امروز چهارشنبه, ۱۶ اردیبهشت , ۱۴۰۵ ساعت ۲۰:۵۴:۱۵
معصومه دهقان/صبا، فیلم سینمایی «خواب» نخستین تجربهی کارگردانی مانی مقدم و حاصل همکاری او با تهیهکنندگی امیرحسین حیدری است؛ ملودرامی روانکاوانه که برخلاف عنوانگذاریهای نادرست، کمدی نیست و زندگی روزمره، رویاها و تضادهای روانی شخصیت اصلی را با ظرافت به تصویر میکشد. کارگردان با بهرهگیری از بازیگران شناخته شدهای همچون رضا عطاران، مریلا زارعی و هدی زینالعابدین، تلاش کرده تجربهای انسانی و ملموس بسازد و فضای ذهنی و رویاگونه شخصیت را در قالب تصویر سینمایی روایت کند. از سوی دیگر، تهیهکنندگان پروژه از چالشهای اقتصادی، پیشتولید طولانی و حتی بحرانهای اجتماعی و جنگ دوازده روزه عبور کردند تا هم کیفیت هنری فیلم حفظ شود و هم امکان بازگشت سرمایه فراهم گردد. «خواب» ترکیبی از دغدغههای اجتماعی، ملودرام روانی و نگاه مستقل سینمایی است و به گفته عوامل، تجربهای است که سینمای ایران امروز بیش از هر زمان به آن نیاز دارد.
مانی مقدم، کارگردان فیلم «خواب»:
وقتی رویاها وارد زندگی شهری میشوند، دیوانهام میکنند.
مانی مقدم، کارگردان فیلم «خواب»، در نخستین تجربهی کارگردانی بلند خود، با قصهای متفاوت از مردی که در خوابهای دنبالهدار زندگیاش گرفتار شده، به بررسی دوگانگیهای زندگی شهری و تضاد میان واقعیت و آرزو میپردازد. او در این گفتوگو از چالش انتخاب بازیگر، شکل دادن طنز و دغدغههای اجتماعی و سختیهای ساخت اولین فیلم بلند خود میگوید و تأکید میکند که «تماس مخاطب با فیلم غیرقابل پیشبینی است، اما حرفی برای گفتن داشتیم»
چه چیزی باعث شد برای نخستین تجربهی کارگردانیتان فیلم «خواب» را انتخاب کنید؟
انتخاب «خواب» برای تجربهی کارگردانی بلند، به دلیل داستان منحصر به فرد مردی با خوابهای پیوسته و عجیب بود. وجه مهم این داستان برای من، تضاد میان زندگی واقعی و دنیای رویاهای شخصیت اصلی بود. ما میخواستیم نشان دهیم که چگونه دوگانگی زندگیها – یک زندگی شهری بسته و یک زندگی آزاد پر از دوست داشتن و رویا – میتواند شخصیت را دچار دیوانگی کند. این موضوع در دنیای واقعی هم کاملاً ملموس است، به ویژه با وجود اینترنت و شبکههای اجتماعی که بسیاری از آرزوها و دسترسیها را برای مردم دست نیافتنی کرده و باعث ایجاد حس دوری و ناامیدی میشود.
فیلم «خواب» در ژانر کمدیاجتماعی قرار میگیرد. چطور تصمیم گرفتید طنز و دغدغههای اجتماعی را در کنار هم بسازید؟
هدف ما این بود که طنز در خدمت داستان و شخصیتها باشد، نه صرفاً برای خنده. فیلم بیشتر به سمت سایکولوژی درام پیش میرود تا کمدی صرف. طنز ابزاری است برای نشان دادن تضادها، دیوانگی شخصیت اصلی و شرایطی که او در آن قرار گرفته. به همین دلیل، تکیه اصلی ما روی شخصیتها و روانشناسی آنهاست، نه شوخیهای کلیشهای.
خواب در روایت چگونه به زندگی روزمرهی شخصیت اصلی گره میخورد؟ آیا از خواب بهعنوان استعارهی موضوعات اجتماعی استفاده کردهاید؟
بله، خوابها نمادی از آرزوها و زندگی دست نیافتنی شخصیت هستند. این خوابها نه تنها مسیر داستان را پیش میبرند، بلکه فرصتی فراهم میکنند تا جنبههای روانی و اجتماعی شخصیت بررسی شود. به عبارتی، خوابها مثل آینهای هستند که تضاد زندگی واقعی و آرزوها را نشان میدهند و در این مسیر، روایت اجتماعی و طنز هم با هم ترکیب میشوند.
