مهدیه مالکی/صبا: انتخاب نماینده ایران برای حضور در اسکار هر سال با بحث‌ها و حساسیت‌های فراوانی همراه است؛ چرا که قواعد این آکادمی نه تنها بر کیفیت هنری اثر، بلکه بر معیارهایی چون توزیع بین‌المللی و قابلیت دیده‌شدن در بازار جهانی تأکید دارد.در سال‌های گذشته انتخاب فیلم‌هایی چون جدایی نادر از سیمین یا فروشنده نشان داده که ترکیب استانداردهای سینمایی با شناخت درست از قواعد آکادمی می‌تواند شانس موفقیت ایران را افزایش دهد. حالا و در آستانه معرفی نماینده جدید، نگاه‌ها به فیلمی دوخته شده که بسیاری آن را دارای بیشترین بخت برای جلب توجه اسکار می‌دانند؛ موضوعی که بهانه گفت‌وگوی ما با کیوان کثیریان، نویسنده و منتقد سینما شد تا درباره معیارهای انتخاب، تجربه سال‌های گذشته و امیدهای امسال صحبت کنیم.

به نظر شما چه معیارهایی باید در انتخاب نماینده ایران برای اسکار در نظر گرفته شود؟

آکادمی اسکار یک زمین بازی و یک جایزه آمریکایی است که قواعد، قوانین و شرایط خاص خود را دارد و زمانی که می‌پذیریم در آن شرکت کنیم باید تابع قوانین و قواعد این آکادمی باشیم و نمی‌توان با قواعد دلبخواه خودمان در مجامع بین‌المللی حضور داشته باشیم. نگاه نادرست برخی سینماگران و مسئولین و رسانه‌ها از حضور در این آکادمی، مشکلی است که در سال‌های اخیر با آن روبه رو بودیم. چون آکادمی اسکار بخشی از صنعت سینمای آمریکا است و وجود بخش فیلم بین‌الملل در این آکادمی به این معنا نیست که این آکادمی یا افرادی که در آن حضور دارند تحت تاثیر رویکرد یا پیام فیلمی خاص قرار می‌گیرند یا از پیام آن فیلم متحول می‌شوند.

در انتخاب نماینده، بیشتر باید به سلیقه آکادمی اسکار توجه کرد یا به بازتاب ملی و فرهنگی فیلم؟
همان‌طور که گفتم، اسکار بیشتر یک پدیده و فرآیند صنعتی است تا هنری و مکان مناسبی برای انتقال ارزش‌های فرهنگی و … نیست چون بیشتر جنبه رقابتی و صنعتی دارد گرچه طی سال‌هایی با این رویکرد غیرصنعتی به اسکار فیلم ارسال شد ولی برای موفقیت در این بخش، باید فیلم‌هایی انتخاب شوند که پخش‌کننده قوی، اکران‌های بین‌المللی، نقدهای مثبت جهانی و حضور در جشنواره‌های معتبر جهانی را داشته باشند، همچنین، فیلم باید در سطح جهانی شناخته شده و مورد توجه قرار گرفته باشد، چرا که آکادمی اسکار حدود ۶-۷ هزارعضو دارد و تنها فیلم‌هایی که توسط پخش‌کنندگان معتبر در جشنواره‌های مهم دیده شده‌اند، شانس بیشتری برای کاندیداتوری دارند.

امسال که جایگاه انتخاب فیلم به اسکار تغییر کرده امکان حضور فیلم‌هایی با چنین ویژگی‌هایی وجود دارد؟
جایگاه انتخاب فیلم تغییر نکرده هر سال خانه سینما، نام تعدادی از افراد را به بنیاد فارابی ارسال می‌کرد که فارابی به عنوان کمیته انتخاب، تعدادی از افراد پیشنهادی را اعلام می‌کرد که امسال قرار بود محوریت کمیته انتخاب فیلم کاملا برعهده خانه سینما باشد ولی ۳ نفر از هیئت انتخاب خانه سینما توسط فارابی حذف شدند و مابقی اعضا، در حال انتخاب فیلم هستند و خانه سینما اعلام انصراف کرد. در واقع مرجع انتخاب فیلم‌ها که فارابی باشد تغییر نکرده. ضمن اینکه فارابی نهاد رسمی و مورد تایید اسکار در ایران است و مسئولیت نهایی را بر عهده دارد. از طرفی قرار بود جلسات در خانه سینما برگزار شده و همه اعضا توسط خانه سینما انتخاب شوند که این موارد اجرایی نشد و کماکان همه مسئولیت با بنیاد فارابی است.

