به گزارش خبرنگار رادیو و تلوزیون خبرگزاری صبا، محمدرضا شرایلی به عنوان کارشناس مجری در برنامه «خنیاگران» امروز ۵ بهمن ماه به بررسی زندگی و آثار مهدي بركشلی می پردازد.

مهدي بركشلی فیزیکدانی که چند روزی از سال روز در گذشت او می‌گذرد، نظريه‌های گوناگونی را در مباحث علمی و موسیقی ایرانی مطرح كرده است.

وی در سال ۱۲۹۱ در خانواده‌ای مذهبی در تهران متولد شد و  برای یادگیری ساز ویلن، نزد اسماعیل زرین‌فر رفت و پس از اخذ مدرك دیپلم متوسطه وارد دانشگاه شد و در رشته فیزیك و شیمی شعبه دارالمعلمین كه بعدها بخشی از دانشگاه تهران شد، مدرك لیسانس خود را دریافت كرد.

در همین زمان به منظور یادگیری مباحث علمی و نظری موسیقی ایران نزد علی نقی وزیری رفت و معلومات خود را در زمینه درس‌های تئوریك و نوازندگی ساز ویلن ارتقا داد و توانست به عنوان نخستین فرد از مدرسه عالی موسیقی، دیپلم آكادمیك این هنر را دریافت كند. او در ادامه در اركسترهای مختلف موسیقی ملی به رهبری روح‌الله خالقی به عنوان نوازنده ساز ویلن و آهنگساز فعالیت كرد.

وی به دلیل اشراف به موسیقی سنتی ایران به همراه فیزیك صوت نظریه‌هایی را در زمینه گام‌های قدیمی ایرانی و شیوه‌های ردیف موسیقی دستگاهی مطرح كرد كه موجب دگرگونی در نوع نگاه به این گونه موسیقایی شد و در سال ۱۳۳۳ به ایران بازگشت و طرح‌های خود درباره صدا خانه ملی و تاسیس دوره عالی موسیقی شناسی را به وزارت فرهنگ آن زمان ارایه كرد چنان که دانشگاه تهران از او دعوت كرد تا در رشته فیزیك آكوستیك درس بدهد.

برکشلی، موسیقی و گروه تئاتر را در دانشكده هنرهای زیبای دانشگاه تهران، انستیتوی تحقیقات موسیقی شناسی را در فرهنگستان ادب و هنر وكمیته ملی موسیقی یونسكو را تاسیس كرد و چندی بعد ریاست كمیسیون ملی یونسكو در ایران را برعهده گرفت.

از جمله فعالیت‌های بركشلی می‌توان به ترجمه كتاب موسیقی الكبیر فارابی به فارسی و تحقیقات وسیع درباره گام‌های موسیقی ایرانی و فواصل میان آنها اشاره كرد.

تحقیقات وی نظریه صفی الدین ارموی مبنی بر ثلث پرده بودن گامه ای ایرانی را تصدیق كرد كه می تواند به منظور اجرای الحان مختلف موسیقایی تغییر كند مقوله‌ای كه شاخص ترین داشته موسیقی شرق و سرزمین ایران به شمار می‌رود.

بركشلی همچنین ثابت كرد كه فارابی هشتصد سال قبل از یوهان سباستیان باخ، نظریه تعدیلِ مساوی فواصل گام را اثبات كرده بود. بركشلی به زبان و مظاهر فرهنگ ایرانی ـ اسلامی علاقه خاصی داشت و تحت تأثیر استادش، محمود حسابی، به واژه‌یابی و واژه سازی‌های علمی با بهره گیری از مشتقات ابداعی زبان فارسی  به شیوه فرهنگستان توجه می‌كرد.

پیشنهاد نام گذاری گام تعدیل مساوی نیم پرده‌ها به نام فارابی، انتخاب نام‌های «فار» و «فاراب» برای واحد سنجش لگاریتمی موسیقی در ۲۵ اسفند ۱۳۵۳ به تصویب انجمن فیزیك ایران توسط برکشلی به ثبت رسید.

سرانجام مهدی بركشلی در صبحگاه ۲۹ دی ۱۳۶۶ درگذشت و پیكرش در قبرستان امامزاده عبدالله شهرری به خاك سپرده شد.

برنامه «خنیاگران» کاری از گروه کتاب رادیو فرهنگ با اجرای محمدرضا شرایلی، تهیه کنندگی فریده گودرزی و با مشاوره از زهرا حبیبی زاد ساعت ۲۰:۳۰ روی موج اف ام ریف ۱۰۶ مگاهرتز از رادیو فرهنگ پخش می‌شود.

انتهای پیام/