مهدیه مالکی/صبا: حاشیه‌های مرتبط با سکانس‌های حذف‌شده «تهران، کنارت» در زمان اکران، این فیلم اجتماعی را به یکی از آثار بحث‌برانگیز ماه‌های اخیر تبدیل کرد. مجید کریمی، تهیه‌کننده فیلم، در گفت‌وگو با صبا درباره روند تولید و اکران این اثر، از فشارهای ناشی از توقیف، تعامل با نهادهای نظارتی و تأثیر سانسور بر تجربه مخاطب گفت و تاکید کرد: اصلاح و سانسور بخشی از واقعیت سینمای ایران است،  آنچه اهمیت دارد «میزان و نوع» این مداخلات است تا هسته اصلی روایت آسیب نبیند. کریمی همچنین حضور علی مصفا در کنار پروژه و همکاری علی بهراد را از مهم‌ترین دلایل پذیرش تهیه‌کنندگی این فیلم دانست و تجربه «تهران، کنارت» را با وجود تمام دشواری‌ها، «سخت اما در نهایت مثبت» توصیف کرد.

«تهران، کنارت» جدیدترین ساخته علی بهراد در مقام نویسنده و کارگردان است که این روزها در سینماهای سراسر کشور روی پرده است. داستان فیلم، روایت تقاطع سرنوشت‌ساز چند انسان در تهران امروز است؛ جایی که عشق، انتخاب و تعهد در دل روابط انسانی، معناهایی تازه و پیچیده پیدا می‌کنند.تهیه‌کنندگی فیلم را مجید کریمی برعهده داشته و علی شادمان، آناهیتا افشار، علی مصفا، آیدا ماهیانی، رضا کولغانی، تینو صالحی، گلنوش قهرمانی و داود ونداده بازیگران این فیلم هستند. این اثر به واسطه سبک تصویربرداری متفاوت علی قاضی و موسیقی علیرضا افکاری، حال‌وهوایی شاعرانه و متفاوت دارد. در ادامه مشروح گفت و گوی صبا را با تهیه کننده فیلم میخوانیم.

علی مصفا، تهیه کننده اجرایی «تهران کنارت»

این تهیه کننده درباره چالش‌های مدیریت این پروژه و چگونگی تعامل با کارگردان گفت: در ابتدا قرار بود آقای علی مصفا تهیه کنندگی کار را بر عهده داشته باشند و من برای مدیریت تولید دعوت شده بودم. اما با توجه به حوادث سال ۱۴۰۱ ساخت فیلم بصورت ویدیویی بنام من و به پیشنهاد خود ایشان صادر شد. با این حال، حضور آقای علی مصفا و همچنین خوش ذوقی علی بهراد کارگردان و نوع فیلمنامه باعث شد این مسئولیت را بپذیرم ولی آقای مصفا تا انتهای پروژه به عنوان تهیه کننده اجرایی در کنار ما حضور داشتند و از تجربیات ایشان بهره بردیم.

رویکرد تیم سازنده به ساختار هنری فیلم

کریمی با اشاره به نقش خود در این پروژه عنوان کرد: در زمینه تولید، سعی کردم تجربیات سال‌های فعالیتم در سینما را به کار بگیرم و در عین حال، در مسائل هنری و محتوایی، نگاه آقای علی بهراد (کارگردان) با مشورت و نظر آقای مصفا پیش رفت. از آنجا که سرمایه‌گذار شخصی داشتیم، تمایل داشتم فیلم مخاطب بیشتری جذب کند، اما دغدغه اصلی هر سه ما ساخت یک اثر هنری بود و تلاش کردیم تا جای ممکن خواسته‌های هنری کارگردان تامین شود.