کدامیک از فیلم‌های امسال شانس بیشتری برای معرفی دارند و چرا؟
اسامی فیلم‌های موردنظر برای بررسی از سوی فارابی هنوز اعلام نشده ولی احتمالا از میان پیرپسر، زیباصدایم کن، علت مرگ نامعلوم، زن و بچه و یک تصادف ساده، انتخاب صورت خواهد گرفت. با نگاه صنعتی و بدون درنظر گرفتن محدودیت‌ها و محتوا و مضمون شانس فیلم «یک تصادف ساده» ساخته جعفر پناهی به دلیل داشتن پخش‌کننده جهانی و دریافت جایزه بین‌المللی مهم و نقدهای مثبت جهانی بیش از فیلم‌های دیگر است البته با توجه به محدودیت‌هایی که وجود دارد معلوم نیست که اصلا درباره این فیلم صحبتی خواهد شد یا خیر ولی این فیلم از هر کشوری که در اسکار شرکت کند جدا از محتوای آن و به لحاظ سینمای دنیا احتمال کاندیداتوری بالاتری دارد.
البته فیلم «زن و بچه» نیز در جشنواره کن حضور داشته و پخش‌کننده قوی دارد و فیلم «پیرپسر» هم اکران داخلی خیلی خوب آن امتیازی برایش محسوب می‌شود ولی از بخش بین‌الملل آن اطلاعی ندارم. فیلم «علت مرگ نامعلوم» نیز گرچه فیلم بسیار خوبی است و گزینه مهمی محسوب می‌شود ولی حضورهای بین المللی زیادی نداشته نیست.
این فیلم‌ها، آثارقابل بحثی هستند ولی اینکه دوستان کمیته انتخاب چقدر این معیارها را جدی بگیرند بحث دیگری است و در صورتی که این ویژگی‌ها لحاظ شود باید بین پیرپسر، زن و بچه یا یک تصادف ساده یکی به آکادمی معرفی شود.

چقدر اهمیت دارد که فیلم، علاوه بر کیفیت، برای مخاطب جهانی «قابل فهم» باشد؟
طبعا همه اعضای هیئت انتخاب آکادمی اسکار به غیر از چند ایرانی، خارجی هستند که باید با فیلم ارتباط برقرار کنند. اولین قدم، امکان دیده شدن فیلم از سوی تعداد بیشتری از اعضای آکادمی است و نقش پخش کننده فیلم در این میان بسیار مهم است که از طریق تبلیغات زیاد یا ترغیب اعضا به دیدن فیلم میسر می‌شود ولی در صورت دیده شدن هرکدام از گزینه‌های ما از سوی اعضای آکادمی احتمال برقراری ارتباط اعضای آکادمی اسکار با آنها وجود دارد.

ارزیابی شما از انتخاب‌های سال‌های گذشته ایران در اسکار چیست؟ آیا درست انتخاب می‌کردیم یا فیلم‌های بهتری جا می‌ماندند؟

در مواردی، انتخاب‌ها مناسب و در موارد دیگر، نادرست بود، مثلا فیلم «جدایی نادر از سیمین» که گزینه درستی بود که نزدیک بود مدیران وقت آن را نفرستند و آلزایمر را بفرستند ولی با تلاش زیاد دوستان آن زمان در فارابی فیلم آقای فرهادی ارسال شد و اسکار هم گرفت. ولی در سالی که رقابت میان دو فیلم «متری شش و نیم» و «قصرشیرین» بود که جوایز جهانی نیز داشتند به یکباره یک فیلم مستند به بخش داستانی ارسال شد که گرچه به شخصه آن فیلم مستند را خیلی دوست داشتم ولی فیلم مستند انتخاب مناسبی برای بخش داستانی اسکار نبود، در عین حال فرآیند انتخاب باید بر اساس معیارهای حرفه‌ای و صنعتی باشد، نه فشارهای سیاسی یا ایدئولوژیک. این رویکرد، شانس ایران برای موفقیت در اسکار را افزایش می‌دهد و از تکرار انتخاب‌های نادرست جلوگیری می‌کند.