امروز شنبه, ۲۴ مرداد , ۱۴۰۵ ساعت ۰۸:۱۵:۳۹
به گزارش خبرنگار صبا، آیین وداع با حسین خواجهامیری معروف به «ایرج» صبح جمعه در پهنه فرهنگی هنری رودکی و مقابل تالار وحدت برگزار شد؛ جایی که طی دهههای گذشته میزبان بخش مهمی از رویدادهای موسیقی و هنر ایران بوده است.
پیکر این خواننده پیشکسوت در حالی بر دوش دوستدارانش قرار گرفت که جمعی از چهرههای موسیقی، مدیران فرهنگی، هنرمندان و خانواده او برای بدرقهاش گرد هم آمده بودند.
مهدی شفیعی معاون امور هنری وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، بابک رضایی مدیرکل دفتر موسیقی، اسحاق شکری مدیرعامل انجمن موسیقی ایران، حمیدرضا نوربخش مدیرعامل خانه موسیقی و شماری از استادان و هنرمندان موسیقی از حاضران این مراسم بودند.
اجرای مراسم را سیدعباس سجادی برعهده داشت و فضای مراسم بیش از آنکه شبیه یک آیین رسمی باشد، به دیداری آخر با هنرمندی شباهت داشت که صدایش برای بسیاری از حاضران بخشی از خاطرات چند دهه زندگیشان بود.
حمیدرضا نوربخش، مدیرعامل خانه موسیقی، نخستین سخنران این مراسم بود. او با اشاره به جایگاه ایرج در تاریخ موسیقی ایران، او را «خاطره چندین نسل» دانست و تأکید کرد که نمیتوان نام او را از تاریخ آواز ایران جدا کرد. به گفته نوربخش، ایرج از یک صدای استثنایی برخوردار بود و خیلی زود به سبک شخصی خود در آواز دست یافت؛ ویژگیای که باعث شد امضای صوتی او در میان خوانندگان ایرانی قابل تشخیص باشد.
نوربخش همچنین به تلاشهایی که گاه در فضای مجازی برای دو قطبی کردن موسیقی و مقایسه هنرمندان با یکدیگر صورت میگیرد اشاره کرد و یادآور شد که محمدرضا شجریان نیز از ایرج با عنوان «پهلوان آواز» یاد کرده بود؛ موضوعی که از نگاه او نشاندهنده جایگاه و بزرگی این خواننده در میان بزرگان موسیقی ایران است.
علیرضا افتخاری، خواننده موسیقی ایرانی، در این مراسم از نخستین مواجهه خود با نام ایرج گفت؛ خاطرهای که نشان میداد تأثیر این خواننده بر نسلهای بعدی تنها به شاگردان مستقیم او محدود نبوده است. افتخاری روایت کرد که در کودکی، زمانی که شنیده بود ایرج قرار است در اصفهان برنامه اجرا کند، آنچنان شیفته دیدن او شده بود که مدتی مدرسه را رها میکرد تا شاید بتواند او را از نزدیک ببیند.
او از علاقهای سخن گفت که از همان سالهای کودکی در وجودش شکل گرفت؛ علاقهای که بعدها در مسیر خوانندگیاش نیز ادامه پیدا کرد. افتخاری پس از سخنان خود قطعهای آوازی اجرا کرد؛ اجرایی که در فضای سوگآلود مراسم، به نوعی ادای احترام یک خواننده به هنرمندی بود که از کودکی برای او الگو شده بود.
احسان خواجهامیری اما در این مراسم تنها یک فرزند داغدار نبود؛ او خوانندهای بود که باید در غیاب پدر، بخشی از میراث صوتی او را در همان جایی که پیکرش قرار داشت، زنده میکرد. احسان در سخنانی درباره پدرش گفت که اگر ایرج در این مراسم حضور داشت، برای مردم آواز میخواند. او از علاقه عمیق پدرش به ایران و مردم سخن گفت و تأکید کرد که از او درس عشق و دوست داشتن آموخته است.
