احمد محمد اسماعیلی/صبا،شاخه‌ای روی آب  مستندی پرتره در باره یک شخصیت برجسته علمی و فرهنگی است وکوششی است برای نزدیک‌ شدن به چنین  ویژگی‌هایی، تصویری که نه صرفاً در مقام یک دانشمند برجسته، بلکه به ‌عنوان یک قهرمان ملی برخاسته از متن جامعه قابل فهم باشد.

در سال‌های اخیر، بازنمایی شخصیت‌های علمی‌ـ انقلابی در قالب آثار مستند، به یکی از دغدغه‌های جدی سینمای مستند ایران تبدیل شده است. شهید طهرانچی از جمله شخصیت‌هایی است که نامش بیش از آنکه به یک عنوان چهره مدیریتی و علمی محدود شود، با شیوه زندگی الگو مدارانه و متعهدانه‌اش چهره مانا از او در تارخ معاصر ایران به ثبت رسیده است. این اثر توانست جایزه ویژه هیئت داوران در بخش جنگ ۱۲ روزه در جشنواره حقیقت را از آن خودش کند. با محمد مهدی حبیبی کارگردان این مستند درباره ساخت و حضورش در جشنواره فیلم فجر گفت‌وگویی انجام داده‌ایم که در ادامه می‌خوانید.

از لزوم ساخت مستندی در باره زندگی شهید تهرانچی بگویید؟

متولد دهه هفتادم و علامت سوال های زیادی در باره جنگ ۱۲ روزه  و چهره‌های فرهنگی و نظامی که در طول این جنگ به شهادت رسیدند در ذهن داشتم و این شد دغدغه  من و سفارش دهنده ساخت مستند یعنی مرکز مستند سوره تا بتوانیم درباره این شهید بزگوار مستندی بسازیم واینکه چرا دشمن این شخصیت علمی را شهید کرد. برای ساخت این مستند ساخت پروژه دیگری را کنسل کردم. شهید طهرانچی جزو  قهرمان ملی ما در عرصه های علمی و فرهنگی محسوب می شود این چهره برجسته علمی و انقلابی را نمی‌توان تنها در قالب یک فیلم یا یک تصویر نمادین خلاصه کرد. شهید طهرانچی نمونه‌ای کم‌نظیر از تلفیق علم، تعهد و سلوک معنوی بود؛ شخصیتی که شناختش نیازمند روایت‌های عمیق‌تر است.

در ساخت این مستند به چه بخش‌های از زندگی شهید پرداختید؟

در این مستند سوای توجه به زندگی علمی و کاری شهید طهرانچی به بخش زندگی شخصی ایشان در بحث زندگی خانوادگی و ازدواج‌شان در اوج جنگ شهرها در سال ۶۷ و شهادتشان باتفاق همسر در حمله رژیم صهیونیستی پرداخته شد.

آیا اطلاعات کامل و مدونی از شهید برای ساخت مستند در اختیار داشتید؟

درباره شهید طهرانچی اطلاعات زیادی داشتم. ایشان ریاست دانشگاه آزاد و جزو نخبه‌گان بخش هسته‌ای کشور بودند و نیاز داریم این قهرمان فقط در قاب عکس نباشد، باید شیوه زیست شهید را واکاوی کنیم و اینکه این شخصیت چگونه به اینجا رسیده است. شهید طهرانچی تلفیقی از یک دانشمند و یک عارف بود. او همانقدر که در ریاضیات و فیزیک و لیزر موفق بوده، در درجات عرفانی و اسلامی هم مقید بود. پژوهش درباره شخصیت شهید طهرانچی برای خود من درس‌های زیادی داشته که به نظرم در زندگی خود من هم می‌تواند تأثیر داشته باشد.

آیا مستند شاخه‌ای روی آب یک مستند پرتره است؟

بله،  موقعی که در باره مستند پرتره حرف به میان می‌آید باید ابعاد مختلف شخصیت شهید مورد پردازش قرار بگیرد. شهید طهرانچی کاراکتری چند بعدی داشتند. در یک سوم پایانی کار ما سعی کردیم به شخصیت علمی ایشان هم بپردازیم و در کنارش زندگی شخصی و اینکه در قالب جایگاه پدر در خانواده چگونه عمل کرده مورد توجه قرار دادم. در مسائل اجتماعی و اهمیت جایگاهش در حوزه کاریشان اشاراتی می شود. با توجه به ابعاد گسترده  شخصیتی شهید طهرانچی مستند چهل دقیقه ای با محوریت شخصیت معنوی ایشان با نام  تا آخرین عمود ساختیم.تا مسائلی که در مستند شاخه ای روی آب وجود نداشته منعکس شود.

مستند «شاخه‌ای روی آب» بیشتر آرشیو محور است یا مصاحبه محور؟

مجموعه آرشیو شهید طهرانچی که شامل ویدیو ها و عکس هایشان بود در زمان اصابت موشک به منزلشان آسیب دیده بود و با آرشیو محدود ی داشتیم و این برایمان نگران کننده بود.

 آیا اتفاق در زمان پیش تولید رخ داد؟

در زمان ساخت فیلم رخ داد و مجبور بودیم برای رساندن فیلم به جشنواره سینما حقیقت فشرده کار کنیم وبه طور موازی کار پژوهش و تصویر برداری و تدوین انجام می شد. چهار پنج روز بعد از شروع تولید فیلم  پسر شهید طهرانچی متوجه شدند کمد شخصی شهید به چند طبقه پایین تر سقوط کرده و تعدادی نوار وی اچ اس شکسته وجود داشته و دوستان روی نوارها کار کردند و بازسازی انجام دادند تا قابل استفاده باشند و به یک آرشیو جذاب و غنی در باره شهید دست پیدا کردیم .فیلم هایی که شامل زندگی شخصی و زمان تحصیل در روسیه  ایشان بود ومورد استفاده قرار گرفت. دوستان مرکز سوره هم مشغول ضبط تاریخ شفاهی در شهید بودند و فایل صوتی این برنامه در اختیار ما قرار گرفت.

 نحو همکاری خانواده شهید طهرانچی برای ساخت مستند چگونه بود؟

خانواده شهید در جریان ساخت مستند بودند. اولین جلسه ما با یکی از همراهان دکتر برگزار شد و از جلسه دوم برادر شهید و فرزند شهید حضور داشتند و از آن روز همراه ما بودند و همه کارها را با همدیگر انجام دادیم و دلیل اینکه ما کار یک ساله را چند ماهه توانستیم انجام دهیم کمک‌های خانواده شهید والبته کارگروهی و کمک دوستانی بود که در کنار هم کار کردیم. خانواده شهید جزو اولین نفراتی بودند که فیلم را دیدند، پیشنهادهایی داشتند که ما سعی کردیم طبق آن  کار کنیم و در نهایت با راهنمایی آنها بازخورد خیلی‌خوبی از مخاطب دریافت کردیم.

حضور در جشنواره فیلم فجر که محوریتش فیلم های داستانی است برایتان چه ویژگی‌هایی دارد؟

جشنواره فیلم فجر یک بستر مناسب و خوب برای بهتر دیده شدن مستند سازان و آثارشان است و آثار مستند می توانند در این ویترین بزرگ بهتر و شایسته تر دیده شوند و می توان ارزیابی داشت از تاثیر گذاری این آثار روی مخاطبان .خیلی از مخاطبان عادی سینما  شاید از جشنواره حقیقت شناختی نداشته باشند ، اما با جشنواره فیلم فجرارتباط خوبی دارند.