به گزارش خبرنگار صبا، فیلم مستند «آواز شمشیر بر پشت سنگرهای شیشه‌ای» به کارگردانی میلاد شاه‌جانی در نهمین جشنواره تلویزیونی مستند حضور دارد و امشب جمعه ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ از شبکه مستند سیما پخش می‌شود.

شاه‌جانی درباره سوژه این فیلم مستند توضیح داد و گفت: این مستند بر موضوع تصویرسازی رستم، پهلوان ایرانی، بر روی کاشی‌ها تمرکز و سعی می‌کند به این پرسش‌ها پاسخ بدهد که اولا چرا رستم برای تصویرسازی کاشی‌ها در اماکن و معماری‌های مختلف انتخاب می‌شده است؟ و دیگر اینکه آیا همه‌جا هدف از تصویرسازی رستم، تزئینی یا نمایش پهلوانی و شجاعت‌های او بوده است یا اینکه هدف‌های دیگری نیز در پسِ این انتخاب‌ها بوده است؟

وی با اشاره به پیشینه کاشی کاری در ایران گفت: گذشته از بُعد تزئینیِ کاشی و تاریخ عمیق و طولانی آن در معماری ایرانی، سنت کاشی‌کاری در ایران از سه جهت قابل بررسی است: زیباشناسی، فنی و تکنیکی و البته هدف از انتخاب موضوع برای تزئین به‌وسیله‌ کاشی. به‌طور مثال در تاریخ باستانی ایران آجرهای لعابداری از منطقه‌ قلایچی در بوکان از پادشاهی مانّاها – یعنی حدود ۳۰۰۰ سال پیش- را داریم که در آن نمادهای مذهبیِ آن دوران تصویرسازی شده‌اند که در اماکن مذهبی‌شان استفاده می‌کردند. نمادهایی که هم برای هنرمند و هم برای مخاطبِ آن روزگار معنی داشته است.
او بیان کرد: حالا وقتی در طول تاریخ سفر می‌کنیم و هرچقدر با زمان معاصر نزدیک‌تر می‌شویم؛ ادبیات و به‌خصوص روایت‌های داستانی، جایگاه ویژه‌ای در موضوعات کاشی‌کاری پیدا می‌کنند. تصویرسازی داستانها یا شخصیت‌های موجود در شاهنامه اهمیت پیدا می‌کنند و از دوره‌ی قاجار تصویرسازی رستم را به وفور می‌توانیم ببینیم. چرایی انتخاب موضوعات، چگونگی ساخت این کاشی‌ها و توجه به موضوعات پهلوانی و باستانی، این موضوع را برای من خاص و مهم کرد. و اینکه برای من، رستم روی کاشی فقط یک تصویر تاریخی نبود؛ نشانه‌ای بود از اینکه اسطوره چگونه وارد زندگی روزمره و معماری ما شده است.

این فیلمساز مستند در پاسخ به سوالی درباره اینکه فیلمش در ژانر تاریخی یا فرهنگی، ساخته شده است، گفت: در کشور ما همیشه تاریخ و فرهنگ در هم تنیده بوده‌اند. جدا کردن این دو از هم بسیار کار مشکلی هست. پس نمیتوانم بصورت مشخص بگویم این یا آن. اما ترجیح میدهم که بگویم این فیلم “یک سوژه‌ی فرهنگی در ژانر تاریخی” است.

شاه جانی درباره روند تحقیق و پژوهش این مستند توضیح داد: برای این مستند از سه منبع استفاده کردم. اول مطالعه‌ کتابها و تحقیقاتی بود که در این زمینه انجام شده بود. دوم مصاحبه با اساتید، کارشناسان و محققان که در این زمینه صاحب‌نظر هستند و در مورد سوم، مطالعه‌ تصویری آثاری بود که در این موضوع جایگاه پیدا می‌کردند. در نهایت سوالات متنوعی برای من بوجود می‌آمد و از برآیند آنچه از منابع به‌دست می‌آوردم و سعی در پاسخ دادن به سوالاتم، سر و شکل مستند برای من مشخص‌تر می‌شد.

او با اشاره به انتخاب فرم روایی متفاوت برای این مستند گفت: این مستند از زاویه دید اول شخص و از زبان خودِ رستم برای مخاطب تعریف می‌شود. او روند و تاریخ حضورش بر روی کاشی‌ها را برای مخاطب شرح می‌دهد. انگار که دارد قصه‌ ورود خود را به کاشیکاری ایرانی برای مخاطب تعریف می‌کند و به او می‌گوید که هر جایی که تصویر رستم حضور دارد الزاما هدف، نمایش دلاوریهایش نیست و ممکن است دلایل و اهداف دیگری نیز پشت آن وجود داشته باشد. این انتخاب به من اجازه داد به‌جای توضیح مستقیم، مخاطب را وارد تجربه مواجهه با رستم در تاریخ کنم.

کارگردان مستند «آواز شمشیر بر پشت سنگرهای شیشه‌ای» گفت: بعد از انجام تحقیق‌ها و مشخص شدن آثار و نمونه‌های تصویری، ابتدا تصویربرداری در شهر تهران و در موزه‌ رضا عباسی، کاخ گلستان، موزه‌ ملک و خانه موزه‌ مقدم شروع شد و در ادامه به شهرهای سمنان و شیراز سفر کردم و از نمونه‌های مهم در این شهرها هم تصویربرداری و عکاسی انجام دادم. البته برای واضح‌تر شدن مطلبی که قصد گفتن آن را داشتم از گرافیک متحرک هم خیلی استفاده کردم.

عوامل تولید این مستند عبارتند از:
نویسندگی، تدوین و کارگردانی: میلاد شاه جانی، خوانش و روایت فیلم: محسن بهرامی، موسیقی و نوازندگی تار: مهدی وحدتی نوازندگی ساز قانون: نیکی نوروزی،. نوازندگی کمانچه و پالایش صدا: حسن خدایی نیا و آواز: سبحان مهدی‌پور.

براساس این گزارش، فیلم مستند «آواز شمشیر بر پشت سنگرهای شیشه ای» امشب جمعه ۱۷ بهمن ۱۴۰۴ ساعت ۲۱ از شبکه مستند سیما پخش می‌شود و بازپخش‌های آن بامداد فردا ساعت ۰۱:۰۰ و ۱۰ صبح است.