نیره رضایی مطلق/ صبا؛ در روزهایی که فتيله برنامه‌های طنز تلویزیونی پایین کشیده شده و تجربه‌های موفق برنامه‌های جنگ‌گونه دهه هفتاد در تکرارهای اخیر دیده نمی‌شوند، برنامه «شهرفرنگ» در رادیو صبا توانسته شروع روز شنوندگانش را با لبخند همراه کند.

برای من، حضور در پشت صحنه و تهیه گزارش از یک برنامه رادیویی، به ویژه از جنس طنز، همیشه جذاب بوده است. وقتی قرار است سراغ یکی از پرشنونده‌ترین برنامه‌های رادیو بروی و آن هم با حضور ۱۸ بازیگر رادیویی، طبیعی است که کلی سؤال در ذهنت شکل می‌گیرد و مدام تلاش می‌کنی صدای شخصیت‌ها را با هنرمندانی که گاهی چند شخصیت بازی می‌کنند تطبیق بدهی و تصویری که از این سبک برنامه‌ها در ذهنت ساخته‌ای را عینی کنی.

کافی است یک بار شنونده رادیو صبا باشید و آن یک بار هم ساعت ۹ صبح، در خودروی شخصی، تاکسی یا مکان عمومی باشد؛ آن ‌وقت به جای فکر کردن به مشکلات و دغدغه‌های روزمره، غرق طنازی شخصیت‌هایی می‌شوی که احتمالا هر روز با آن‌ها سروکار داری و حالا از زاویه طنز به رفتارهایشان نگاه می‌کنی.
برنامه صبحگاهی «شهرفرنگ» با به یاد آوردن این آدم‌ها، سهم لبخند و خنده را برای هر روز شنوندگانش محفوظ نگه می‌دارد.

بیا با ما بخند
برنامه «شهرفرنگ» رادیو صبا با شعار «با ما بخند»، یک جنگ نمایشی است که هر روز ساعت ۹ صبح، با نگاهی طنازانه به مسائل روز، به نقد موضوعات سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی می‌پردازد. موفقیت این برنامه، با بیش از ده بازیگر که هر کدام بخشی از بار طنز نمایشی را به دوش می‌کشند، در جسارت آن برای رک‌گویی و انتخاب سوژه‌هایش نهفته است. برنامه‌ای که با اتکا به هنر صداپیشگان و روح خلاق نویسندگانش، مخاطبان پرشماری را همراه خود کرده است.
محل ضبط همیشگی برنامه، استودیوی شماره ۸ است؛ بزرگ‌ترین استودیو معاونت صدا که به دلیل امکانات فنی و وسعتش، اغلب مراسم و جشن‌های رادیو نیز در آن برگزار می‌شود و محل ضبط برنامه‌هایی مانند «صبح جمعه با شما» و «شهرفرنگ» است. در این استودیو، بازیگران رادیویی اجرای نقش‌ها را بر عهده دارند.
وقتی به استودیو می‌رسم، عوامل با وسواس و جدیت خاصی مشغول ضبط هستند. در هر آیتم، دو یا سه بازیگر حضور دارند و پس از گفتن نقش خود، از استودیو بیرون می‌روند تا نفر بعدی جایگزین شود. در این بین، هر از گاهی صدای خنده که حاصل ضبط یک بخش طنز است، از داخل استودیو به گوش می‌رسد.
مجید آینه، صدابردار پیشکسوت رادیو و پای ثابت برنامه‌های نمایشی، نیز در استودیو مشغول کار است و با مهارت، ترکیب صداها را کنترل کرده و آن‌ها را با افکت‌های مورد نیاز تلفیق می‌کند. از آنجا که کلیت برنامه بر آیتم‌های متنوع مبتنی است، تعداد بازیگران نسبتاً زیادی برای ضبط آن به کار گرفته می‌شوند و همین موضوع فرصت مناسبی فراهم می‌کند تا من یک به یک سراغ عوامل بروم و با آن‌ها گفت‌وگو کنم.

