
ابونصر علیبن احمد اسدیطوسی شاعر ایرانی قرنپنجم
هجری و سراینده اثر حماسی گرشاسپنامه است.
یکی از مهمترین آثار اسدیطوسی، نظم گرشاسپنامه است. او
این کتاب را در سال۴۵۸ هجری قمری بهپایان رساند. گرشاسپنامه در میان آثاری که به
پیروی از شاهنامه فردوسی نوشته شدهاند، یکی از متنهای بسیار موفق بهشمار میرود.
اسدی به داستانسرایی گرائیده و بهنظم داستانهایی که از بسیاری
جهات به شاهنامه فردوسی نزدیک است، پرداخته است. شعرهای اسدی بهواسطه تناسب و حسن
استعمال، جلوه خاصی یافته و بهتشبیه و مجازهای تازه و صنایع لفظی و معنوی مشحون است.
اسدیطوسی از علمای لغت بوده و در این فن استاد بوده و بسیاری از دیوانهای گذشتگان
را بهدقت و ژرفنگری خوانده و لغات کمیاب را بهدست آورده و گاهی همان کلمات را در
اشعار خود بهکار برده و بدینسبب در گرشاسپنامه بسیاری از لغات فارسی که حتی در اشعار
قرنپنجم و ششم هم کمتر استعمال شده است، دیده میشود.
موضوع این کتاب، داستان پهلوانی است بهنام گرشاسب که برحسب
روایات پدر نریمان، نیای رستم بوده و در هند و دیگر سرزمینها رزمها کرده و نامآور
شده است. این کتاب در تاریخ ۴۵۸هجریقمری یعنی ۵۸سال پس از اختتام شاهنامه فردوسی
بهانجام رسیده است. گرشاسپنامه از روی گرشاسپنامهای که ابوالمؤید بلخی شاعر و نویسنده
قرنچهارم بهنثر آورده است، اقتباس شده و ظاهرا جزو داستانهای شاهنامه ابومنصوری
هم بوده است. گرشاسپنامه منظوم با اصل داستان اختلاف چندانی ندارد و اسدی تغییری در
آن اعمال ننموده است.
اسدیطوسی از چندجهت دیگر هم در تاریخ ادبیات ایران دارای اهمیت
است: کهنترین دستنویس فارسی که تاکنون بهدست آمده (الابنیه عن حقائق الادویه) بهخط
اسدیطوسی است. افزون بر این وی نخستین واژهنامه پارسی را بهنام لغت فرس تدوین نموده
است.
طبق برخی منابع اسدی توسی در یکمفوریه سال۱۰۴۴ یا ۱۱بهمنماه
سال۴۲۲هجریشمسی چشم از جهان فروبست. آرامگاه اسدیطوسی در تبریز است.