امروز دوشنبه, ۱۸ آبان , ۱۴۰۵ ساعت ۰۲:۱۴:۳۰
ناصر ارباب/صبا، نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت در شرایطی برگزار می‌شود که موضوع جنگ، مقاومت و بازنمایی واقعیت‌های اجتماعی و انسانی آن، بیش از گذشته در کانون توجه سینماگران و مخاطبان قرار گرفته است. در چنین شرایطی، نقش سینما در ثبت و ماندگاری تجربه‌های تاریخی و انتقال مفاهیم انسانی، اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. با این حال، یکی از پرسش‌های مهم پیش روی سینمای مقاومت، چگونگی برقراری ارتباط مؤثر با مخاطب امروز و به‌ویژه نسل جوان است؛ نسلی که با زبان، انتظارات و الگوهای متفاوتی به تماشای آثار سینمایی می‌نشیند.
محمدرضا مصباح، نویسنده و تهیه‌کننده سینما، در حاشیه نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، با اشاره به ضرورت تقویت این جریان سینمایی، معتقد است سینمای مقاومت اگرچه در سال‌های گذشته تلاش‌های قابل توجهی داشته، اما برای همگامی با جامعه و عقب نماندن از تحولات آن، همچنان به تلاش بیشتر و بازنگری در شیوه‌های روایت نیاز دارد.
او در ابتدا با اشاره به نقش سینما در ماندگاری تجربه‌های تاریخی و اجتماعی یک ملت بیان کرد: «سینمای مقاومت تلاش خودش را انجام داده است؛ اما اینکه تا چه اندازه توانسته به موفقیت دست پیدا کند، موضوعی است که قطعاً نیازمند تلاش مضاعف و فعالیت بیشتر است. سینمای مقاومت باید بتواند همگام با ملت حرکت کند و از صف مقاومت مردم عقب نماند.»
این تهیه‌کننده سینما با تأکید بر جایگاه رسانه در ثبت و انتقال تجربه‌های یک ملت، سینما را یکی از ابزارهای تأثیرگذار در این مسیر دانست و ادامه داد: «ماندگاری مقاومت یک ملت از طریق رسانه اتفاق می‌افتد و سینما می‌تواند یکی از رسانه‌های بسیار تأثیرگذار در این زمینه باشد. از طرف دیگر، سینما نیز می‌تواند در عرصه معرفی و عرضه ارزش‌های انسانی نقش مهمی ایفا کند؛ ارزش‌هایی که مقاومت یکی از مهم‌ترین آن‌هاست. بنابراین این دو ضلع می‌توانند مکمل یکدیگر باشند و زمانی که مقاومت در کنار سینما قرار می‌گیرد، اتفاقی میمون و مبارک رقم می‌خورد.»
اهمیت دوچندان جشنواره مقاومت در شرایط امروز کشور
مصباح با اشاره به شرایط خاص کشور در زمان برگزاری نوزدهمین دوره جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، بر اهمیت این رویداد سینمایی تأکید کرد و گفت: «امسال به دلیل شرایط خاص کشور و وضعیتی که در آن قرار داریم، این جشنواره از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. امیدوارم همکاران عزیز سینمایی ما با شور و اشتیاق در این جشنواره حضور پیدا کنند و مردم و آحاد ملت نیز بتوانند در این رویداد مشارکت داشته باشند.»
او با اشاره به فرصت ایجادشده برای گردهمایی فعالان سینمایی در این جشنواره افزود: «در این ایام که فرصتی فراهم شده تا دوستان و همکاران سینمایی و کسانی که در این عرصه فعالیت می‌کنند، در کنار یکدیگر باشند، امیدوارم شاهد حضور پرشور آن‌ها باشیم. همچنین امیدوارم در روز اختتامیه نتایج خوبی حاصل شود و آثار برگزیده با انتخابی شایسته معرفی شوند.»
به اعتقاد این نویسنده و تهیه‌کننده، اهمیت جشنواره‌های موضوعی تنها به برگزاری یک رویداد و معرفی آثار محدود نمی‌شود؛ بلکه چنین فرصت‌هایی می‌توانند زمینه‌ای برای هم‌اندیشی سینماگران، تبادل تجربه و بررسی مسیرهای پیش روی یک جریان سینمایی فراهم کنند. به‌ویژه جشنواره مقاومت که با موضوعی مرتبط با تجربه‌های تاریخی، اجتماعی و انسانی جامعه سروکار دارد، می‌تواند بستری برای بازنگری در شیوه‌های روایت و شناسایی نیازهای مخاطبان امروز باشد.