ساجد قدوسیان، کارگردان:
شبیه صبح جمعه باشما نیستیم
ساجد قدوسیان، که علاوه بر کارگردانی «شهرفرنگ»، کارگردانی و تهیه‌کنندگی «صبح جمعه با شما» را نیز برعهده دارد، پیشینه برنامه «شهرفرنگ» را به تولید برنامه «طنز و ترانه» مرتبط دانست و گفت: «به پیشنهاد حمیدرضا افتخاری، مدیر رادیو صبا، این برنامه با تغییر رویکرد و گنجاندن بخش‌های نمایشی به «شهرفرنگ» تبدیل شد.»
وی ساختار و مخاطبان برنامه را طیف جوان جامعه عنوان کرد و افزود: «از بازیگران تا نویسندگان برنامه، نسل جوانی هستند که با نشاط و انرژی در برنامه حضور دارند و این حس شادابی و جوانی را به مخاطب منتقل می‌کنند.»
قدوسیان ادامه داد: «ضبط برنامه به صورت هفتگی است و در یک روز، تمام آیتم‌های نمایشی هفته را ضبط می‌کنیم. از این رو تلاش می‌کنیم به همه موضوعاتی که مردم در طول هفته با آن‌ها درگیرند، از زاویه طنز انتقادی بپردازیم.» وی یادآور شد: «نوک پیکان انتقادات و نقد ما در برخی موارد مسئولان و در مواردی هم مردم هستند که رفتار شهروندی‌شان را نقد می‌کنیم.»
این کارگردان «شهرفرنگ» را حاصل تلاش نویسندگان برنامه دانست و افزود: «حمید پارسا، سمیه نازنینی، فاطمه اعتمادی، بهاره نام‌اور، محمد شیخی، جواد ترک، معصومه پاکروان و خدیجه ابراهیمی متون را می‌نویسند. طراحی شخصیت‌ها بر اساس توانمندی‌های بازیگران صورت گرفته و نویسندگان، که با این توانمندی آشنا هستند، فضاها را می‌آفرینند. البته تقسیم کاری هم بین نویسندگان وجود دارد؛ برخی نگارش موقعیت، برخی دیالوگ و برخی رویدادنویسی را برعهده دارند.»
قدوسیان در خصوص شباهت «شهرفرنگ» با «صبح جمعه با شما» گفت: «مخاطب ایرانی جنس طنز انتقادی صبح جمعه با شما را می‌پسندد و ذائقه‌اش با چنین طنزهایی که حرف دلش را می‌زند، همخوانی دارد. برنامه «شهرفرنگ» هم وام گرفته از همان برنامه است. هرچند کارگردان هر دو برنامه خودم هستم، اما شنوندگان هر دو برنامه قبول می‌کنند که تنها شباهت این دو به هم، محتوا و رویکرد طنز است؛ در فرم، ساختار و روایت، متفاوت‌اند.»
وی خاطرنشان کرد: «بیشتر تفاوت این دو برنامه در هدف‌گذاری مخاطب است. «شهرفرنگ» در نوع مخاطب، اجرا و فضا جوان‌تر است و مخاطب به‌روزتری دارد. مخاطب «صبح جمعه با شما»، نسل قدیم‌تر و نوستالژیک است؛ موضوعات مطرح شده نیز کلی‌تر و جدی‌تر هستند. حتی در چینش بازیگران هم در «شهرفرنگ» جوانان حضور دارند، اما «صبح جمعه با شما» بیشتر با پیشکسوتان بازیگری شناخته شده است. این اتفاق در حوزه نویسندگی هم رخ داده و نویسندگان، هنرمندان و بازیگران برنامه «شهرفرنگ» برخلاف «صبح جمعه با شما»، جوان هستند.»
قدوسیان با مثالی از تفاوت سوژه‌ها افزود: «اگر بخواهیم ماجراهای یک کاسب را در یک مغازه تعریف کنیم، آن مغازه در «صبح جمعه با شما» کله‌پزی است اما در «شهرفرنگ» مزون لباس، که مسلماً داستان‌های پیرامون آن‌ها متفاوت است.»
وی همچنین عنصر موسیقی در هر دو برنامه را متفاوت دانست و گفت: «در «صبح جمعه با شما» موسیقی ریتمیک و ضربی با حضور نوازندگان قدیمی اجرا می‌شود، اما در «شهرفرنگ» بدون حضور نوازنده، از موسیقی آرشیوی پاپ و به‌روز استفاده می‌کنیم. ضمن اینکه «صبح جمعه با شما» یک روز در هفته با گزینش اخبار هفته ارائه می‌شود، اما در «شهرفرنگ» هر روز درباره موضوعات جاری هفته صحبت می‌کنیم و خبری از دستمان در نمی‌رود.»
قدوسیان در خصوص انتخاب بازیگران «شهرفرنگ» توضیح داد: «در این انتخاب دو نوع دیدگاه دارم. ابتدا توانایی فرد در نمایش و بازیگری برایم مهم است، به همین دلیل اغلب بازیگران برنامه برخاسته از تئاتر یا هنرهای نمایشی هستند. بخش دوم به نیاز برنامه برای رنگ‌آمیزی صدا و طیف‌های مختلفی از صداپیشه‌ها و بازیگران برمی‌گردد که بتوانند شخصیت‌های متفاوتی ارائه کنند.»

