ناصر ارباب/صبا: تحریم جشنواره فیلم فجر در واکنش به شرایط اجتماعی و اقتصادی ماه‌های اخیر، از سوی بخشی از هنرمندان و همراهی گروهی از مخاطبان، بار دیگر این رویداد فرهنگی را در مرکز توجه افکار عمومی قرار داده است. در کنار اصلِ این تصمیم، نوع برخورد با افرادی که به دلایل حرفه‌ای یا شخصی در جشنواره حضور دارند، به یکی از چالش‌های جدی فضای فرهنگی بدل شده است.

بی‌تردید، شرایط اجتماعی و فشارهای اقتصادی، بر فضای روانی جامعه و هنرمندان تأثیر گذاشته و اعتراض به وضعیت موجود، بخشی از واقعیت این روزهاست. با این حال، پرسش مطرح‌شده آن است که آیا این اعتراض، به‌طور مطلق، هرگونه فعالیت حرفه‌ای در بستر رویدادهای رسمی فرهنگی را نفی می‌کند یا خیر.

فیلم‌های حاضر در جشنواره فیلم فجر امسال، عمدتاً در بازه‌ای کمتر از یک سال تولید شده‌اند؛ آثاری که پیش از بروز التهابات اخیر وارد مرحله تولید شده و با صرف هزینه‌های قابل توجه و مشارکت عوامل متعدد به مرحله نمایش رسیده‌اند. در این میان، هر فیلم تنها حاصل تصمیم یک یا دو نفر نیست، بلکه نتیجه کار جمعیِ گروه بزرگی از عوامل فنی، اجرایی و هنری است که معیشت و فعالیت حرفه‌ای آن‌ها به سرنوشت این آثار گره خورده است.

از سوی دیگر، خبرنگاران و منتقدان فرهنگی، مطابق با وظیفه حرفه‌ای خود، مسئول پوشش، ثبت و تحلیل رویدادهای فرهنگی هستند. فعالیت رسانه‌ای، به‌ویژه در حوزه فرهنگ و هنر، محدود به شرایط عادی و بدون تنش نیست و اتفاقاً در دوره‌های بحرانی، نقش رسانه در مستندسازی، نقد و بازتاب دیدگاه‌های مختلف، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. انتظار کنارکشیدن کامل خبرنگاران از پوشش یک رویداد فرهنگی، پرسشی است که پاسخ روشنی برای آن وجود ندارد.

در این میان، واکنش‌های تند، برچسب‌زنی و برخوردهای حذفی با افراد حاضر در جشنواره، از جمله خبرنگاران و منتقدان، فضای گفت‌وگو را با دشواری مواجه کرده است. تحریم یک رویداد فرهنگی، انتخابی فردی و قابل احترام محسوب می‌شود، اما تعمیم این انتخاب به دیگران و مواجهه تقابلی با تصمیم‌های متفاوت، می‌تواند به تشدید شکاف‌ها در فضای فرهنگی منجر شود.

جشنواره فیلم فجر، در عین برخورداری از جایگاه رسمی، همچنان یکی از مهم‌ترین بسترهای نمایش و ارزیابی تولیدات سینمای ایران است. نقد ساختار، سیاست‌گذاری و نحوه برگزاری این جشنواره، امری ضروری است؛ اما هم‌زمان، تداوم فعالیت حرفه‌ای فیلم‌سازان، خبرنگاران و منتقدان نیز واقعیتی است که نمی‌توان آن را نادیده گرفت.

در شرایطی که جامعه با مسائل پیچیده و چندلایه مواجه است، به نظر می‌رسد پذیرش تنوع کنش‌ها و پرهیز از دوگانه‌سازی‌های حاد، می‌تواند به شکل‌گیری گفت‌وگویی سازنده‌تر در حوزه فرهنگ و هنر کمک کند؛ گفت‌وگویی که در آن، اعتراض و مسئولیت حرفه‌ای، نه در تقابل کامل، بلکه در نسبت با یکدیگر مورد بررسی قرار گیرند.