
به گزارش خبرنگار صبا، نادر برهانیمرند در یادداشتی از مواجههی نسل خود با بهرام بیضایی مینویسد؛ مواجههای فراتر از تأثیرپذیری یا شبیهنویسی، که نگاه به تاریخ، روایت و مسئولیت نوشتن را دگرگون کرد و بیضایی را نه یک مقصد، بلکه گذرگاهی تعیینکننده در شکلگیری زبان نسل امروز نمایشنامهنویسی دانست، در این یادداشت آمده است:
برای نسل من بهرام بیضایی پیش از آنکه صرفاً نام یک نمایشنامهنویس یا کارگردان باشد، نشانهی یک مواجههی جدی بود؛ مواجههای با شیوهی دیدن، با روایت، و با مسئولیت نوشتن. بیضایی زاویهی نگاه ما را تغییر داد. او نشان داد که درام الزاماً روایت قهرمانان نیست، بلکه میتواند صدای حذفشدگان باشد؛ زن، قربانی، حاشیهنشین، و آنکه تاریخ معمولاً صدایش را نشنیده است.
تأثیر بیضایی بر نسل ما بیش از آنکه در تقلید از زبان، اسطورهها یا ساختار آثارش نمود پیدا کند، در نوع نگاه او به روایت شکل گرفت. در آثار بیضایی، تاریخ امری قطعی و تثبیتشده نیست؛ تاریخ محل پرسش و تردید است. همین رویکرد، ما را نسبت به روایتهای مسلط بدبینتر و نسبت به زبان و ساختار حساستر کرد. او به ما نیاموخت چگونه بنویسیم، اما به ما فهماند که نوشتن امری ساده و بیتبعات نیست و هر انتخاب روایی، حامل مسئولیت است.
نسل ما بیضایی را در دورهای شناخت که فاصلهگرفتن از او اجتنابناپذیر بود. زبان و جهان اسطورهای آثارش الزاماً جهان زیستهی ما نبود، اما همین فاصله، خود بخشی از تأثیر اوست. ما ناچار شدیم با او درگیر شویم، از او عبور کنیم و گاه آگاهانه از او فاصله بگیریم تا به بیان و زبان خودمان برسیم. در این معنا، بیضایی برای نسل ما نه یک مقصد، بلکه یک گذرگاه بود؛ گذرگاهی که عبور از آن، نگاه ما را به نمایشنامهنویسی دگرگون کرد.
اگر امروز در میان نمایشنامهنویسان نسل ما گرایشی به روایتهای غیرکلیشهای، حساسیت به زبان و تردید نسبت به روایتهای قطعی دیده میشود، بخشی از آن وامدار تأثیری است که بیضایی بر شیوهی اندیشیدن ما به درام گذاشت؛ تأثیری عمیق، ماندگار و فراتر از شبیهنویسی.
بیضایی برای نسل ما بیش از آنکه یک الگو یا یک نام باشد، یک مواجههی جدی و ماندگار بود؛ مواجههای که به ما آموخت شبیه او نوشتن نه ممکن است و نه ضروری، اما نوشتن بدون دقت، حساسیت و مسئولیت، پس از او دیگر قابلقبول نیست. نامش جاویدان./نادر برهانیمرند