پس از این سخنان، احسان به یاد پدر آواز خواند؛ لحظهای که فضای مراسم را تحت تأثیر قرار داد و یکی از عاطفیترین بخشهای بدرقه ایرج را رقم زد. این آواز، بیش از یک اجرای موسیقایی بود؛ صدای پسری بود که در برابر پیکر پدر، با زبان موسیقی با او وداع میکرد.
علی جهاندار، دیگر خواننده پیشکسوت حاضر در مراسم، از ایرج به عنوان «پدر معنوی» خود یاد کرد و درباره تأثیر او بر مسیر هنریاش گفت. جهاندار ایرج را در کنار نامهایی چون غلامحسین بنان، اکبر گلپایگانی و محمدرضا شجریان از چهرههای صاحباعتبار آواز ایران دانست و تأکید کرد که ایرج تا پایان عمر توانایی آوازی خود را حفظ کرد. او در توصیفی شاعرانه، ایرج را «عقابی بر فراز آسمان آواز ایران» خواند؛ تعبیری که بیش از هر چیز بر جایگاه بلند این خواننده در حافظه موسیقایی کشور تأکید داشت.
محمد موسوی، نوازنده پیشکسوت نی، نیز از سالها دوستی با ایرج گفت؛ رفاقتی که به گفته او حدود ۶۰ سال ادامه داشت. موسوی در این مراسم به خاطراتی از استادان بزرگ موسیقی ایران اشاره کرد و از علاقه آنان به صدای ایرج سخن گفت. او سپس با اجرای قطعاتی با نی، یاد دوست قدیمی خود را گرامی داشت. این بخش از مراسم، با موسیقی و نه صرفاً کلام، ادامه پیدا کرد؛ گویی ساز و آواز قرار بود بخشی از جای خالی خوانندهای را پر کنند که خود سالها با همین زبان با مردم سخن گفته بود.
علیاصغر شاهزیدی، خواننده و هنرمند پیشکسوت موسیقی ایرانی، در سخنان خود بر وجه دیگری از شخصیت ایرج تأکید کرد؛ وجهی که به باور او کمتر از تواناییهای صوتی این خواننده مورد توجه قرار گرفته است. شاهزیدی ایرج را «خدمتگزار موسیقی» توصیف کرد و گفت ماندگاری او تنها به برخورداری از صدایی قدرتمند و شفاف محدود نمیشود؛ او برای رسیدن به چنین جایگاهی سالها تمرین کرده و بر ادبیات، فرمهای آواز و استقلال صوتی مسلط بوده است.
شاهزیدی سپس قطعهای از آثار استاد تاج اصفهانی را اجرا کرد؛ انتخابی که با توجه به پیوند ایرج با مکتب آواز اصفهان، حال و هوای ویژهای به مراسم بخشید.
در بخش پایانی مراسم، بیداد خواجهامیری، نوه زندهیاد ایرج، متن کوتاهی در تجلیل از پدربزرگش قرائت کرد. پس از پایان آیین وداع، پیکر حسین خواجهامیری از مقابل تالار وحدت به سمت قطعه هنرمندان بهشت زهرا(س) تشییع شد تا این خواننده نامدار موسیقی ایران در کنار جمعی از چهرههای ماندگار فرهنگ و هنر این سرزمین آرام بگیرد.
ایرج خواجهامیری روز چهارشنبه ۲۱ مردادماه، پس از دورهای بیماری و در ۹۴ سالگی از دنیا رفت؛ اما مراسم بدرقه او نشان داد که مرگ یک خواننده الزاماً پایان صدای او نیست. برای نسلی که با ترانهها و آوازهای ایرج زندگی کرده، صدای او همچنان در آرشیوهای موسیقی، خاطرات شخصی و حافظه جمعی ایرانیان جریان خواهد داشت.
شاید از همین رو بود که آخرین بدرقه «پهلوان آواز» نیز با سکوت کامل همراه نشد؛ آواز خوانده شد، نی نواخته شد و پسر، برای پدر آواز خواند. ایرج رفت، اما آنچه از او باقی مانده، فقط مجموعهای از آثار ضبطشده نیست؛ بخشی از تاریخ شنیداری ایران است؛ صدایی که چند نسل آن را شنیدند، شناختند و به خاطر سپردند.