سمیرا جعفری/ صبا، منصور ضابطیان نویسنده و برنامه ساز فرهنگی و هنری در گفت‌و‌گو با صبا مطرح کرد:  تجربه دوران کرونا باعث شد نگاه تازه‌ای به شیوه برگزاری رویدادهای فرهنگی شکل بگیرد، بعد از تجربه‌ای که در دوره کرونا داشتیم، دریچه‌های دیگری به روی زندگی باز شد و باعث شد بفهمیم الزاماً همه‌چیز نباید فقط به‌صورت فیزیکی انجام شود.»

او با اشاره به نمایشگاه مجازی کتاب تأکید کرد که هرچند رویدادی مانند نمایشگاه کتاب جایگاه ویژه خودش را دارد و جذابیت حضور فیزیکی چیز دیگری است، اما در شرایط خاص، شکل آنلاین هم می‌تواند کارکرد خودش را داشته باشد. به گفته وی، «شاید نمایشگاه مجازی جذابیت حضور فیزیکی را نداشته باشد، اما برای اینکه چراغ چنین رویدادهایی روشن بماند، اتفاق بدی نیست.»

این نویسنده و مستندساز در ادامه گفت: «بسیاری از مخاطبان هنوز ترجیح می‌دهند کتاب را به شکل فیزیکی در اختیار بگیرند و خرید حضوری انجام دهند. اگر اشتباه نکنم در دوران کرونا هم همین‌طور بود؛ یعنی در کنار فضای مجازی، گاهی گردهمایی‌های حضوری هم برگزار می‌شد. فکر می‌کنم امسال هم می‌شد چنین تمهیدی در نظر گرفت تا بازار کمی رونق بگیرد.»

ضابطیان با اشاره به ماهیت رسمی نمایشگاه کتاب معتقد است: «وقتی یک رویداد شکل دولتی و رسمی پیدا می‌کند، طبیعتاً مسئولیت‌های بیشتری هم به همراه دارد؛ شاید وزارت فرهنگ ترجیح داده در این شرایط، مسئولیت‌ها کمتر و خطرهای احتمالی به حداقل برسد.»

او در ادامه، درباره وضعیت فروش ناشران در نمایشگاه امسال نیز صحبت کرد و افزود: «در گفت‌وگو با برخی ناشران متوجه شدم که حتی تعدادی از آن‌ها در چند روز ابتدایی نمایشگاه فروش چندانی نداشته‌اند. با این حال، برای تحلیل دقیق این وضعیت باید به آمار و داده‌های واقعی استناد کرد. اظهارنظر درباره این مسائل باید مبتنی بر اطلاعات و دیتا باشد. من آمار دقیقی ندارم که بتوانم قاطعانه بگویم چه اتفاقی افتاده، اما طبیعتاً شرایط اقتصادی تأثیر خودش را می‌گذارد.»

ضابطیان، بحران اقتصادی و گرانی را یکی از مهم‌ترین دلایل کاهش اقبال به خرید کتاب دانسته و اظهار کرد: «ما درگیر یک بحران اقتصادی و گرانی لجام‌گسیخته هستیم و در چنین شرایطی معمولاً فرهنگ اولین قربانی است. آدم‌ها باید اول بتوانند زندگی کنند تا بعد سراغ کتاب، موسیقی یا دیگر فعالیت‌های فرهنگی بروند.»

وی با اشاره به این که نمایشگاه مجازی بیش از هر چیز، نوعی «یادآوری جمعی» برای خرید کتاب است، گفت: «اتفاق خیلی عجیب و متفاوتی رخ نمی‌دهد؛ چون مردم قبل از آن هم می‌توانستند کتاب را از فضای مجازی خریداری کنند. اما وقتی یک موج رسانه‌ای شکل می‌گیرد و ناشران هم‌زمان تبلیغ می‌کنند، تخفیف می‌دهند و جریان فرهنگی ایجاد می‌شود، همان مسئله نمایشگاه را ویژه می‌کند.»

به گفته ضابطیان، در دوران همه‌گیری کرونا بسیاری از رویدادهای فرهنگی جهان ناچار شدند شکل تازه‌ای به خود بگیرند: «فقط کتاب نبود؛ جشنواره‌های آنلاین فیلم، جشنواره‌های موسیقی و خیلی از رویدادهای فرهنگی دیگر هم در همان دوره به‌صورت آنلاین برگزار شدند. کتاب هم یکی از همان شاخه‌های فرهنگی است که وقتی در یک بازه زمانی کوتاه روی آن تمرکز ایجاد می‌شود، می‌تواند حال‌وهوای متفاوتی پیدا کند.»