شخصیت اصلی در مواجهه با خوابهای دنبالهدار تجربههایی میکند. چطور این عنصر را در ساختار دراماتیک روایت جا دادید؟
هر خواب حکم یک درس یا چالش را برای شخصیت دارد. ما سعی کردیم این خوابها با زندگی واقعی شخصیت پیوند بخورند و جریان درام را شکل دهند. ضمن اینکه خوابها به شکلی سمبولیک و روانشناختی طراحی شدند تا روایت داستانی با عمق اجتماعی و درونی حفظ شود.
شما با بازیگرانی چون رضا عطاران، مریلا زارعی، هدی زینالعابدین، کاظم سیاحی و علیمصفا کار کردید؛ چه رویکردی در هدایت بازیگران داشتید تا اجراها از کلیشههای کمدی فراتر برود؟
انتخاب بازیگر در سینمای ایران واقعاً چالش سختی است، اما من خیلی خوششانس بودم که توانستم با بهترینهای ایران کار کنم. رضا عطاران به نظر من بهترین بازیگر ایران است، مریلا زارعی که نیازی به تعریف ندارد و هدی زینالعابدین هم بهترین اجرای خودش را ارائه داد. ما تلاش کردیم انتخابها دقیق و درست باشند و خدا را شکر توانستیم این ترکیب را داشته باشیم. هر کدام از بازیگران با انرژی و تعهد کامل در خدمت داستان بودند و توانستند اجراهایی ارائه دهند که از کلیشههای کمدی عبور کنند.
همکاری مجدد رضا عطاران و مریلا زارعی چه تأثیری در شکلگیری نقشها داشت؟
سابقه همکاری آنها باعث شد راحتتر با نقشها ارتباط برقرار کنند و اجرای طبیعیتری شکل بگیرد. هماهنگی و اعتماد میان آنها کمک کرد تا صحنهها با ریتم و احساس واقعی روایت شوند.
حضور هدی زینالعابدین در ژانر کمدی تجربهای تازه بود؛ چطور با او کار کردید؟
هدی بسیار حرفهای عمل کرد و با تمرکز کامل توانست به اجرای مورد نظر برسد. او به شخصیت خود عمق داد و با ریتم فیلم همراه شد. ما زمان زیادی روی جزئیات کار کردیم تا اجرای او طبیعی و باورپذیر باشد.
چه اصولی برای طراحی ریتم، حرکت دوربین و فضای تصویری فیلم «خواب» انتخاب کردید؟
ما روی ریتم طبیعی و روان تمرکز داشتیم. دوربین باید داستان را حمایت کند و توجه مخاطب را از تجربه شخصیت اصلی دور نکند. گاهی ایستا و گاهی با حرکتهای آرام دوربین، حس درونی و طنز فیلم را منتقل کردیم.
در تبدیل مفهوم خواب به تصویر سینمایی، از منابع خاصی الهام گرفتید؟
بله، آثار یورگوس لانتیموس خارجی تأثیر زیادی داشت و همچنین سینمای مهرجویی هم مسیر بصری و روانشناختی فیلم را شکل داد. این منابع کمک کردند تا خوابها و روایت روانی شخصیتها به تصویر ملموس و جذاب تبدیل شود.
«خواب» اولین تجربهی کارگردانی بلند شماست. چه چالشها و درسهایی برایتان شکل گرفت؟
کار اول بسیار دشوار است؛ همیشه شک و عدم اطمینان وجود دارد. حتی با تیم عالی، هر صحنه چندین بار دبل چک شد. یاد گرفتم که صبر، اعتماد به تیم و تمرکز روی فرآیند، کلید موفقیت است. سختی اصلی این بود که مطمئن نبودیم آیا همه عوامل و مخاطب، همان چیزی را که ما در ذهن داریم تجربه خواهند کرد یا خیر.
سبک شخصی شما بهعنوان کارگردان چیست؟
من همیشه به روانشناسی شخصیتها و تضادهای درونی اهمیت میدهم. تلاش میکنم داستانهایم دارای عمق روانشناختی باشند و تضادهای زندگی واقعی و آرزوها را به تصویر بکشند.
فیلم «خواب» امروز در جشنواره فجر ۴۴ نمایش داده میشود. این تجربه چقدر در دیده شدن فیلم تأثیر دارد؟
تجربه جشنوارهای مهم است، اما ارتباط مخاطب با فیلم غیرقابل پیشبینی است. ما یک حرف برای گفتن داشتیم، اما نمیتوانم مطمئن باشم که همه آن را خواهند پذیرفت. این دوگانگی خود زندگی است؛ زندگی شهری سخت و بسته، در مقابل رویاها و امیدهایی که گاهی غیرقابل دسترسیاند.
فکر میکنید «خواب» چقدر میتواند با مخاطب امروز ارتباط بگیرد؟
موضوع خواب و رویا در زندگی واقعی مردم امروز کاملاً ملموس است، به خصوص در دنیای مجازی که فاصلهها و محدودیتها را بیشتر میکند. ما سعی کردیم این دوگانگی و تضاد را به شکل سینمایی نشان دهیم و مخاطب را به فکر فرو ببریم.
