علی قاسمی، کارگردان سینمای مستند در گفت‌وگو با خبرنگار سینما صبا، در آستانه برگزاری نخستین جشنواره بین‌المللی فیلم «حوا» درباره بازنمایی تصویر «زن ایرانی» در فیلم‌ها و سریال‌ها گفت: ما هنوز نتوانسته‌ایم آن‌طور که باید زن ایرانی را در آثار خود به تصویر درآوریم. طیفی از فیلم‌ها هستند که اساسا تصویری مبتذل از خانواده ارائه می‌کنند که این تصویرها از حقیقت زندگی ما و واقعیت جامعه، دور است. گاهی این تصاویر تلخ و بیش از حد سیاه می‌شود و گاهی هم صورت کمیک و مبتذل به خود می‌گیرد. در هر دو حالت این تصویر از زن ایرانی و خانواده ایرانی، دور است.

وی ادامه داد: طیفی از فیلمسازان معتبر ما هم به دلیل جلوگیری از مواجهه با چالش‌هایی مانند مسئله حجاب، اساسا سراغ کاراکترهای زن نرفتند و دوربین‌شان را به دل خانواده‌ها نبردند. یکی از شاخص‌ترین آن‌ها عباس کیارستمی است که خیلی کم به این موضوع پرداخته است. البته ایشان فیلمی به نام «شیرین» در کارنامه خود دارد که در قالب آن به زن ایرانی هم پرداخته است. در دیگر آثارش شاهد ورود دوربینش به جمع یک خانواده ایرانی نبودیم.

قاسمی گفت: به همین دلایل در میان فیلم‌هایی که دیده‌ام، کمتر شاهد چنین تصویری از زن ایرانی بوده‌ام. مگر اینکه یک فیلم بتواند به حقیقت نزدیک شود و از نگاه مبتذل به مقوله زن و خانواده فاصله بگیرد.

این مستندساز که با مستند «قانماز»‌ در جشنواره اخیر «سینماحقیقت» حضور داشت، در پاسخ به این پرسش که اگر بخواهد فیلمی درباره یک «زن قهرمان ایرانی» بسازد سراغ چه سوژه‌ای می‌رود، گفت: من همین الان پروژه مستندی در دست دارم که موضوع آن قصه‌های محلی است و بر همین مبنا من به روستاها می‌روم و پای صحبت‌ها و قصه‌های زنان روستا درباره زندگی‌شان می‌نشینم. از نزدیک سعی می‌کنم غصه‌ها و قصه‌های آن‌ها را بشنوم. این تیپ از زنان برای من بسیار واجد ارزش هستند و نگاه یک «قهرمان» را به آن‌ها دارم.

وی افزود: یک زن ایرانی ویژگی‌های خاصی دارد که یکی از این ویژگی‌ها وفاداری به خانواده است. زن ایرانی معمولا در تلاش برای حفظ خانواده است و در تمامی مشکلات پابه‌پای مرد، حرکت می‌کند. زن از این منظر از خودگذشتگی و ایثار بسیار زیادی می‌کند. برخی از این زنان بابت زحمات بسیار در زندگی دستانی پینه‌بسته دارند و شخصا از مواجهه با آن‌ها متحیر می‌شود. زنانی که به‌رغم تمام مشکلات همچنان صبور و مقاوم هستند و شمایل یک قهرمان مقتدر را دارند.

قاسمی درباره فاصله میان تصویر زن در فیلم‌ها و سریال‌های ایرانی با تصویر واقعی از زن ایرانی هم گفت: این دو تصویر خیلی با هم متفاوت است. یکی از خاصیت‌های سینما این است که می‌تواند ناخودآگاه ما را فریب دهد. به دلیل نزدیکی سینما به واقعیت زندگی و قدرت آن برای بازسازی واقعیت، در مواجهه با یک فیلم ناخودآگاه انسان‌ها فریب می‌خورد. برخی از فیلم‌ها دنیایی را برای شخصیت‌های خود می‌سازند که هر چند از جنس تخیل هستند اما مخاطب در ناخودآگاه خود، آنرا عین واقعیت تلقی می‌کند.

وی ادامه داد: فرض کنید در فیلمی، دختری در‌آستانه ازدواج، یک گوشی گران‌قیمت از نامزدش مطالبه می‌کند و او هم در درون داستان به‌راحتی گوشی تلفن را برای او می‌خرد اما واقعیت زندگی به این راحتی نیست که همه چیز برای برآوردن خواسته‌ها فراهم باشد. این تعارض، می‌تواند خانواده‌ها را دچار چالش و کشمکش کند. زندگی لوکس و مصرفی، حالت چسبندگی دارد و اگر کسی به آن عادت کند، دیگر نمی‌تواند از آن عقب‌نشینی کند. از این منظر تصویر ارائه شده از خانواده‌ها در فیلم‌ها و سریال‌های ما، تعارضات بسیاری را به‌خصوص برای مخاطبان ساکن در شهرستان‌ها و روستاها به‌وجود آورده است. این تعارضات گاهی به افسردگی و مهاجرت منتهی شده است.

این کارگردان ادامه داد: ضریب دادن به این تعارضات، در ساخت فیلم و سریال اصلاً درست نیست. این اتفاق هم در فیلم‌های کمدی رخ می‌دهد و هم در برخی فیلم‌های تلخ اجتماعی. برخی از این آثار، مسائل مرتبط با حرمت‌های خانوادگی را چنان برهم می‌زند و چنان با اغراق بخشی از سیاهی‌ها و خشونت‌ها را بازنمایی می‌کند، که منجر به دامن‌زدن ناهنجاری‌های خانوادگی در میان مخاطبان می‌شوند.

نخستین جشنواره بین‌المللی فیلم حوا به همت بنیاد بین‌المللی گوهرشاد و به دبیری مهدیه سادات محور ۱۶ تا ۲۳ تیر ماه سال جاری در سطح کشور و از ۲۰ تا ۲۳ در تهران برگزار خواهد شد. این رویداد محوریت موضوع زنان و خانواده را در دستور کار خود دارد و با همکاری مراکز و سازمان‌های فرهنگی مختلف فعالیت خود را دنبال می‌کند.