آزاده شاهرخ مهر، تهیه‌کننده:
نمایش طنز را دوست دارم
آزاده شاهرخ مهر، تهیه‌کننده برنامه «شهرفرنگ»، خنده گرفتن از مخاطب ایرانی را کاری دشوار می‌داند. او پس از فارغ‌التحصیلی در رشته تهیه‌کنندگی از دانشگاه صداوسیما، فعالیتش را در رادیو نمایش آغاز کرد و به دلیل علاقه به کارهای نمایشی از سال ۱۳۹۹ به «شهرفرنگ» پیوست. شاهرخ مهر، که پیش‌تر تهیه‌کنندگی برنامه‌های «عصر صبا»، «صبح صبا» و «صباهنگ» را در رادیو صبا برعهده داشته، هم ‌اکنون تهیه‌کنندگی «هنرستان» را نیز در کنار «شهرفرنگ» مدیریت می‌کند.
وی درباره ساختار برنامه توضیح داد: محورهای نمایش‌ها مبتنی بر موضوعات روز و رویکرد رادیو صباست و در هر قسمت شخصیت‌های ثابت در مکان‌هایی مانند آرایشگاه، سوپرمارکت، دندانپزشکی، مزون لباس، شرکت، خبرگزاری «ایشنا»، شیرینی‌فروشی و دفتر هواپیمایی داستان خود را روایت می‌کنند. هر قسمت شامل هفت بخش نمایشی است که موضوعاتشان متفاوت است؛ از صرفه‌جویی در انرژی و سبک زندگی گرفته تا همسایه‌داری، نوع پوشش و اخلاق شهروندی. آیتم‌ها نیز در طول هفته پخش می‌شوند و هر روز تکرار نمی‌شوند.
شاهرخ مهر درباره ماندگاری شخصیت‌ها گفت: این موضوع به بازخورد مخاطبان و کیفیت برنامه بستگی دارد و هر چند وقت یک‌بار با بازپیرایی، حذف و اضافه شخصیت‌ها، برنامه به‌روز می‌شود.
تهیه‌کننده برنامه همچنین به بخش طنزآهنگ اشاره کرد و توضیح داد که تقریباً نیمی از برنامه با موسیقی همراه است. این آیتم‌ها جدا ضبط و پخش می‌شوند و ترانه‌ها متناسب با موضوع هر بخش انتخاب و اجرا می‌شوند. خوشبختانه این بخش‌ها از سوی مخاطبان با استقبال خوبی مواجه شده‌اند.

