«اوژن یونسکو» نویسنده فرانسوی رومانیایی تبار، از پدیده‌های نمایشنامه نویسی در قرن بیستم به حساب می‌آید. برخی او را مطرح‌ترین نماینده «تئاتر آوانگارد فرانسه» می‌دانند. عمده آثار او تا کنون به زبان فارسی ترجمه شده‌ و بارها توسط هنرمندان ایرانی به روی صحنه رفته‌اند. «کرگدن» مشهورترین نمایشنامه یونسکو به شمار می‌رود که در سال ۱۹۵۹ نوشته شد. زمانی که هنوز ویرانه های جنگ جهانی دوم پابرجا بود و نوعی رخوت و فضای پوچ گرایانه جهان را به تسخیر خود درآورده بود. دورنمایه و زیرمتن این اثر مهم هم اشاره مستقیمی به این دوران سیاه دارد.
از نمایشنامه «کرگدن»، به عنوان یکی از نگین‌های تئاتر دنیا در تمام اعصار یاد می‌شود. یونسکو با طنزی تلخ به از بین رفتن ارزش های انسانی و مسخ شدگی بشر در پی آن جنگ دهشتناک اشاره می‌کند و تلاش دارد با این اثر، تلنگری به جامعه جهانی وارد کند تا بلکه دوباره ارزش‌های انسانی و امید به بازآفرینی مجدد آن‌ها در میان توده مردم شکل بگیرد. بخش مهمی از اعتبار این اثر سه پرده‌ای، خارج از مسائل فرمی، ساختاری و زیبایی شناسانه، به زیرمتن آن باز می‌گردد. چراکه یونسکو بر روی مسئله‌ای دست گذاشته است که پس از جنگ جهانی دوم، به سان موتیفی تکرار شونده همراه انسان باقی مانده و نشانه‌های پررنگی از آن، در عصر حاضر و همراه بشر امروزی مشاهده می‌شود. در واقع «کرگدن» اثری بدون تاریخ مصرف است و به همین دلیل همچنان در جهان مورد توجه بوده و با خوانش‌های متعددی توسط هنرمندان مختلف همه ساله به روی صحنه می‌رود.

«کیوان کثیریان» منتقد شناخته شده کشورمان که رئیس پیشین انجمن منتقدان و نویسندگان سینمای ایران بوده است، تحت اجرایی با عنوان «کرگدن خوانی» به سراغ این متن نمایشی رفته است. «نمایشنامه خوانی» پدیده تازه‌ای نیست، اما به دلیل رویکردهای ویژه برخی کارگردان‌های خلاق، همچنان تماشای برخی از اجراها می‌تواند با جذابیت‌های ویژه ای همراه باشد. کثیریان برای اجرای نمایشنامه خوانی «کرگدن» در بخش انتخاب بازیگران، بسیار موفق عمل کرده است. پرسوناژهای این نمایشنامه توسط بازیگران توانمندی به اجرا درآمده‌اند. مهمترین ویژگی گروه بازیگران «کرگدن خوانی»، توانایی صداسازی و ایجاد لحن است، به طوریکه تنها با همین ابزار موفق می‌شوند در مدت زمانی طولانی و نزدیک به سه ساعت مخاطب را با خود همراه کنند. از طرف دیگر و در غیاب عنصر مهمی چون طراحی صحنه، کثیریان در مقام کارگردان تلاش کرده از سایر المان‌های حاضر در تئاتر به نحو موثر، کارامد و خلاقانه‌ای بهره بگیرد. او در نحوه چینش بازیگران بر روی صحنه و به کار گیری میزانسن‌های فکر شده موفق عمل می‌کند و اجرا را از افتادن به دام ایستایی و رخوت نجات می‌دهد.

به علاوه، او با به کار گیری افکت‌های صوتی و نیز ویدئو موشن به همراه موسیقی، تا حد زیادی اتمسفر لازم برای این نمایش را خلق کرده و بیننده را درست در میان متن اجرا قرار می‌دهد. مهمترین ایرادی که به «کرگدن خوانی» وارد است، زمان طولانی اجرای آن است. شاید بهتر این بود که بخش‌هایی از متن به نفع رسیدن به ریتمی مناسب حذف می‌شد. با این وجود کثیریان با انتخاب صحیح متن نمایشی که نسبت بسیار درستی با زمانه فعلی دارد، هوشمندی کافی را به خرج داده و از طرفی دیگر با کارگردانی درست خود، لحظه‌های تاثیر گذاری را پیش روی مخاطب قرار می‌دهد. قهرمان نمایشنامه «کرگدن» شخصیتی به نام «برانژه» است. فردی بیخیال که در نوشیدن زیاده روی می‌کند و نوعی سرخوشی همراه همیشگی اوست. برای او  ماهیت زندگی و زستن، پدیده‌ای بدیهی است و به همین علت نمی‌تواند مسخ شدگی دوستانش و تبدیل شدن آن‌ها به کرگدن را درک کند. ناصر مردانی در این اجرا، شخصیت برانژه را با خلاقیت و توانایی ویژه‌ای «بازی» می‌کند. او تنها به خواندن متن و صداسازی اکتفا نکرده و تلاش دارد با بهره گیری از تکنیک‌هایی ویژه، سویه‌های متفاوت این شخصیت را در پرده‌های گوناگون پیش روی مخاطب قرار دهد.باقی بازیگران نیز با توانمندی بسیاری در قالب شخصیت‌های این نمایشنامه حاضر شده‌اند.

قرار بر این است که در هر شب از اجرا، ترجمه‌های متفاوتی از این متن به روی صحته برود. مترجمانی نظیر «جلال آل احمد»، «پری صابری»، «سحر داوری» و «مدیا کاشیگر» تا کنون این متن را به فارسی برگردانده‌اند و در این برنامه از ترجمه‌های آنان استفاده می‌شود. «گرکدن خوانی» تا روز سه شنبه ۲۴ مرداد پذیرای مخاطبان در سالن استاد شهناز واقع در «خانه هنرمندان ایران» خواهد بود.

٭عکس ها: شهرزاد بدرود- باشگاه فیلم و عکس صبا

[گزارش تصویری]