صحبت پایانی شما چیست؟
خوشبختانه امکانات فنی عالی بود و استانداردهای بینالمللی رعایت شدند. حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد ایدههای اولیهام در فیلم محقق شد. تجربه ساخت «خواب» سخت و چالشبرانگیز بود، اما بسیار آموزنده و ارزشمند. امیدوارم فیلم بتواند با مخاطب ارتباط برقرار کند و حرفش را بزند.
امیرحسین حیدری، تهیهکننده:
فیلم «خواب» اصلاً کمدی نیست
امیرحسین حیدری، تهیهکننده فیلم سینمایی «خواب»، در گفتوگو با روزنامه صبا از مسیر پرچالش شکلگیری این پروژه میگوید؛ از جذابیت فیلمنامه و همکاری نخست با مانی مقدم تا عبور از بحرانهای اقتصادی، جنگ دوازده روزه، سوءبرداشت درباره ژانر فیلم و نقش تهیهکننده در حفظ تعادل میان کیفیت هنری و بازگشت سرمایه. او تأکید میکند «خواب» نه یک فیلم کمدی، که ملودرامی روانکاوانه است و سینمای ایران امروز بیش از هر زمان به چنین تجربههایی نیاز دارد.
چه چیزی در «خواب» برای شما جذاب بود که تصمیم گرفتید تهیهکنندگی این پروژه را بپذیرید؟
خب قاعدتاً برای هر تهیهکنندهای اولویت اول جذاب بودن فیلمنامه است. برای من هم دقیقاً همینطور بود. فیلمنامه «خواب» یک فیلمنامه بسیار خوب بود و علاوه بر آن، کاراکتر و شخصیت نویسنده و کارگردان کار هم برای من بسیار تعیینکننده بود. من با هر دو عزیز ارتباط خوبی برقرار کردم و همین ارتباط باعث شد بتوانیم مقدمات شروع کار را فراهم کنیم و پروژه وارد فاز جدی تولید شود.
«خواب» اولین همکاری شما با مانی مقدم است؟ این همکاری چطور شکل گرفت؟
بله، این اولین همکاری من با آقای مقدم در تولید یک اثر بلند سینمایی است. آشنایی ما از طریق یک دوست مشترک شکل گرفت. فیلمنامه را از طریق ایشان دریافت کردم و بعد از اینکه آن را خواندم، متوجه شدم با یک متن جذاب روبهرو هستم. همین جذابیت باعث شد جلسات بعدی شکل بگیرد و در نهایت این مسیر به تولید فیلم منتهی شود.
در مسیر شکلگیری پروژه، فیلمنامه چقدر تغییر کرد؟
قاعدتاً هر فیلمنامهای که قرار است از کلمه به تصویر تبدیل شود، مراحل مختلفی را طی میکند. در مورد «خواب» هم همین اتفاق افتاد. فکر میکنم چیزی حدود ده تا دوازده نسخه از فیلمنامه بازنویسی شد. هم آقای مقدم و هم آقای تیمورتاش با صبوری کامل، کامنتها و پیشنهادها را میگرفتند و سعی میکردند آنها را در مسیر بهتر شدن پروژه اعمال کنند تا نهایتاً به نسخهای برسیم که امروز روی پرده میبینیم.
وقتی فیلمنامه را خواندید، کدام بخش آن برایتان بیشترین جذابیت را داشت؟
این فیلمنامه یک تمایز بسیار شاخص نسبت به بسیاری از فیلمنامههایی داشت که من حداقل در دو سال گذشته خوانده بودم. موضوع فیلم کاملاً جهانشمول و انسانی است؛ درباره درونیات آدمها، درگیریهای فرد با خودش، با اجتماع پیرامون و محیط اطرافش. این نگاه برای من بسیار جذاب بود. انسجام فیلمنامه و مختصاتی که من بهعنوان تهیهکننده برای تولید یک فیلم بلند سینمایی در ذهن داشتم، در متن وجود داشت و همین باعث شد به پروژه اعتماد کنم.
بهعنوان تهیهکننده، چه انتظاری از «خواب» نسبت به آثار دیگر خودتان داشتید؟
هر تهیهکنندهای، فرقی نمیکند اولین اثرش باشد یا دهمین، دوست دارد فیلمش به بهترین شکل ممکن دیده شود. چه در جشنوارههای داخلی و خارجی و چه در اکران عمومی. من هم طبیعتاً دوست داشتم «خواب» دیده شود، مخاطب داشته باشد و بتواند ارتباط برقرار کند.