فریبا باقری مجری:
زبان طنز انتقادی را ترجیح می‌دهم
فریبا باقری، مجری و بازیگر برنامه «شهرفرنگ»، از گویندگان رادیو صبا نیز هست. او در این برنامه نقش مجری را دارد و به ‌عنوان نخ تسبیح و رابط میان بخش‌های مختلف عمل می‌کند، ضمن اینکه در برخی بخش‌ها بازیگر نقش‌های مختلف نیز است.
باقری درباره همکاری‌اش با «شهرفرنگ» گفت: «همکاری من با شاهرخ مهر دیرینه است و در بسیاری از برنامه‌ها با هم هستیم. ضمن اینکه ساجد قدوسیان هم کاملاً با کار آشناست و مهارت خود را برای تولید برنامه‌های آیتمی و نمایشی رادیو اثبات کرده ‌است.»
وی با اشاره به ویژگی‌های برنامه افزود: «این برنامه تنوع ویژه و مخاطب خاصی دارد. طنازی بخشی از روحیه من است و دوست دارم با زبان طنز، انتقادی هم اگر هست، بیان شود.»

مریم خادم‌پور، بازیگر:
از گیجی کاشانی تا زرنگی‌های خانم‌ منشی
مریم خادم‌پور، بازیگر شناخته‌شده برنامه «شهرفرنگ»، در نقش خانم منشی، معروف به زن کاشانی، حضور دارد. او اولین بار این شخصیت را در برنامه «صبح صبا» اجرا کرد و با توجه به موفقیت و استقبال مخاطبان، آن را به شخصیت‌های «شهرفرنگ» اضافه کردند.
خادم‌پور درباره زن کاشانی توضیح داد: «خانم کاشانی کمی گیج است و طنزی پنهان در رفتارهایش دارد.» او درباره نقش خانم منشی در خبرگزاری ایشنا نیز گفت: «در عین خنگی فکر می‌کند زرنگ است و در مقابل مدیرش شخصیت فخرفروشانه‌ای دارد و البته از سوی مدیرش هم حمایت می‌شود.»
این بازیگر در خصوص تجربه بازی در چند نقش در کارهای رادیویی افزود: «همه این نقش‌ها برایم جذاب است و البته کارگردانی حرفه‌ای آقای قدوسیان هم در این کار مؤثر بوده است. به نظرم انتخاب بازیگر و خلق شخصیت در این برنامه به درستی اتفاق افتاده و طراحی هر شخصیت براساس توانمندی‌شان بوده تا افراد هنر خود را به کار گیرند.»

سارا عرب پوریان، بازیگر:
شخصیت‌هایی که به مرور کامل شدند
سارا عرب‌پوریان از ابتدای شکل‌گیری برنامه «شهرفرنگ» در میان عوامل حضور داشته و تاکنون چهار شخصیت را اجرا کرده است. او بیش از همه با نقش خانم شیرکوهی، با اصالت یزدی، شناخته می‌شود.
عرب‌پوریان درباره این شخصیت توضیح داد: «شیرکوهی لهجه غلیظ یزدی دارد و در یک شیرینی‌فروشی کار می‌کند و به نظر آدم دمدمی‌مزاج است، چون به‌تناسب مشتری‌هایش، اخلاقش تغییر می‌کند. البته فضای گفت‌وگویش با مشتری‌ها طنزآمیز است.»
وی همچنین درباره دیگر نقش‌های خود افزود: «سه نقش دیگر هم دارم. پریا با خانواده‌اش است، کلاس رانندگی می‌رود و ساده و دوست‌داشتنی است. شخصیت سمانه خیاط‌خانه (مزون) دارد، سن و سالش بیشتر است و با مشتری‌ها خیلی خوب رفتار نمی‌کند. پرهام هم شخصیتی است که با پدرش (با بازی آقای پارسی) حرف می‌زند و شیطنت دارد.»
این بازیگر رادیویی در مورد ارتباطش با شخصیت‌ها گفت: «همه‌شان را دوست دارم اما با خانم شیرکوهی ارتباط بهتری برقرار کرده‌ام. ایده اولیه این نقش‌ها با کارگردان بود اما خودم آن را کامل کردم و به مرور هر کدام از این نقش‌ها را با خلاقیت و خیال خودم ساختم. اکنون در ذهن مخاطب جا افتاده، دارای شخصیت و باورپذیر است.»

