مهدیه مالکی/صبا: مجید اسماعیلی، نویسنده و کارگردان با تاکید بر اینکه موضوع محوری انیمیشن «فرمانروای آب» رابطه پدر و پسر است که نماد رابطه امام معصوم با مردم و امتش است گفت: موضوع محوری فیلم درباره مشکلات و دلخوری‌های پسر با پدرش است که در نهایت منجر می‌شود پدر با نارضایتی از پسرش جدا شود. در طول فیلم درباره اینکه چه مسائلی موجب پدید آمدن این اختلاف میان آنها شده و فرید برای رضایت پدر چگونه توانست این مشکلات را برطرف کند صحبت می‌شود. این داستان، یک شبیه‌سازی از رابطه میان امام و ملتش است و اینکه چه چیزهایی موجب غیب امام در میان امت شده است، شخصیت فرید نماد فردی است که دچار سهل‌انگاری و ظاهربینی است که این ویژگی‌ها سبب شده نتواند با پدرش ارتباط موثری برقرار کند، این ویژگی‌ها نمونه‌ای از رابطه‌ای است که باید با امام معصوم برقرار شود و اهمیت ویژگی‌هایی مانند وفای به عهد و امانت‌داری بیان می‌شود چون در حدیثی از امام زمان نقل شده که یاران خود را از میان افراد خوش‌قول‌ انتخاب می‌کنند.

وی درباره داستان «فرمانروای آب» توضیح داد: در بستر این داستان، مشکلات فرید که ابعادی جهانی دارد مطرح می‌شود و در مرحله بعدی وارد لایه دیگری از داستان می‌شویم که به موضوع دشمن‌شناسی می‌پردازد. دشمن در یک قالب معرفی نمی‌شود بلکه دشمنان به صورت لایه‌ای چندگانه معرفی شده‌اند که عبارتند از دشمن خشن که کارهای میدانی را انجام می‌دهد، دشمن طراح که طرح‌ریزی عملیات‌ها را برعهده دارد، دشمن پشتیبانی، دشمن رسانه‌ای و دشمن در میدان، که بعثی‌ها در این انیمیشن جزو این دشمن‌ها هستند و روی لباس آنها پرچم زمان صدام طراحی شده است.

اسماعیلی با بیان اینکه در این انیمیشن درس دشمن‌شناسی در بستری جذاب به صورت مفصل بیان می‌‍شود تاکید کرد: از طرف دیگر شخصیت‌هایی خاکستری در فیلم وجود دارند که ذاتا افراد بدی نیستند ولی در فضایی بدی قرار می‌گیرند، شخصیت‌های مثبت نیز در جایگاه‌های مختلف همچون اجرایی، عملیاتی، رسانه‌ای و فرماندهی معرفی می‌شوند که فضای سیاسی داستان را شکل می‌دهد.

تعریف جنگ تمدنی برای مخاطب کودک ونوجوان

این کارگردان فضای تمدنی حاکم در فیلم را از مسائل مهم در این انیمیشن دانست و گفت: جنگی که میان تمدن اسلامی با دشمنانش وجود دارد برمبنای مسائل مادی همچون تصاحب سرزمین و … نیست بلکه براساس نظام اعتقادی و ارزشی است. یکی از شاخص‌های این فیلم تعریف جنگ تمدنی برای مخاطب به ویژه کودک ونوجوان است که نشان می‌دهد جنگ تمدنی به شکل شلیک موشک و سلاح نظامی نیست بلکه جنگی بر مبنای باورها و اعتقادات ماست و جریان باطل، دائمی نبوده و حتما شکست خواهد خورد چون بر اساس اعتقادات ما هر بدی به خود باز می‌گردد بنابراین بدی دشمنان ما در نهایت موجب فروپاشی خودشان خواهند شد.

وی با اشاره به اینکه در طراحی اتاق فرماندهی از معماری داخل حرم امام رضا علیه السلام الهام گرفته شده است خاطرنشان کرد: چنین معماری‌هایی وجود خارجی ندارند ولی ما در طراحی اتاق‌های فرماندهی از آنها الگو گرفته‌ایم تا فضای داخلی انیمیشن حاوی نمادهای جنگ تمدنی باشد، حتی در طراحی فضای دشمنان نیز نمادهای اعتقادی و نشانه‌های سیاسی آن‌ها به کارگرفته شده برای مثال هرجایی که دشمن وجود دارد نماد و نشانه اسرائیل نیز دیده می‌شود ضمنا سعی کردیم آب به عنوان نمادی از عدالت و پاکی در سراسر فضای معماری اسلامی به تصویر کشیده شود به این معنا که ما نیز همچون امامان خود هیچ‌گاه شروع کننده جنگی نبوده‌ایم و نگاه ما در جنگ کشته گرفتن از دشمن نبوده و نیست بلکه نگاه دفاعی و بازدارندگی برپایه اخلاق‌مداری داریم.

