
ناصر ارباب/صبا، یکی از چالشهای مهم سینمای مقاومت، چگونگی فاصله گرفتن از شعارزدگی و رسیدن به روایتهایی باورپذیر و متناسب با نیازهای مخاطب امروز است؛ مسئلهای که علاوه بر شیوه روایت و پرداخت شخصیتها، به ساختار تولید و مناسبات اقتصادی سینما نیز ارتباط پیدا میکند. در این میان، بازنگری در نقش نهادهای دولتی و فراهم کردن زمینه حضور مؤثر بخش خصوصی میتواند یکی از راهکارهای تغییر وضعیت موجود باشد.
فرزاد موتمن، کارگردان سینما، با اشاره به ضرورت تحول در ساختار تولید آثار سینمایی، معتقد است سینمای مقاومت و جنگ برای ارتباط مؤثرتر با مخاطبان، بهویژه نسل جدید، بیش از هر چیز به تولید فیلمهای جذاب و برخوردار از کیفیت سینمایی نیاز دارد. او همچنین تأکید میکند که نباید نسل زد را نسلی بیتعهد یا بیعلاقه به مسائل اجتماعی و سیاسی دانست؛ چراکه تحولات و کنشگری این نسل در نقاط مختلف جهان نشان میدهد ظرفیتهای قابل توجهی در میان جوانان امروز وجود دارد که سینما باید آنها را جدی بگیرد.
فرزاد موتمن در پاسخ به این پرسش که سینمای مقاومت برای فاصله گرفتن از شعارزدگی، بهویژه در حوزه فیلمنامه، چه مسیری را باید دنبال کند، اظهار کرد:
«به نظر من، مسئله فقط به فیلمنامه و شیوه نگارش آن محدود نمیشود، بلکه با یک مسئله ساختاری در سینمای ایران مواجه هستیم. معتقدم هژمونی و سلطهای که در حال حاضر نهادهای دولتی و حکومتی بر سینما دارند، باید از بین برود. سینما باید دوباره به دست تهیهکنندگان بخش خصوصی سپرده شود تا آنها با سرمایه خودشان فیلم تولید کنند، برای اکران آن برنامه داشته باشند و مسئولیت سود و زیان اثرشان را نیز بپذیرند.
این اتفاقی است که باید در ساختار سینمای ایران رخ دهد. وقتی تهیهکننده بخش خصوصی با سرمایه خودش وارد میدان شود و بداند که موفقیت یا شکست فیلم مستقیماً به عملکرد و تصمیمهای خودش وابسته است، طبیعتاً تلاش میکند آثاری تولید کند که بتوانند با مخاطب ارتباط برقرار کنند. در چنین شرایطی، فیلمساز نیز ناگزیر است به جذابیت اثر، کیفیت روایت و سلیقه تماشاگر توجه بیشتری داشته باشد.
به باور من، وقتی تولید سینما بر اساس چنین مناسباتی شکل بگیرد، بهطور طبیعی فیلمهای واقعیتر و باورپذیرتری ساخته خواهند شد. در واقع، بخشی از مسئله شعارزدگی را باید در همین ساختار تولید جستوجو کرد. نمیتوان انتظار داشت سینما به روایتهای طبیعی و زنده برسد، اما همچنان همه مناسبات تولید آن تحت تأثیر یک هژمونی دولتی و حکومتی باشد.»
این کارگردان درباره وضعیت سینمای جنگ و ضرورت تغییر مناسبات تولید در این گونه سینمایی نیز توضیح داد:
«در مورد سینمای جنگ هم همین مسئله صدق میکند. سینمای جنگ مخاطب و طرفدار خودش را دارد و ما هم کشوری هستیم که درگیر جنگ بودهایم و تجربههای مختلفی از آن داریم. بنابراین، طبیعتاً سینمای جنگ در ایران وجود خواهد داشت و مخاطب خودش را هم پیدا خواهد کرد. اما برای تولید چنین آثاری احتیاجی به این میزان از هژمونی و سلطه نهادهای حکومتی نیست.
سینمای جنگ میتواند با تکیه بر ظرفیتهای خودش و با حضور تهیهکنندگان مستقل و بخش خصوصی به حیاتش ادامه دهد. مسئله این است که باید اجازه بدهیم سینما مسیر طبیعی خودش را طی کند و تولیدکننده بتواند با شناختی که از مخاطب دارد، درباره موضوع، شکل روایت و چگونگی ساخت فیلم تصمیم بگیرد.»
موتمن در ادامه، درباره چگونگی برقراری ارتباط میان سینمای مقاومت و نسل زد و همچنین ضرورت شناخت ویژگیهای مخاطبان جوان امروز بیان کرد:
«من فکر میکنم اگر فیلمهای جالب و جذابی ساخته شود، نسل زد هم بهشدت به آنها علاقهمند خواهد شد. به نظرم نباید تصور کنیم که نسل جدید اساساً با موضوعاتی مثل جنگ، مقاومت یا مسائل اجتماعی ارتباط برقرار نمیکند. اتفاقاً اگر آثار مناسبی تولید کنیم و متریال خوب و جذابی در اختیار این نسل قرار دهیم، میتوانیم شاهد استقبال آنها باشیم.
شما الان به اتفاقاتی که در نقاط مختلف دنیا رخ میدهد نگاه کنید؛ از فرانسه و ایتالیا گرفته تا اندونزی و کشورهای آمریکای لاتین. زمانی درباره این نسل میگفتند که اینها فقط یک مشت گیمر هستند و درگیر بازیهای کامپیوتریاند؛ اما امروز میبینیم که همین جوانان در حال کنشگری هستند و در بسیاری از نقاط دنیا در تحولات اجتماعی نقش دارند. آنها صرفاً تماشاگر اتفاقات نیستند و در حال تغییر دادن جهان پیرامون خود هستند.
به نظرم نسل زد نسل بسیار عجیب، شجاع و باهوشی است. ما نباید با پیشداوری درباره این نسل قضاوت کنیم یا آن را نسلی بدانیم که هیچ تعهدی ندارد و نسبت به مسائل پیرامونش بیتفاوت است. چنین برداشتی به نظرم درست نیست. اتفاقاً این نسل ظرفیتهای زیادی دارد و اگر بتوانیم آثار خوب و قابل اعتنایی تولید کنیم، میتوانیم با آن ارتباط برقرار کنیم.
مسئله اصلی این است که باید متریال خوب در اختیار این نسل قرار دهیم. نمیتوانیم بدون توجه به سلیقه، جهانبینی و ویژگیهای مخاطب امروز فیلم بسازیم و بعد انتظار داشته باشیم که او با اثر ارتباط برقرار کند. اگر فیلم جذاب باشد، قصه خوبی داشته باشد و بتواند مخاطب را درگیر کند، نسل جدید هم به تماشای آن علاقهمند خواهد شد.»
موتمن در پایان بار دیگر بر اهمیت تولید آثار باکیفیت و پرهیز از نگاه کلیشهای به مخاطبان جوان تأکید کرد.