حسن حسینیان بازیگر:
اسکندر، مردم‌دار است
حسن حسینیان بازیگر تئاتر و رادیوست که در نقش‌های کوتاه سینمایی و تلویزیونی ماندگار شده‌است. او شخصیت اسکندر را با تیپ مرحوم عزت‌الله مقبلی بازی می‌کند. اسکندر که بقالی دارد آدم مردم‌داری است که دوست دارد جنس ایرانی مرغوب دست مشتری بدهد. وی همچنین در مقابل خانم فروشنده (بازاریاب) هم با لهجه اصفهانی نقش مشتری را بازی می‌کند.

امیر پارسی، بازیگر:
صرفه جویی برایم مهم است
امیر پارسی، بازیگر محبوب تلویزیون که با بازی در ماجراهای «عبدلی و اوستا» و ایفای نقش آمیرزا یا اوستای خسیس عبدلی به شهرت رسید در شهرفرنگ ایفاگر نقش آقا‌رحیم بقایی است که خیلی دنبال صرفه‌جویی آب، برق و گاز است و در واقع‌ در اداره و در منزل سفارش به صرفه‌جویی می‌کند. وی درباره این برنامه گفت: کارطنز رادیویی خیلی متفاوت است‌؛ چرا که طنزپرداز باید ذائقه مخاطبش را بشناسد، دوم این‌که حس پشت کارش باشد و چیزهایی را که می‌گوید به دل مخاطب بنشیند.

مریم باقری، بازیگر:
شخصیت‌هایی که باورپذیرند
مریم باقری که از رادیو سلامت به عنوان دستیار تهیه کارش را شروع کرده‌ و سال‌هاست که در رادیو نمایش حضور داشته، در شهرفرنگ چند‌ نقش‌ را بازی می‌کند. از خانم گروسی منشی دندانپزشکی که کمی به گیجی می‌زند و کلمات فارسی را درست ادا نمی‌کند و مهماندار هواپیمایی که خیلی با آدم‌ها ارتباط موثری ندارد تا دلارام دهه هشتادی در خیاط خانه و پسر بچه شیطون بلا شخصیت‌هایی هستند که او باید به آن‌ها تنوع بدهد تا جذابیت‌شان را از دست ندهند.

سینا نیکوکار بازیگر:
حرف دل مردم را می‌زنیم
سینا نیکوکار بازیگر پیشکسوت رادیو نمایش هم در این برنامه در نقش آقای کارساز در مقابل جناب سروان را بازی می‌کند که می‌خواهد خودش را از مسئولین جا بزند و کیسه‌ای برای خودش بدوزد اما هربار کارش گیر می‌کند و موفق نمی‌شود. او یک آژانس خبری هم دارد که اسمش را خبرگزاری ایشنا گذاشته و دنبال بهانه گرفتن از مردم و سرک کشیدن در زندگی خصوصی آنهاست.

همایون عبداللهی، بازیگر:
بازپرس حساس به آقای درباری
همایون عبداللهی کارش را با دوبله شروع کرده و دوسالی است که به جمع بازیگران شهرفرنگ پیوسته او در نقش آقای جایگزین که بازپرس است سعی می‌کند مسائل روز جامعه را در اتاق تاریکش تحلیل کند و مو را از ماست بکشد بیرون ولی اغلب اشتباه می‌کند او بیشتر روی آقای درباری با بازی امیر قربانی متمرکز است. همچنین در نقش همایون پسر تحصیل کرده‌ای که در آرایشگاه آقای کیا کار می‌کند به آینده نیمه روشنش فکر می‌کند و دنبال ایده‌های نو است.