این مجری و برنامه‌ساز همچنین درباره بحث «عدالت فرهنگی» و دسترسی مردم شهرهای مختلف به کتاب معتقد است وضعیت امروز با گذشته تفاوت زیادی کرده است: «الان وقتی به شهرهای مختلف می‌رویم و شهرکتاب‌ها یا کتاب‌فروشی‌های بزرگ را می‌بینیم، واقعاً دیگر مثل گذشته نیست که مردم دسترسی به کتاب نداشته باشند.»

وی در ادامه با اشاره به گسترش پلتفرم‌های فروش کتاب که نسخه الکترونیکی، صوتی و فیزیکی کتاب را در اختیار مخاطبان قرار می‌دهند، گفت: «این فضاها آن‌قدر برای مخاطبان آشنا شده‌اند که فکر نمی‌کنم دیگر کمبود جدی‌ای احساس شود. به نظرم عدالت یا بی‌عدالتی فرهنگی، دست‌کم در حوزه کتاب، دیگر مثل قبل موضوعیت ندارد؛ چون کتاب امروز قابل دسترس است.»

البته ضابطیان معتقد است در برخی حوزه‌های فرهنگی همچنان مسئله بی‌عدالتی وجود دارد و اذعان کرد: «در تئاتر و موسیقی ممکن است این مشکل همچنان دیده شود، چون جابه‌جایی گروه‌ها و اجرای برنامه در شهرهای مختلف هزینه‌بر و دشوار است، اما کتاب را می‌توان خیلی راحت سفارش داد؛ چه نسخه الکترونیکی که همان لحظه دریافت می‌شود و چه نسخه فیزیکی که از طریق پست به دست مخاطب می‌رسد.»

او درباره تجربه شخصی خودش از نمایشگاه امسال نیز افزود: «هنوز خریدی انجام نداده‌ام، چون در طول سال به‌طور مرتب کتاب تهیه می‌کنم. من معمولاً در طول سال، چه نسخه الکترونیکی و چه نسخه فیزیکی، مرتب کتاب می‌خرم. برای همین نمایشگاه برای من خیلی تفاوت ویژه‌ای ایجاد نمی‌کند، اما به هر حال خوشحالم که چراغ نمایشگاه روشن مانده است.»

این نویسنده ادامه برگزاری رویدادهای فرهنگی را حتی در شرایط دشوار امروز، اتفاقی امیدوارکننده دانسته و گفت: «هر کاری که در حوزه کتاب و فرهنگ صورت بگیرد، در هر زمانی و به هر شکلی، اتفاق مبارکی است. حتی در شرایطی که سایه جنگ، نگرانی و غم روی جامعه وجود دارد، نباید اجازه بدهیم چراغ فرهنگ خاموش شود؛ چون تعطیلی فرهنگ تبعات سنگینی دارد.

ضابطیان در بخش پایانی گفت‌وگو از انتشار کتاب تازه‌اش خبر داد؛ کتابی با عنوان «کافه پولونیا» که به گفته او حاصل بیش از یک سال پژوهش و نوشتن است. او می‌گوید این کتاب قرار بود اسفندماه منتشر شود، اما شرایط مختلف باعث شد انتشارش به تعویق بیفتد و حالا احتمالاً تا دو هفته آینده وارد بازار کتاب خواهد شد.

او درباره موضوع این کتاب توضیح داد: «کافه پولونیا؛ در واقع جست‌وجوی یک واقعه تاریخی است؛ از ورشو تا شهرهای مختلف ایران. محور اصلی کتاب درباره پناهندگان لهستانی است که در سال ۱۳۲۱ به ایران آمدند. در این کتاب با چند نفر از بازماندگان آن واقعه در لهستان گفت‌وگو کردم و در ادامه برای دنبال کردن رد پای آن‌ها به شهرهای مختلف ایران سفر کردم. این اثر اگرچه حال‌وهوای سفرنامه دارد، اما در اصل روایتی پژوهشی و تاریخی از مهاجرت و زیست پناهندگان لهستانی در ایران است؛ روایتی که از ورشو آغاز می‌شود و به شهرهای مختلف ایران می‌رسد.