حواشی اکران و تأثیر آن بر نگاه مخاطب

تهیه کننده «تهران، کنارت» در بخش دیگری از صحبت‌هایش درباره حواشی پیرامون فیلم و تاثیر آن بر فروش تصریح کرد: ما به هیچ عنوان ترجیح نمی‌دادیم فیلم درگیر حواشی شود. اگرچه این جنجال‌ها می‌توانست در نقش یک تبلیغ ناخواسته عمل کند، اما ما نگران بودیم که این فضا، ضدتبلیغ باشد و به محتوای اثر آسیب بزند.

وی افزود: نگرانی اصلی ما این بود که حواشی و اتفاقات منجر به سانسور یا حذف بخش‌هایی از فیلم شود که در نهایت تماشاگر را از اثر دور کند. ما برای هر دو وجه مثبت و منفی این جنجال‌ها آماده بودیم، اما در نهایت خواستار اکران فیلم در فضایی آرام و به‌دور از آسیب‌های بیرونی بودیم.

مدل اقتصادی سینمای مستقل و چالش‌های اکران

مجید کریمی در پاسخ به پرسشی درباره مدل اقتصادی «تهران، کنارت» برای رسیدن به سوددهی، با اشاره به دشواری‌های مسیر اکران فیلم‌های اجتماعی گفت: در سینمای امروز ایران، مسیر مشخصی برای فیلم‌های مستقل وجود ندارد. برخی آثار با سیستم‌های خاص سرمایه‌گذاری پیش می‌روند که برای همه مقدور نیست؛ بنابراین امثال ما باید تمام انرژی خود را بر کیفیت فضای فیلم، ارتباط با تماشاگر و تبلیغات سینه به سینه متمرکز کنیم.

وی افزود: در مورد «تهران، کنارت» اولویت نخست ما کیفیت اثر بود و در نهایت با همکاری یک پخش‌کننده خوب، این امر محقق شد. با این حال، به دلیل شرایط اقتصادی کشور و محدودیت‌های جدی در تبلیغات محیطی و فضای مجازی، دست ما در این بخش بسته بود. معتقدم اگر امکان تبلیغات گسترده‌تر برای این سطح از کیفیت فراهم بود، فروش فیلم می‌توانست بسیار بیشتر از این ارقام باشد.

آینده سینمای اجتماعی در ایران

تهیه کننده «تهران، کنارت» در خصوص وضعیت سینمای اجتماعی که برخی آن را در «حالت احتضار» می‌دانند، عنوان کرد: فروش اخیر فیلم‌هایی از این دست، خلافِ تصورِ کسانی را ثابت کرد که معتقد بودند سینمای مستقل کارکرد اقتصادی ندارد. این فروش نشان داد اگر فیلم باکیفیت باشد و در موقعیت مناسب به نمایش درآید، تماشاگر با آن ارتباط برقرار می‌کند که این اتفاق، جای امیدواری برای سینمای مستقل است.

وی در مورد احتمال تداوم سرمایه‌گذاری در این حوزه با وجود ریسک‌های توقیف تصریح کرد: بله؛ اگر فیلمنامه‌ای باشد که با تماشاچی صادقانه سخن بگوید، حتماً برای تولید آن تلاش خواهم کرد. در این پروژه، ریسک اصلی را سرمایه‌گذار فیلم، آقای سید محمد دهقانی پذیرفتند که در طول دو سال توقیف، با صبوری مثال‌زدنی کنار ما بودند. همچنین از خانم سید الهام دهقانی برای تلاش در جذب سرمایه قدردانی می‌کنم.

مدیریت بحران و تعامل با نهادهای نظارتی

کریمی درباره ورود به عرصه تهیه کنندگی رسمی با این پروژه گفت: «تهران، کنارت» اولین تجربه رسمی من در تهیه کنندگی فیلم بلند بود. اگرچه سال‌ها در سینما فعالیت داشتم و می‌توانستم زودتر از این‌ها تهیه کننده شوم، اما ترجیح می‌دادم با تجربه بیشتری این کار را انجام دهم. با این حال، حضور آقای علی مصفا به عنوان استاد و پیشکسوت، و همچنین نبوغ و خوش‌ذوقی علی بهراد (کارگردان) و قوت فیلمنامه، باعث شد این مسئولیت را بپذیرم.

