلای فرهنگ کمک میکند.
جلالی اظهار کرد: امیدوارم جزیره کیش، که بهحق نگین خلیج فارس است، بتواند برای بانوان ایرانی سنگ بنای تازهای بگذارد؛ چرا که سهم زنان در احراز هویت، انتقال هویت و انسجام هویت همواره محفوظ بوده است. امیدوارم این جشنواره بتواند ایران و بانوان ایرانی را بار دیگر به جهان بشناساند و ظرفیتهای کشورمان را در خدمت ارتقای وضعیت قرار دهد؛ زیرا صرفاً سخن گفتن از ظرفیتها بدون حرکت به جلو، تنها در حد توصیف باقی میماند.
وی در پایان بیان کرد: بسیار خوشحالم که در خدمت شما هستم. خود را شاگرد میدانم و باور دارم که این همگرایی و انسجام، چه در ادبیات، چه در صنایعدستی از جنس چوب، فلز و رودوزیها، چه در سازها و معماری، و چه در موسیقی، میتواند یک پیوستار کامل را دربرگیرد. به تعبیری «حسنش به اتفاق ملاحت جهان گرفت، آری به اتفاق جهان میتوان گرفت».
همچنین حمیدرضا نوربخش دیگر عضو شورای علمی هنری این فستیوال عنوان کرد: از همان آغاز ورود کیش به این عرصه، ما استقبال کردیم و بسیار خوشحال شدیم و وظیفه دانستیم که با همه توان در کنار عزیزان باشیم، تلاش کنیم و دستشان را به گرمی بفشاریم. باید از آنها تشکر کرد که به این موضوع پرداختهاند، چرا که آثار ارزشمندی نیز داشته است.
وی در پایان گفت: اکنون که جشنواره به حوزه بانوان و موسیقی نواحی وارد شده، اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ حوزهای که بسیار گسترده، کهن و ارزشمند است. امیدواریم این روند استمرار داشته باشد. گاهی تغییر مدیران و دولتها باعث فاصله و وقفه در چنین امور میشود، اما امیدواریم سازوکاری اندیشیده شود تا جریان این حرکت روانتر شود و شاهد شکوفایی هرچه بیشتر موسیقی، بهویژه در جزیره زیبای کیش در خلیج همیشه فارس باشیم. بار دیگر از همه شما سپاسگزارم.

سیدحمیدرضا حسینی نیز یکی دیگر از اعضای علمی هنری بیان کرد: باید بگویم که این جشنواره در مقایسه با نمونههای مشابه در وزارت فرهنگ و ارشاد یا حوزه هنری، بسیار برجسته بوده است. من خود سالها در حوزه موسیقی نواحی خدمت کردهام و بیستویک دوره جشنواره موسیقی استانها برگزار شد. بر اساس تجربه، باید تأکید کنم که کیفیت جشنواره کیش، که اکنون به دوره پنجم رسیده، تحسینبرانگیز است. آثار، محصولات و هنرمندانی که در این جشنواره شناخته شدند، چه در استانهای خود و چه در تولید آثار جدید، بسیار بهرهمند شدند.
وی ادامه داد: باید بر یک نکته تأکید کنم: تفاوت میان کنسرتها و جشنوارهها بهویژه در حوزه موسیقی نواحی بسیار مهم است. جشنواره فرصتی برای کشف استعدادهای جدید است. در دهه هشتاد و نیمه نخست دهه نود این تصور وجود داشت که موسیقی محلی در حال فراموشی است و زیر سایه ساختارهای نوین از بین خواهد رفت، یا موسیقیهای دیگر جای آن را خواهند گرفت. خوشبختانه چنین نشد. امروز محلههای جدید و استعدادهای ویژهای ظهور کردهاند؛ فرزندان اساتید قدیم و هنرجویانی که در حال فعالیتاند. نمونه تازه آن، هفته گذشته در تهران بود؛ جایی که چهارده قومیت متمایز با لباسها، سازها و حرکات خاص خود برنامه اجرا کردند که فوقالعاده بود.