اسماعیلی ادامه داد: نمادهای دشمن، مانند ساختمان‌های جاسوسی و رسانه‌ای، نشان‌دهنده نقش‌های مختلف دشمنان در جنگ تمدنی است که در پایان، ساختمان‌های دشمنان با موشک‌های خودشان نابود می‌شوند، در این فیلم ماهیت دشمن برای مخاطبان به تصویر کشیده شده بنابراین میان آمریکا و اسرائیل تفاوتی قائل نمی‌شویم ، در نهایت این انیمیشن برای یک بار دیدن ساخته نشده بلکه برای چند بار دیدن و توجه به نشانه‌های داخل فیلم ساخته شده، شاید این فیلم برای کودکان فقط از جنبه‌های اکشن جذابیت داشته باشد ولی موضوع دشمن‌شناسی و چگونگی رویارویی با آنها برای نوجوانان جذاب خواهد بود، این فیلم یادآور می‌کند که گرچه آخرین گزینه ما جنگ است ولی  دشمن ما اولین گزینه‌اش جنگ و کشتن و از بین بردن است.

وی با اشاره به اینکه بعد از تماشای فیلم سوالات زیادی درباره سرنوشت کاراکترها و محتوای فیلم برای نوجوانان مطرح می‌شود گفت: در این انیمیشن مسائل به صورت صریح و شفاف بیان نمی‌شود تا مخاطب بر اساس اعتقادات خود داستان را درک کند یعنی هر فردی بر اساس اعتقادات خود با مفهوم کلی داستان آشنا شود و با این نگاه شهادت یا زنده بودن فرید در پایان داستان برایش تفاوتی ندارد چون زنده بودن شهیدان جزو اعتقادات تمدنی شیعه است و شیعه بر این باور است که داستان شهیدان، حاجی‌زاده، سلامی، طهرانچی و فخری زاده به پایان نرسیده و هنوز ادامه دارد.

این کارگردان  با اشاره به اینکه در صحنه‌هایی از فیلم از تابلوی مرحوم استاد فرشچیان با تغییرات سه بعدی استفاده شده است تصریح کرد: گروهی که هم تفکر و هم فضای معنوی همچون حس حضور امام‌زمان و مراقبت امام عصر برایش اهمیت دارد ازتماشای این فیلم لذت خواهند برد، به عبارتی تنها گروه خاصی که ارتباط معنوی با این مفاهیم دارند با آن ارتباط خواهند گرفت مثل همه آثار دیگر که مخاطبان خاص خود را دارد و افراد بر اساس باورهایشان واکنش‌های مختلفی به این انیمیشن خواهند داشت.

اسماعیلی درباره واقعی بودن رویدادهای مربوط به شلیک موشک‌ها گفت: در جنگ ۱۲ روزه شاهد چنین صحنه‌هایی بودیم بنابراین امروزه موشک‌های ما از نظر فنی چنین توانایی‌هایی دارند و این صحنه‌ها یک تخیل ساده نیست و ما اکنون به چنین توانایی‌های موشکی دست پیدا کرده‌ایم.

نگاه نشانه‌ای و آرمانی

وی در پاسخ به اینکه این انیمیشن با آنچه در جنگ ۱۲ روزه رخ داده شباهت‌هایی دارد در حالی که جنگ ۱۲ روز اتفاقی جدیدی است ولی نگارش این اثر مربوط به سال‌های ۹۰-۹۱ بوده و تولید آن ازسال ۹۲ تا ۹۷ انجام شده یادآور شد:  کارکرد سینما پیش‌بینی اتفاقاتی است که در آینده رخ خواهد داد و براساس یک نگاه فلسفی- تاریخی بی تردید حق و باطل با هم مواجهه خواهند داشت چون جریان باطل جریان حق را رها نخواهد کرد و جریان حق نیز تن به ذلت و سلطه دشمن نخواهد داد. به همین دلیل درگیری و جنگ میان حق و باطل اتفاق دور از ذهنی نیست و تقریبا همه اتفاقاتی که در انیمیشن وجود دارد همچون حادثه تروریستی سامرا و پیگیری ترمیم حرم سامرا توسط سازمان یونسکو و … در عراق رخ داده، در نهایت داستان‌های مختلف به یکدیگر گره خورده و به شکل انیمیشن روایت شده است. بنابراین ما در این انیمیشن با حادثه تاریخی صد درصد مستند مواجه نیستیم بلکه نگاه ما در این انیمیشن یک نگاه نشانه‌ای و آرمانی است.

اسماعیلی با اشاره به اینکه مخاطب این انیمیشن کودک و نوجوان است گفت: این اثر متعلق به کودک و نوجوان است بنابراین دانش‌افزایی و احساسات این فیلم نیز برای نسل جدید جذابیت دارد. البته درک کامل برخی از مفاهیم فیلم، نیازمند دانش‌های قبلی است و اگر بخش‌های مختلف آموزشی همچون برنامه‌های آموزشی تلویزیون به کمک درک این فیلم بیایند این اثر از یک انیمیشن معمولی فراتر رفته و در حوزه دانش‌افزایی بسیار اثرگذار خواهد بود.