تعامل برای عبور از سانسور و حواشی

وی درباره مواجهه با نهادهای نظارتی در پی حواشی اکران و شایعات توقیف افزود: حذف و سانسور بخشی از واقعیت سینمای ایران است که تهیه کننده و کارگردان آن را پذیرفته‌اند؛ اما نکته مهم، «میزان و نوع» این اصلاحات است. خوشبختانه برخورد مدیران نظارتی در مواجهه با فیلم ما هوشمندانه بود و این مسیر با تعاملِ شخصِ آقای بهراد حل‌وفصل شد.

وی افزود: باید از آقای بهراد تشکر کنم که با وجود سختیِ حذف پلان‌های فیلمش برای یک کارگردان، با ما همراهی کرد. البته شخصاً معتقدم اگر این حذفیات اعمال نمی‌شد، فیلم در این رکود اقتصادی می‌توانست موفق‌تر عمل کند و تماشاگران بیشتری را با خود همراه سازد.

ریسکِ خودسانسوری و روایتِ صادقانه/ مرز میانِ «خلقِ اثر» و «خودسانسوری»

کریمی در پاسخ به این پرسش که چرا صحنه‌های چالش‌برانگیزِ فیلم (مانند سکانس رقص در بوتیک) که احتمال توقیف را بالا می‌بردند، از ابتدا حذف نشدند، گفت: ما به عنوان فیلمساز همواره سعی داریم آنچه را در جامعه می‌بینیم، بدون لکنت و با صداقت روایت کنیم. احتمالِ حذف یا توقیف همیشه وجود دارد، اما تلاش ما بر این است که دچار «خودسانسوری» نشویم.

وی افزود: ممکن است یک اثر در زمانی تولید شود که با محدودیت‌ها مواجه شود، اما شاید در موقعیتی دیگر به اکران برسد که فضا متفاوت باشد. ما ریسک این مسیر را پذیرفتیم و معتقدیم هر کسی باید به کار خودش متعهد باشد.

هزینه‌های توقیف برای تیم و سرمایه‌گذار

کریمی با ابراز تأسف از فرآیند دو ساله توقیف فیلم و تبعات آن، تصریح کرد: این اتفاق مشکلات زیادی برای همه ما ایجاد کرد؛ برای مثال، من به دلیل اینکه قانوناً باید پروانه نمایش فیلم قبلی صادر می‌شد، نتوانستم در این دو سال پروانه ساخت جدیدی دریافت کنم و عملاً از فضای تولید دور ماندم. همچنین سرمایه‌گذار محترم ما به شدت متضرر شد؛ مبلغی که در سال ۱۴۰۱ هزینه شده بود، با تورمِ فعلی ارزشش را از دست داد و این موضوع بسیار ناراحت‌کننده بود. با این حال، فروشِ خوبِ فعلی فیلم، تا حدی این تلخی‌ها را التیام بخشیده است.

حضور نمادین علی مصفا در «تهران، کنارت»

تهیه کننده فیلم در خصوص حضور کوتاه اما تأثیرگذار علی مصفا در فیلم گفت: با وجود اینکه ایشان تنها در یک سکانس به ایفای نقش پرداخته، اما به دلیل ارادت ویژه‌ای که به ایشان داشتیم، دوست داشتیم این حضور به عنوان یک یادگاری در اثر ثبت شود. ایشان هم با بزرگواری پیشنهاد ما را پذیرفتند؛ هرچند احتمال حذف همان یک سکانس توسط نهادهای نظارتی هم وجود داشت.