حسینی خاطرنشان کرد: این ظرفیت، گنجینهای بسیار بزرگ و هویتی کاملاً اصیل است که متأسفانه بهاندازه کافی از آن بهرهبرداری نشده است، چه در داخل کشور و چه در سطح بینالملل. هفته گذشته در همایش پردیس ملت، ۳۵ سفیر کشورهای مختلف حضور یافتند و اجرای موسیقی نواحی ایران را دیدند. باید یادآور شد که در میان اقوام ایران دستکم ده زبان متمایز و چهارده گویش شناختهشده بر اساس نظر پژوهشگران وجود دارد. این دریایی بزرگ است که جشنوارهها هر سال بخشی از آن را اکتشاف میکنند و مرواریدهای تازهای به سطح میآورند و به نمایش میگذارند.
وی در پایان گفت: امیدوارم جشنواره امسال که به حوزه تازهای وارد شده و موسیقی بانوان را مطرح کرده است، با یاری همه شما عزیزان بهویژه رسانهها که نقش مهمی دارند، موفق باشد. بار دیگر از منطقه آزاد کیش و از همه اساتید محترمی که معیار و شاخص اصلی این جشنوارهها هستند و حرکت را به جلو هدایت میکنند، تشکر میکنم.
در ادامه ایرج نعیمایی دیگر عضو شورای علمی هنری این فستیوال عنوان کرد: به نام خداوند جان و خرد، کزین برتر اندیشه برنگذرد. ما تعبیر میهنمان را در فرهنگ تاریخی خود به نام «مام وطن» یا «مادر وطن» داریم. مادر همان سرچشمه همه داراییهای انسان است. در حقیقت، میهمان واقعی ما، مادران ما هستند. آنچه امروز در هنر داریم، مدیون مادران است. بسیاری از موسیقیدانان برجسته نواحی و موسیقی کلاسیک، آموزش اولیه خود را مستقیماً از مادرانشان فرا گرفتهاند. بسیاری از استادان گذشته، نخستین بار نزد مادرانشان موسیقی را آموختند. اگر تشویقهای مادران نبود، بسیاری از استعدادها هرگز شکوفا نمیشد.
وی در پایان گفت: نقش بانوان در کیفیت و کمیت هنر هیچگاه کمتر از مردان نبوده است. بهویژه در ادیان و فرهنگ ما، جایگاه بانوان در هنر بسیار برجسته است. در ادبیات فارسی که محور تمام هنرهای ماست، بانوان همواره در نقش معشوق و نماد معصومیت و حتی نقشی خداگونه ظاهر شدهاند. این جایگاه ویژه نشان میدهد که بانوان هم مخاطب هنر هستند و هم سرچشمه الهام هنری. به همین دلیل، این جشنواره را اقدامی بسیار ضروری میدانم؛ حرکتی که باید سالها پیش آغاز میشد و اکنون به همت خانه موسیقی و مسئولان کیش شکل گرفته است. امیدوارم در آینده شاهد حضور جامعتر و گستردهتر بانوان در جامعه هنری کشور باشیم.
همچنین ابوالفضل صادقینژاد یکی دیگر از اعضای شورای علمی هنری جشنواره موسیقی کیش بیان کرد: ما در جهان سفیر فرهنگ خود هستیم و مهمترین نکته، برداشتی است که از موقعیت خود داریم. برای من، نخستین معلم موسیقی مادرم بود. هرچه امروز دارم، از اوست. شصت یا هفتاد سال پیش او جانش را وقف کرد تا ما یاد بگیریم. امروز خوشحالم که در جمع دوستان دلسوخته موسیقی هستم. از مدیریت سازمان منطقه آزاد کیش نیز تشکر میکنم.
وی افزود: اگر همراهی و همدلی وجود داشته باشد، میتوانیم مسیر روشنی برای موسیقی بانوان ترسیم کنیم. باید ببینیم کجا بودیم، اکنون کجا هستیم و قرار است به کجا برسیم. این مسیر تنها با کمک کارشناسان و دلسوختگان هنر ممکن است، نه صرفاً با تصمیم مدیران. کارشناسان واقعی میتوانند آینده موسیقی بانوان را ترسیم کنند.
