ناصر ارباب/صبا، نقش زنان در سینمای مقاومت همواره یکی از ظرفیت‌های مهم برای روایت ابعاد انسانی جنگ و پیامدهای اجتماعی آن بوده است؛ ظرفیتی که به باور برخی بازیگران و فیلم‌سازان، در سال‌های اخیر کمتر از گذشته مورد توجه قرار گرفته است. حضور زنان در روایت‌های جنگی صرفاً به معنای نمایش شخصیت‌های مکمل یا بازنمایی رنج‌های ناشی از جنگ نیست، بلکه می‌تواند لایه‌های پنهان و پیچیده‌ای از مناسبات انسانی، عاطفی و اجتماعی را آشکار کند.

محیا دهقانی، بازیگر سینما و تلویزیون، در حاشیه جشنواره فیلم مقاومت، در گفت‌وگو با صبا، ضمن اشاره به تأثیر حضور زنان در آثار این حوزه، از کم‌رنگ شدن جایگاه این شخصیت‌ها در روایت‌های سینمایی سال‌های اخیر انتقاد کرد و معتقد است که توجه به جهان زنانه در داستان‌های جنگی، می‌تواند به غنای روایی این آثار و ارتباط بهتر آن‌ها با مخاطبان نسل جدید کمک کند.

او در ابتدا با اشاره به نقش فیلم‌سازان مؤثر در شکل‌گیری و ماندگاری سینمای جنگ و مقاومت بیان کرد: نقش زنان در ژانر مقاومت تأثیر بسزایی داشته و همچنان دارد. اگر بخواهیم درباره این موضوع صحبت کنیم، باید از فیلم‌سازان بزرگی یاد کنیم که در سال‌های گذشته آثار ماندگاری در این حوزه خلق کرده‌اند؛ از احمدرضا درویش، ابراهیم حاتمی‌کیا و رسول ملاقلی‌پور گرفته تا بهرام بیضایی و در نسل‌های بعد، نرگس آبیار و رقیه قیدی.

دهقانی با تأکید بر اهمیت جایگاه این فیلم‌سازان ادامه داد: من نام این افراد را تک‌تک می‌آورم، چون واقعاً فیلم‌سازانی که به چنین جایگاهی می‌رسند و در این مسیر ماندگار می‌شوند، انسان‌های بزرگی هستند. رسیدن به چنین جایگاهی کار ساده‌ای نیست و قدردانی از آن‌ها، کمترین کاری است که نسل ما می‌تواند در برابر تلاش و تأثیرگذاری‌شان انجام دهد.

این بازیگر با اشاره به تأثیر نگاه زنانه در روایت داستان‌های جنگی افزود: شما در آثار این فیلم‌سازان می‌توانید تأثیر نگاه زنانه را به‌خوبی ببینید. حضور زنان در این روایت‌ها، لایه‌های متفاوت و گاه پنهانی از یک داستان جنگی را آشکار می‌کند. آن‌ها می‌توانند ابعاد عاطفی، انسانی و پیچیده‌ای را به تصویر بکشند که شاید در نگاه نخست کمتر دیده شوند، اما در شکل‌گیری جهان داستان و باورپذیری آن نقش مهمی دارند.

او در ادامه با انتقاد از روند آثار سال‌های اخیر مطرح کرد: با این حال، از حدود سال ۱۴۰۰ به بعد شاهد هستیم که جایگاه زنان در روایت‌های جنگی کم‌رنگ‌تر شده است. به نظرم تأثیر و حضور شخصیت‌های زن در این آثار نسبت به آنچه در سال‌های گذشته، به‌ویژه در دهه ۱۳۹۰، شاهد بودیم، کاهش پیدا کرده است. این مسئله برای من به‌عنوان بازیگر، مخاطب سینما و حتی داور جشنواره امسال قابل تأمل است.

دهقانی با اشاره به مسئولیت نویسندگان در شکل دادن به شخصیت‌های زن در فیلمنامه‌ها تصریح کرد: معتقدم نویسندگان در قبال شخصیت‌های زن تا اندازه‌ای کم‌لطفی کرده‌اند. وقتی شخصیت زن در یک روایت جنگی به‌درستی پرداخت نمی‌شود و جایگاه و جهان او نادیده گرفته می‌شود، نتیجه می‌تواند معکوس باشد. ما نباید فراموش کنیم که سینما برای ارتباط با مخاطب و پر شدن سالن‌های نمایش به شخصیت‌هایی نیاز دارد که تماشاگر بتواند آن‌ها را باور کند و با آن‌ها ارتباط بگیرد.

او همچنین درباره ظرفیت سینمای مقاومت برای برقراری ارتباط با نسل‌های جدید و به‌ویژه مخاطبان دهه هشتادی و نودی توضیح داد: این سینما قطعاً می‌تواند با نسل‌های جدید ارتباط برقرار کند، اما این ارتباط صرفاً با انتخاب بازیگر یا حضور چهره‌های جوان شکل نمی‌گیرد. مسئله اصلی به فیلمنامه و جهان‌بینی فیلم‌ساز بازمی‌گردد. اینکه فیلم‌ساز چگونه به موضوع نگاه می‌کند، چه شخصیت‌هایی را خلق می‌کند و چگونه می‌تواند نسل جدید را به تماشای اثر خود روی پرده نقره‌ای ترغیب کند، اهمیت زیادی دارد.

دهقانی در همین زمینه به تجربه فیلم سینمایی «ماجرای نیمروز» به کارگردانی محمدحسین مهدویان اشاره کرد و آن را نمونه‌ای از امکان برقراری ارتباط میان نسل‌های مختلف با یک روایت تاریخی دانست.

او در این‌باره گفت: به نظرم آقای مهدویان در «ماجرای نیمروز» به‌خوبی توانست این ارتباط را ایجاد کند. در آن فیلم، ما با روایت اتفاقات دهه ۶۰ روبه‌رو هستیم؛ دوره‌ای که شاید برای بخشی از مخاطبان جوان، تجربه مستقیم و زیسته‌ای از آن وجود نداشته باشد. با این حال، زمانی که فیلم اکران شد، نسل‌های مختلف، از جمله هم‌نسلان من، توانستند با آن ارتباط برقرار کنند.

این بازیگر در پایان تأکید کرد که موفقیت سینمای مقاومت در جذب مخاطبان جوان، به بازنگری در شیوه روایت و توجه جدی‌تر به شخصیت‌پردازی وابسته است؛ به‌ویژه آنکه زنان می‌توانند با حضور مؤثر و چندلایه در این آثار، ابعاد تازه‌ای از تاریخ، جنگ و مقاومت را برای مخاطبان روایت کنند.