نگاهی به درونمایه شخصیت‌ها

کریمی در پایان این بخش، درباره نقدِ وارده به شخصیت‌پردازی کاراکتر آقای مصفا و رفتارِ به‌ظاهر غیرمتعارف او گفت: درک می‌کنم که شاید رفتار این شخصیت برای مخاطبِ پخته‌ای در آن سن‌وسال عجیب به نظر برسد، اما هدف ما بازنمایی واقعیت‌های جاری در جامعه است. این رفتارهای آسیب‌زا، حتی اگر ناخوشایند باشند، می‌توانند هشداری باشند بر آنچه در لایه‌های پنهانِ روابط اجتماعی در حال وقوع است.

مدیریتِ بودجه و چالشِ مرزهای سانسور

کریمی در پاسخ به سؤالی درباره ترکیب بازیگران و تأثیر آن بر بودجه تولید گفت: تلاش ما ایجاد ترکیبی متنوع و یک‌دست از چهره‌های جوان و بازیگران باسابقه بود تا هم‌زمان به وجه هنری و تجاری اثر کمک کند. «تهران، کنارت» در زمان تولید به‌هیچ‌وجه فیلم ارزانی نبود؛ نه فقط به خاطر دستمزد بازیگران، بلکه به دلیل وسواس ما در اجرای بصری و تصویرسازی متفاوت از تهران.

وی افزود: ما از لوکیشن‌های خاصی استفاده کردیم که شاید برای بسیاری از مخاطبان که سال‌ها در تهران زندگی کرده‌اند، جدید و متفاوت باشد. هزینه در بخش صحنه، دکور و لباس بالا بود، اما چون می‌دانستیم به دنبال چه کیفیت بصری هستیم، این هزینه‌ها را با آگاهی کامل مدیریت کردیم و امروز از نتیجه کار رضایت داریم.

 تجربه اکران

کریمی در پاسخ به این پرسش که تجربه «تهران، کنارت» را در یک جمله چگونه خلاصه می‌کند، اظهار داشت: «تجربه‌ای سخت، اما در نهایت مثبت.» او در تبیین این مثبت بودن گفت: اینکه پس از سه سال توقیف، فیلم در این برهه به عنوان یک اثر اجتماعیِ مستقل با استقبال مخاطبان و حتی بازخوردهای مثبت همکاران سینمایی روبرو شده، دستاورد بزرگی است؛ به‌ویژه اینکه معتقدم موفقیت فیلم، فراتر از حواشی و ناشی از ارتباط واقعی مخاطب با اثر است.

سینمای اجتماعی: قمار یا فرصت؟

تهیه کننده فیلم درباره آینده این ژانر تصریح کرد: تولید فیلم اجتماعی به هیچ عنوان قمار نیست؛ اگر فیلمساز با تماشاگر صادق باشد، این سینما همیشه یک «فرصت» باقی می‌ماند. تماشاگر در هر دوره‌ای صداقتِ موجود در اثر را درک می‌کند و اگر این مؤلفه در فیلم وجود داشته باشد، اتفاقات خوبی رقم خواهد خورد.

خط قرمز در برابر تیغِ سانسور

کریمی در پاسخ به پرسش پایانی درباره میزان آسیب‌رسانی اصلاحات نظارتی به سلامت اثر و تعیین «خط قرمز» تهیه کننده در برابر این سانسورها گفت: همان‌طور که گفتم، سانسور بخشی از واقعیت تولید در سینمای ایران است. مرز قرمزِ من به عنوان تهیه کننده، حفظِ «هسته مرکزی و اصالتِ روایت» است؛ یعنی نباید اصلاحات به گونه‌ای باشد که جان‌مایه فیلم از دست برود یا منطقِ دراماتیکِ اثر فرو بریزد.

وی در پایان تأکید کرد: البته که هر سانسوری به پیکره فیلم آسیب می‌زند و من نیز مانند هر فیلمسازی از حذف سکانس‌ها متأسفم، اما در این مسیر، همواره سعی می‌کنیم با تعامل و هوشمندی، به‌گونه‌ای عمل کنیم که فیلم با کمترین آسیبِ ساختاری، امکانِ دیده شدن توسط مخاطب را پیدا کند.