صادقینژاد تصریح کرد: باور دارم که هنرمندان دلسوخته، چه در حوزه بانوان و چه در عرصههای دیگر، میتوانند برای آینده هنر کشور نقشآفرینی کنند. هر هنرمندی دوست دارد در سرزمین خودش دیده شود. اگر چنین فرصتی فراهم شود، نیازی نیست هنرمند برای دیدهشدن به خارج از کشور فکر کند. اجرای موسیقی در چارچوب قوانین جمهوری اسلامی ایران میتواند فرصتی ماندگار باشد. امیدوارم این برنامهها استمرار داشته باشد تا نسلهای آینده بهرهمند شوند. افتخار میکنم که در کنار دوستان و استادان عزیز هستم؛ از جمله استادانی که سالهاست میشناسم و همیشه همراهی و همدلی داشتهاند.
وی در پایان اذعان داشت: در جلسات کارشناسی با دوستان و دلسوزان موسیقی تصمیم گرفتیم که تصمیمگیریها جمعی باشد، نه فردی. دبیر جشنواره هرگز بهتنهایی تصمیم نمیگیرد، بلکه جمعی از خبرگان و کارشناسان در این مسیر همفکری میکنند تا بتوانیم به آیندگان پاسخگو باشیم. امیدوارم این جشنواره، با همراهی همیشگی خبرگان موسیقی، مسیر درستی را برای موسیقی بانوان و فرهنگ ایران ترسیم کند.
ژیوار شیخالاسلام عضو شورای علمی هنری این جشنواره در ادامه گفت: همیشه با دشواریهایی همراه بودیم اما امروز خوشحالم که شاهد برگزاری جشنوارهای در منطقه آزاد کیش هستم. سالهای قبل استاد هاشمی دبیر جشنواره «گل یاس» بودند و بانوان نوازنده بسیاری در ایران فعالیت داشتند. ما در این مسیر تلاشهای زیادی کردیم و امروز زمان آن رسیده که ثمره این زحمات دیده شود. این جشنواره فرصتی است برای طرح موسیقیهای ارزشمند، قدردانی از پیشکسوتان و معرفی هنرمندان جوانی که کمتر دیده شدهاند. این فستیوال تنها برای برنده شدن نیست؛ بلکه برای دیده شدن است. همه کسانی که روی صحنه میآیند، برندهاند چون توانستهاند هنرشان را ارائه دهند. امیدوارم موسیقی نواحی و اقوام ایران بیش از پیش شناخته شود و ارزش واقعیاش را پیدا کند.
همچنین آذر هاشمی گفت: من آهنگساز، نوازنده و مدرس موسیقی هستم و سالها تجربه حضور در جشنوارههایی مانند فجر و یاس را دارم. بهعنوان داور نیز فعالیت کردهام و امروز خوشحالم که در این جمع هستم. این فستیوال حرکتی ارزشمند است که با همکاری منطقه آزاد کیش و خانه موسیقی شکل گرفته. حضور شورای ارزشیابی قوی و فرهیخته برای من مایه افتخار است. امیدوارم این جشنواره به سکوی دیده شدن هنرمندان جوان و بانوان موسیقی کشورمان تبدیل شود. زنده باد زن و بانوی ایرانی!
در ادامه محمدعلی حائری شیرازی مدیر هنری سازمان منطقه کیش، عنوان کرد: کیش بهعنوان مقصد گردشگری موظف است رویدادهای متنوعی برگزار کند تا نمایشی از فرهنگ ایران باشد. موسیقی نواحی و اصیل ایرانی ریشه در هویت محلی ما دارد و برگزاری چنین جشنوارهای نوعی «ویترین فرهنگی» برای کشور محسوب میشود. این جشنواره از دو بخش مهم تشکیل شده: «موسیقی نواحی» و «بانوان». نغمههای مادرانه، لالاییها و سوگوارههایی که در گوشهوکنار ایران جاری است، بخش جداییناپذیر موسیقی ماست. توجه به نقش بانوان در موسیقی نواحی هم از نظر فرهنگی و هم از منظر گردشگری بسیار ارزشمند است.
وی در پایان عنوان کرد: حمایت خانه موسیقی و تلاشهای آقای هادی و دیگر اساتید باعث شده این جشنواره ریشهای علمی و حرفهای پیدا کند. امیدواریم این مسیر استمرار داشته باشد و به هویتبخشی و انسجام فرهنگی کشور کمک کند.
لازم به ذکر است در پایان این نشست از پوستر پنجمین جشنواره موسیقی کیش «فستیوال بانوان موسیقی نواحی ایران» رونمایی شد.