«فرمانروای آب» یک انیمیشن تری‌دی رئال است

وی درباره جذابیت‌های بصری انیمیشن «فرمانروای آب» خاطرنشان کرد: انیمیشن‌هایی که به طور معمول وجود دارد انیمیشن‌های فانتزی هستند که نسبت آدم‌ها به واقعیت در آنها به طور کامل برقرار نیست ولی انیمیشن «فرمانروای آب» یک انیمیشن تری‌دی رئال است که نسبت آنها با واقعیت یک به یک است یعنی آدم‌ها بافت کاملا واقعی دارند که با تکنولوژی انیمیشن‌های فانتزی بسیار متفاوت است. وجهه تمایز این انیمیشن نزدیکی آن به واقعیت است بنابراین ما می‌خواستیم نسبت این انیمیشن با واقعیت بیشتر باشد ضمن اینکه ساخت انیمیشن‌های تری‌دی رئال بسیار دشوارتر از انیمیشن‌های فانتزی است چون انیمیشن‌های فانتزی دارای بافت کارتونی هستند بنابراین از لحاظ رندر و تولید ساده‌ترند ولی در این انیمیشن چون مقایسه ما با شخصیت‌های واقعی است اگر ذره‌ای حرکت چشم و پلک زدن‌ و … به درستی اتفاق نیفتد نتیجه خوبی در پی نداشت و در تری‌دی‌های واقعی معمولا در فیلم‌های سینمایی در جلوه‌های ویژه استفاده می‌شود ودر این نوع انیمیشن چند نمونه موفق بیشتر وجود ندارد به همین علت این سوژه‌ها یا به شکل فیلم رئال ساخته می‌شود یا برای گروه سنی کودک به شکل انیمیشن‌های فانتزی ساخته می‌شود.

قسمت دوم «فرمانروای آب» فیلم رئال خواهد بود

اسماعیلی درباره فعالیت‌های بعدی خود در این حوزه خاطرنشان کرد: متن قسمت دوم انیمیشن «فرمانروای آب» سال‌ها پیش در زمان کرونا نوشته شده که فضای فیلم از لحاظ ترکیب موضوعات مختلف شبیه قسمت اول است ولی از لحاظ داستانی صریح‌تر و شفاف‌تر بوده و پیچیدگی داستانی «فرمانروای آب ۱ » را ندارد، البته قسمت دوم آن ممکن است به شکل انیمیشن یا یک فیلم رئال ساخته شود ولی امکان ساخت اثر به شکل فیلم رئال بیشتر است و مخاطب آن رده سنی نوجوان خواهد بود.

وی افزود: اگر قسمت دوم «فرمانروای آب» به شکل فیلم رئال ساخته شود سرعت تولید بسیار افزایش می‌یابد و احتمال اینکه قسمت دوم این اثر در ۶ ماه آینده اکران شود وجود خواهد داشت.

وی درباره علت طولانی شدن اکران این انیمیشن خاطرنشان کرد: جریان اکران شامل مسائل بسیار پیچیده‌ای است و برخلاف پیگیری‌های زیادی که انجام شد متاسفانه اکران آن تا به امروز به تاخیر افتاد. البته شباهت اتفاقات این انیمیشن با آنچه در جنگ ۱۲ روزه رخ داد مزیتی برای فیلم محسوب می‌شود ولی جای تاسف است که چرا جریانی برای پشتیبانی از این انیمیشن‌ها وجود ندارد. این انیمیشن تماما در بخش خصوصی ساخته شده و هیچ حمایت دولتی نداشته، تنها در مراحل پایانی هزینه‌های مربوط به صداگذاری و موسیقی را بنیاد فارابی خریداری کرد و مالکیت آن را برعهده گرفت. در واقع این فیلم محصول هیچ دستگاه حاکمیتی نیست بلکه در بخش خصوصی با انگیزه مشخص ساخته شده بنابراین اگر خانواده‌ها از این آثار حمایت‌ کنند ما در سال‌های آتی شاهد آثار بیشتری ازاین نوع انیمیشن‌ها و فیلم‌ها خواهیم بود.

اسماعیلی در پایان گفت: جریان سینمایی کشور امروزه نسبت به نهاد خانواده رویکرد مناسبی ندارد و بخشی از این رویکرد در سینمای ایران به خاطر کمبود کنش و اثر خانواده‌ها است، چون خانواده‌ها استفاده کننده نهایی آثار هستند باید نسبت به محصولات تولیدی حساس‌تر باشند و درباره آثار مثبت و منفی این آثار واکنش‌های پررنگ‌تری داشته باشند. چنین کنشگری‌هایی مربوط به دوران معاصر است چون خانواده نمی‌تواند نسبت به رسانه بی‌تفاوت باشد و اگر کنش لازم را نسبت به رسانه نداشته باشد متضرر اصلی آن خانواده‌ها خواهند بود برای همین در دنیا کمپین‌های مختلفی همچون کمپین« یک میلیون مادر» تشکیل می‌شود که حساسیت‌های خود نسبت به فیلم‌ها را بلند بلند بیان می‌کنند و سازندگان فیلم را به ساخت فیلم‌های مناسب تشویق می‌کنند. امیدوارم خانواده‌های ایرانی نیز به خاطر فرزندانشان نسبت به انتخاب فیلم‌های مناسب، پررنگ‌تر وارد مقوله فرهنگ شوند.