
ناصر ارباب/صبا، تئاتر خیابانی به واسطه ارتباط بیواسطه با مخاطب و حضور در بطن جامعه، همواره یکی از گونههای اثرگذار هنرهای نمایشی بوده است؛ گونهای که برخلاف اجراهای صحنهای، برای ارتباط با تماشاگر منتظر حضور مخاطب در سالن نمیماند، بلکه به میان مردم میرود و در فضای عمومی، مسائل و دغدغههای خود را مطرح میکند. این ویژگی در تئاتر مقاومت نیز اهمیت دوچندانی پیدا میکند؛ چراکه مفاهیم مقاومت، ایستادگی و مسائل اجتماعی در بستری مردمی و با زبانی مستقیمتر به مخاطب منتقل میشوند.
در حاشیه بیستمین جشنواره بینالمللی تئاتر مقاومت، با اتابک نادری، مدیرکل هنرهای نمایشی، درباره جایگاه تئاتر خیابانی، ظرفیتهای تئاتر مقاومت و همچنین ضرورت هماهنگی میان نهادهای برگزارکننده جشنوارههای تئاتری گفتوگو کردیم.
نادری با اشاره به یکی از اجراهای حاضر در جشنواره که به گفته او حاصل فعالیت کارگاهی هنرمندان انجمن انقلاب و دفاع مقدس در استان اردبیل بود، کیفیت این تجربه را قابل توجه دانست و اظهار کرد: «من کاری را دیدم که گویا حاصل خروجی کارگاهی دوستان ما در انجمن انقلاب و دفاع مقدس از اردبیل بود. به نظرم کار بسیار جانداری بود و ظرفیتهای خوبی در آن دیده میشد.»
او با تأکید بر ویژگیهای بنیادین تئاتر خیابانی ادامه داد: «در مورد تئاتر خیابانی، یک نکته کلی وجود دارد و آن اینکه با یک تئاتر مردمی مواجه هستیم؛ هنری که در دل مردم و در فضای زندگی اجتماعی آنها حضور پیدا میکند و رسالت خودش را بیان میکند. این ویژگی، تئاتر خیابانی را به گونهای متفاوت و تأثیرگذار در عرصه هنرهای نمایشی تبدیل کرده است.»
مدیرکل هنرهای نمایشی با اشاره به جایگاه تئاتر مقاومت در جریان تئاتر کشور، این حوزه را یکی از جریانهای ریشهدار و صاحبهویت دانست و افزود: «تئاتر مقاومت بالاخره یکی از جریانهای محکم و استخواندار در تئاتر ماست. این جریان در سالهای گذشته و متناسب با اقتضائات و شرایط اجتماعی، خودش را تکمیل و پرورش داده و امروز در حال ارائه تصویر تازهای به اذهان عمومی است.»
نادری معتقد است تداوم فعالیتهای نمایشی در این حوزه و مواجهه آن با تحولات اجتماعی، میتواند زمینهساز شکلگیری زبانها و شیوههای تازهای در بازنمایی مفاهیم مقاومت باشد. از این منظر، تئاتر مقاومت صرفاً به بازگویی موضوعات و روایتهای گذشته محدود نمیشود، بلکه میتواند با درک شرایط روز جامعه، ارتباط مؤثرتری با مخاطبان برقرار کند.
او در ادامه با قدردانی از هنرمندان و برگزارکنندگان این رویداد خاطرنشان کرد: «از این بابت به همه دوستان خستهنباشید میگویم و دستشان درد نکند. تلاشهایی که در این حوزه انجام میشود، ارزشمند است و باید مورد توجه قرار بگیرد.»
لزوم هماهنگی جشنوارههای تئاتری برای تعالی هنرهای نمایشی
بخش دیگری از این گفتوگو به موضوع سیاستگذاری جشنوارههای تئاتری و بحث تمرکز یا پراکندگی نهادهای برگزارکننده اختصاص داشت؛ موضوعی که در سالهای گذشته از سوی برخی فعالان و منتقدان تئاتر مطرح شده و موافقان و مخالفانی داشته است.
نادری در پاسخ به پرسشی درباره طرح تجمیع جشنوارههای تئاتری زیر نظر یک مرکز مشخص، با تفکیک میان موضوع صدور مجوز و نظارت قانونی از یکسو و وابستگی سازمانی جشنوارهها از سوی دیگر، توضیح داد: «شاید این سؤال مستقیماً به این جشنواره ربطی نداشته باشد، اما باید بگویم همه جشنوارهها باید از سامانه وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز بگیرند. اینکه همه جشنوارهها زیر نظر یک نهاد باشند، موضوع دیگری است.»
او با اشاره به اینکه برگزاری رویدادهای هنری نباید به یک نهاد محدود شود، تصریح کرد: «این چیزی بود که بعضی از منتقدان مطرح کردند، اما چنین نگاهی وجود ندارد. نهادهای مختلف حق دارند در حوزه تئاتر، رویدادها و تولیدات نمایشی داشته باشند. طبیعتاً هر نهادی میتواند متناسب با مأموریت و ظرفیت خودش در این زمینه فعالیت کند.»
مدیرکل هنرهای نمایشی در عین حال بر اهمیت وجود یک چارچوب مشخص برای حرکت مجموعه جشنوارهها تأکید کرد و گفت: «با تعیین یک مسیر و راه مشخص، میتوانیم برای تعالی تئاتر قدمهای بیشتری برداریم.»