امیر قربانی، بازیگر:
از جنس زندگی مردم هستیم
امیر قربانی که کارگردانی تئاتر خوانده و کارش را با رادیو نمایش شروع کرده پس از رادیو جوان، تهران و ایران اکنون در شهرفرنگ در نقش درباری خوش درخشیده‌است. آدمی از قشر ضعیف جامعه که دنبال خوشبختی است اما اخر سر همه تقصیرها گردن او می‌افتد. او همچنین در نقش آقا بزرگ با لحجه مشهدی مخاطبان برنامه را راضی نگه داشته‌است.

ارسلان جولایی بازیگر:
نقش‌هایی که در کنار ما زندگی می‌کنند
ارسلان جولایی بازیگر و صداپیشه‌ای است که در این برنامه نقش دکتر دندانپزشک آرامش را در کنار خانم گروسی بازی می‌کند. او همچنین نقش سرباز را در کلانتری با لحجه اصفهانی بازی می‌کند که به خواندن کتاب‌های روانشناسی زرد علاقه‌مند است و می‌خواهد خوانده‌هایش را در کلانتری پیاده کند. به گفته جولایی او در خبرگزاری ایشنا هم نقش بیرجندی را برعهده دارد. وی در خصوص این نقش‌ها گفت: این تیپ‌ها نماینده قشر‌های مختلفی از جامعه هستند و حتما ما به‌ازای بیرونی آن را در زندگی دیده‌ایم.

فرهاد بشارتی، بازیگر:
آرایشگر شهرفرنگ
فرهاد بشارتی بازیگر سریال «دنیای شیرین دریا» که این روزها بیشتر در رادیو فعال است، نقش کیا آرایشگر را در «شهرفرنگ» برعهده دارد. او برادر زن آقای بقایی(امیر پارسا) هم هست اما یک شاگرد دارد که نقشش را همایون عبداللهی بازی می‌کند و اتفاقات میان این دو در مقام شاگرد و اوستا موجبات طنز را فراهم می‌کند. بشارتی بدون اینکه در این برنامه تیپ خاصی بگیرد با همان ته لحجه گیلکی‌اش این شخصیت ثابت را به سرانجام رسانده است.

خنده و نشاط روی موج صبا
در کنار این بازیگران، «شهرفرنگ» با چند بازیگر دیگر هم همراه است. انبوه نقش‌ها با توانایی بازیگرانش فضای مفرحی را بوجود آورده است و شاید وجود همین تنوع در بازی‌های بازیگران و چهره ‌های شناخته شده در عرصه بازیگری به این برنامه ارزش بیشتری داده ‌است تا بازیگرانش بدون هیچ ادعایی در طنزپردازی سهم مهمی از طنز این شبکه را برعهده بگیرند. از مینا نوروزی‌فر بازیگر شناخته شده‌ای که نقش مادر پرهام را در «شهر فرنگ» برعهده دارد و در انبوه نقش‌‌های درخشانش هنوز هم او را با «دنیای شیرین دریا»، به یاد می‌آوریم. از کسری نیک آذر که سه نقش دایی پدرام عمو پدرام، آقای پیگیر و خبرنگار خبرگزاری ایشنا را بازی می‌کند و پریسا صدایی آذر که نقش سولماز خواهد آقا اسکندر را بازی می‌کند تا ماهرخ سالاری که علاوه بر نقش پری دختر عمه پریا (سارا عرب پوریان)، به عنوان فروشنده تلفنی لبخند را به لبان مخاطبان می‌آورد. یک روز پرتلاش برای شهرفرنگی‌ها همین طور شکل می‌گیرد. انگار که هر کدام از این بازیگران دغدغه‌هایشان را پشت در استودیو می‌گذارند و متن به دست منتظرند که با خواندن نقش آن روزشان لبخند را به لب شنوندگان رادیو صبا بیاورند. آن‌ها سعی می‌کنند با بهره‌گیری از موضوعات روز، حتی تلخی‌های روزگار را با زبان طنز بیان کنند و خنده بر لب مخاطب بیاورند.