در بزنگاههای حساس، بیشتر مدافع کدام طرف بودید: فیلمساز، سرمایه یا ملاحظات بیرونی؟
اینکه بگویم در بزنگاهها مدافع یک طرف خاص بودم، به نظرم تعریف درستی نیست. تهیهکننده باید بتواند همه جوانب را بسنجد؛ هم شرایط فیلمساز، هم سرمایه و هم اتفاقات بیرونی را. با در نظر گرفتن همه این مؤلفههاست که میشود فیلم را به بهترین شکل به سرانجام رساند.
با توجه به شرایط خاص جشنواره فجر و بحث تحریمها، نقش تهیهکننده را چگونه میبینید؟
تهیهکننده باید نقش کوردیناتور را بهطور کامل ایفا کند؛ بین عوامل فیلم، سرمایه، نهادها، حاکمیت و در نهایت مردم و مخاطب. اگر این تعادل درست شکل بگیرد، میشود فیلم را به سرانجام رساند و از آن محافظت کرد تا به پخش و اکران برسد.
اگر بخواهیم از «امضای تهیهکنندگی» شما صحبت کنیم، ویژگی شاخص آن چیست؟
برای من فیلمنامه بسیار بسیار مهم است. تمرکز روی فیلمنامه و پیشتولید، و اینکه دقیق بدانیم از فیلم چه میخواهیم، اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل ما پیشتولیدی نسبتاً طولانی، حدود صد روز، برای این پروژه داشتیم. به نظرم یکی از حلقههای مفقوده در سینمای ایران، بحث تجاریسازی و برنامهریزی برای عرضه آثار است. من همیشه سعی میکنم بدانم فیلم قرار است با چه مخاطبی روبهرو شود و چگونه پروموت و نمایش داده شود.
سینمای ایران با بحران بازگشت سرمایه مواجه است؛ شما چه راهبردی داشتید؟
بازگشت سرمایه یکی از بزرگترین چالشهای سینما در دنیاست و ایران هم از این قاعده مستثنی نیست. به نظر من باید از همان مرحله نگارش فیلمنامه به این موضوع فکر کرد: انتخاب بازیگران، طراحی تولید، و استراتژیهای تبلیغاتی در زمان پخش.اما در نهایت، مهمترین عامل، خود فیلم است. اگر فیلم استاندارد و خوب باشد، در هر ژانری، مخاطب آن را میپذیرد و میتواند مسیر بازگشت سرمایه را طی کند.
«خواب» در ژانر کمدی اجتماعی معرفی شده؛ مدیریت این ژانر چقدر چالشبرانگیز بود؟
اجازه بدهید اینجا صریح بگویم؛ فیلم «خواب» اصلاً کمدی نیست. من واقعاً متأسفم و نمیدانم این عنوان از کجا آمده که برخی دوستان فیلم را کمدی معرفی میکنند. «خواب» یک ملودرام سایکودرام است و هیچکدام از مؤلفههای کمدی در آن وجود ندارد.
حضور بازیگرانی مثل رضا عطاران و مریلا زارعی چه تأثیری بر پروژه داشت؟
ترکیب بازیگران ما، از جمله رضا عطاران، مریلا زارعی، هدی زینالعابدین، علی مصطفا و کاظم سیاحی، پروژه را بسیار باطراوتتر و سطح کیفی آن را ارتقا داد. حضور این دوستان کمک بزرگی به اجرای دقیق خواستههای نویسنده و کارگردان کرد و بدون آنها عملاً ساخت این فیلم ممکن نبود.
بزرگترین چالش تولید فیلم چه بود؟
مدیریت بودجه، انتخاب عوامل و بازیگران و به سرانجام رساندن پروژه در شرایط اقتصادی و سیاسی موجود، بزرگترین چالش ما بود. ما فیلم را در شرایط بسیار سختی شروع کردیم؛ در پیشتولید با جنگ دوازدهروزه مواجه شدیم که روند کار را کاملاً تحت تأثیر قرار داد. مشکلات مالی متعددی پیش آمد و همه عوامل سختیهای زیادی را تحمل کردند تا فیلم به سرانجام برسد.
اگر بخواهید «خواب» را در یک جمله توصیف کنید؟
برای من تجربهای بسیار لذتبخش بود. روزهای خوبی کنار دوستانم داشتم و امیدوارم این تجربه برای همه عوامل هم شیرین بوده باشد. امیدوارم مخاطب فیلم را دوست داشته باشد، اکران موفقی داشته باشد و در جشنوارههای خارجی هم دیده شود. سینمای ایران به فیلمهایی از جنس «خواب» کم دارد و امیدوارم این مسیر ادامه پیدا کند.
لینک کوتاه خبر
میزان امتیاز شما به این خبر؟
Loading...