سینمای مقاومت برای هر دوره به زبان همان دوره نیاز دارد
یکی از محورهای مهم صحبت‌های مصباح، ضرورت برقراری ارتباط سینمای مقاومت با نسل جوان و تغییر زبان روایی این سینما متناسب با تحولات جامعه بود. او در پاسخ به این موضوع که آیا سینمای مقاومت توانسته است ارتباط مناسبی با نسل جوان برقرار کند، توضیح داد: «سینمای مقاومت در اعصار و دوره‌های مختلف با زبان ویژه و متناسب با همان دوره سخن می‌گوید. در هر مقطع ممکن است به نوع خاصی ازینما نیاز داشته باشیم. برای مثال، در دهه ۶۰ و دهه ۷۰، سینمای جنگی با همان فیلم‌هایی که در ذهن مخاطبان باقی مانده‌اند، این نقش را ایفا کرد و توانست ارتباط خوبی با آحاد مردم برقرار کند.»
او با اشاره به اینکه نمی‌توان برای تمام دوره‌های تاریخی و اجتماعی یک الگوی ثابت در روایت مقاومت در نظر گرفت، ادامه داد: «در مقاطع مختلف زمانی، سینمای مقاومت باید خودش را با خواسته‌های مردم و نیازهای جامعه همراه و همسو کند. ممکن است در یک مقطع نیاز باشد که سینمای مقاومت با زبان طنز، مفهوم مقاومت را بیان کند و در مقطع دیگری لازم باشد این مفهوم از طریق زیرساخت‌ها و زیرمتن‌های سینمای خانوادگی یا اجتماعی مطرح شود.»
این تهیه‌کننده معتقد است مفهوم مقاومت الزاماً نباید در قالب‌های مستقیم و محدود به سینمای جنگی بازنمایی شود و سینماگران می‌توانند با بهره‌گیری از گونه‌های مختلف سینمایی، ابعاد متنوع این مفهوم را به تصویر بکشند. به این ترتیب، مقاومت می‌تواند در دل یک روایت خانوادگی، در بستر یک مسئله اجتماعی یا حتی در قالب طنز و موقعیت‌های روزمره شخصیت‌ها نمود پیدا کند.
چنین رویکردی این امکان را فراهم می‌کند که مخاطب، بدون مواجهه با تکرار الگوهای آشنا و روایت‌های کلیشه‌ای، با ابعاد تازه‌ای از مفهوم مقاومت روبه‌رو شود؛ مفهومی که می‌تواند در موقعیت‌های مختلف انسانی و اجتماعی معنا پیدا کند.
به‌روزرسانی روایت؛ راهی برای حفظ ارتباط با مخاطب
مصباح در ادامه، به‌روزرسانی زبان سینمای مقاومت را یکی از عوامل مؤثر در همراه کردن مخاطبان، به‌خصوص جوانان، دانست و تأکید کرد: «این به‌روزرسانی در سینمای مقاومت می‌تواند در همراه کردن مخاطبان خودش، خصوصاً جوان‌ها، مؤثر باشد.»
از نگاه او، سینمای مقاومت برای حفظ جایگاه خود در فضای فرهنگی و هنری جامعه، باید بتواند در هر دوره، متناسب با اقتضائات همان زمان، شیوه بیان و روایت تازه‌ای پیدا کند. تجربه سینمای جنگ در دهه‌های ۶۰ و ۷۰ نشان داد که این سینما در دوره‌ای مشخص توانسته با زبان و فضای اجتماعی همان زمان ارتباط برقرار کند؛ اما تداوم این ارتباط در سال‌های بعد، نیازمند شناخت دقیق‌تر مخاطب و تغییر در فرم و محتوای آثار است.
در واقع، مسئله تنها انتقال یک مفهوم یا بازگویی یک رویداد تاریخی نیست؛ بلکه چگونگی روایت آن رویداد و میزان باورپذیری جهان داستان برای مخاطب نیز اهمیت دارد. سینمای مقاومت زمانی می‌تواند مخاطب نسل جدید را با خود همراه کند که از تکرار صرف الگوهای گذشته فاصله بگیرد و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های متنوع سینمایی، به روایت‌هایی نزدیک به تجربه زیسته انسان‌ها دست پیدا کند.
اظهارات محمدرضا مصباح در نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مقاومت، بار دیگر این پرسش را پیش روی سینماگران قرار می‌دهد که چگونه می‌توان میان حفظ ارزش‌ها و مفاهیم بنیادین مقاومت و ضرورت نوآوری در شیوه روایت، تعادلی مؤثر ایجاد کرد؛ پرسشی که پاسخ به آن می‌تواند در تعیین مسیر آینده این جریان سینمایی و نسبت آن با مخاطبان امروز نقش مهمی داشته باشد.