سمیرا جعفری/ صبا، در روزهایی که سایه جنگ و بحران‌های سیاسی و اقتصادی بر زندگی مردم سنگینی می‌کند، سینما به‌عنوان یکی از مهم‌ترین جلوه‌های فرهنگی جامعه، بیش از بسیاری از صنایع دیگر آسیب می‌بیند. تعطیلی یا نیمه‌تعطیلی سالن‌ها، افت شدید فروش، توقف تولید و بلاتکلیفی اکران‌ها، تنها بخشی از پیامدهایی است که صنعت سینمای ایران در این شرایط تجربه می‌کند. با این حال، در دل این بحران، تلاش‌هایی برای حفظ چراغ سینما همچنان ادامه دارد؛ تلاشی که بیش از هر زمان دیگری اهمیت نقش فرهنگی سینما را یادآوری می‌کند. محمد تقی فهمیم، کارشناس و منتقد سینما، در گفت‌وگو  با صبا ما به بررسی پیامدهای این اتفاق و مسیر آینده سینمای ایران پرداخته است:.

تخریب سینماها؛ هزینه‌ای فراتر از میلیاردها تومان

فهیم در ابتدا به ابعاد تخریب سینماها پرداخت: «جنگ به هر حال پدیده‌ای مخرب و نفرت‌انگیز است. وقتی سینماها تخریب می‌شوند، بخشی از هزینه‌ها قابل محاسبه است؛ مثلاً با حدود ۱۷ میلیارد تومان می‌توان یک سالن جدید ساخت. اما آسیب واقعی به مخاطب است.»

او توضیح داد که مخاطبان امروز، به ویژه اقشار خاکستری و فعالان جبهه، دیگر فرصت یا انگیزه رفتن به سینما را ندارند: «بسیاری از کسانی که پیش‌تر سینما را دنبال می‌کردند، اکنون به دلیل اضطراب‌ها و فشارهای روزمره، روحیه حضور در سالن را ندارند. ضربه به مخاطب حتی بیش از تخریب فیزیکی سینماها است.»

جنگ؛ مخرب اما فرصتی برای بازسازی

فهیم نگاه امیدوارانه‌ای به آینده سینما دارد: «تاریخ نشان داده پس از بحران‌ها، همیشه دوره‌های شکوفایی اتفاق افتاده است. در دوران پس از جنگ، اگر فیلم‌ها با نیاز مخاطب همسو باشند، سینما می‌تواند بازگشت قدرتمندی داشته باشد.»

او اشاره کرد که در بسیاری از کشورها حتی در شرایط جنگ، آثار موفق و ماندگار ساخته شده‌اند و ایران هم از این قاعده مستثنی نیست: «ژانر دفاع مقدس و سینمای جنگ پس از هشت سال دفاع مقدس شکل گرفت و بسیاری از فیلمسازان شاخص در دوران جنگ متولد و پس از آن تثبیت شدند.»

نقش مدیران و سرمایه‌گذاران در بازسازی سینما

فهیم تأکید کرد: «در ایران، بیشتر تولیدات سینمایی دولتی هستند، بنابراین مدیران و سفارش‌دهندگان نقش تعیین‌کننده دارند. اگر مدیران تجربه کافی نداشته باشند، هنرمندان مجبور می‌شوند مسیر خود را انتخاب کنند و تمرکز بر درآمد و راحتی شخصی، جایگزین توجه به نیاز مخاطب می‌شود.»

او ادامه داد: «مدیران باید درک کنند که پس از بحران، نیاز مخاطب تغییر می‌کند. فیلم‌های شاد و روحیه‌بخش، اولویت دارند و فیلم‌های تلخ یا انتقادی مناسب این دوران نیستند. تشخیص صحیح نیاز مخاطب، کلید بازسازی موفق سینما است..»

تشخیص نیاز مخاطب؛ کلید موفقیت سینما

به گفته فهمیم، شناخت دقیق نیاز مخاطب در دوران پس از بحران اهمیت ویژه‌ای دارد: «فیلم‌های انتقادی و تلخ، در این زمان مناسب نیستند. مردم به دنبال سرگرمی و روحیه‌بخشی هستند. اگر مدیران این موضوع را درک نکنند، سینما نمی‌تواند بازگشت موفقی داشته باشد.»

او افزود: «تجربه جهانی نشان می‌دهد که پس از بحران‌ها، سینما ابزار مهمی برای سرگرمی و همگرایی اجتماعی است. دوران جنگ باعث تولید آثار حماسی و تبلیغی می‌شود، اما پس از جنگ، تولید فیلم‌های شاد و امیدبخش ضروری است.»

آسیب‌ها و چشم‌انداز امیدوارکننده

فهیم تأکید کرد که هرچند جنگ و تخریب سینماها آسیب جدی وارد می‌کند، اما این آسیب‌ها قابل جبران هستند: «بخش فرهنگی مانند سایر بخش‌های جامعه هزینه می‌دهد، اما پس از بحران، فرصت‌های جبران و رشد وجود دارد. تجربه ایران پس از جنگ هشت ساله نشان داد که کشور در مدت کوتاهی به رشد‌های چشمگیری در حوزه‌های مختلف دست یافت.»

او با اشاره به تجربه جهانی گفت: «پس از بحران‌های بزرگ، بسیاری از فیلم‌های موفق جهان تولید شده‌اند. حتی در دوران جنگ جهانی دوم، آثار کلاسیکی ساخته شدند که امروز جزو میراث سینمای جهان هستند. سینمای ایران هم با مدیریت درست و شناخت نیاز مخاطب می‌تواند این مسیر را طی کند.»

نقش سینماگران و مدیران در دوران پس از بحران

فهیم به نقش برجسته هنرمندان در این دوران اشاره کرد: «کارگردان، بازیگر و تکنیسین همه وظایف سنگینی دارند، اما موفقیت آن‌ها به درایت مدیران و سرمایه‌گذاران وابسته است. اگر مدیریت هوشمندانه نباشد، هنرمندان مجبور می‌شوند مسیر خود را دنبال کنند که اغلب به معنای تمرکز بر درآمد شخصی و راحتی است.»

او ادامه داد: «مدیران باید درک کنند که پس از بحران، مخاطب نیاز به امید و سرگرمی دارد و فیلم‌ها باید با این روحیه سازگار شوند. فیلم‌های انتقادی و تلخ مناسب این دوره نیستند و زمان و مکان تولید آن‌ها باید دقیقاً مشخص شود.»

سینما؛ فرصتی برای رشد پس از بحران

فهیم با اشاره به تجارب جهانی افزود: «سینما پس از بحران‌ها همیشه به عنوان ابزاری برای همگرایی اجتماعی و رشد فرهنگی عمل کرده است. در ایران هم سینمای دفاع مقدس نمونه‌ای موفق است که در دوران جنگ شکل گرفت و پس از جنگ تثبیت شد.»

او نتیجه گرفت: «با مدیریت هوشمندانه، شناخت دقیق نیاز مخاطب و توجه به روحیه مردم، سینما می‌تواند نه تنها بازسازی شود، بلکه بهتر و شکوفاتر از قبل عمل کند.»

محمد تقی فهمیم معتقد است که جنگ و بحران آسیب‌های جدی به سینما و مخاطب وارد می‌کند، اما این آسیب‌ها قابل جبران‌اند. مدیریت هوشمندانه، شناخت دقیق نیاز مخاطب و همسویی هنرمندان با شرایط جامعه، کلید بازسازی و شکوفایی دوباره سینمای ایران است.

او با اشاره به تجربه جهانی و ملی خاطرنشان کرد: «پس از هر بحران، سینما می‌تواند به جایگاه واقعی خود بازگردد و نه تنها بازسازی شود، بلکه بهتر از قبل عمل کند. سینما ابزاری قدرتمند برای امید و همگرایی اجتماعی است و آینده آن به تصمیمات امروز مدیران و سیاست‌گذاران بستگی دارد.»

سینما در شرایط جنگ؛ فراتر از سرگرمی

تاریخ نشان داده که سینما در دوران بحران و جنگ، تنها یک ابزار سرگرمی نیست، بلکه می‌تواند نقش مهمی در حفظ روحیه جمعی ایفا کند..در شرایطی که جامعه با اضطراب و نااطمینانی مواجه است، سینما می‌تواند علاوه بر ایجاد فضایی برای تخلیه روانی و تقویت حس امید و همبستگی، روایتگر واقعیت‌ها و تجربه‌های انسانی باشد. به همین دلیل، بسیاری از کارشناسان معتقدند حمایت از سینما در چنین شرایطی، نه‌تنها یک ضرورت فرهنگی، بلکه یک نیاز اجتماعی است.