پگاه زارعی/ صبا؛ شبی که برای مخاطب، یادآور دورهمی و خاطره است و برای شبکه‌ها، فرصتی برای دیده‌شدن، سنجش توان تولید و مقایسه ناخواسته با یکدیگر. یلدای امسال هم از این قاعده مستثنا نیست؛ با این تفاوت که در برخی شبکه‌ها، نشانه‌هایی از عبور از «ویژه‌برنامه مناسبتی» و حرکت به سمت «رویداد رسانه‌ای» دیده می‌شود.

شبکه یک؛ انتخاب امن برای مخاطب سنتی

شبکه یک سیما امسال با «ایران دوست‌داشتنی» همان مسیری را می‌رود که از آن انتظار می‌رود. ترکیب مجری شناخته‌شده، حضور مهمانان متنوع، تأکید بر آیین‌های محلی و روایت‌های خانوادگی، فرمولی است که سال‌هاست امتحان خود را پس داده و بعید است مخاطب وفادار شبکه را غافلگیر کند.

این برنامه بیش از آن‌که بخواهد شبی متفاوت بسازد، روی حس آشنایی، آرامش و فضای جمع خانوادگی حساب باز کرده است. انتخابی که شاید جسورانه نباشد، اما برای شبکه‌ای با مأموریت عمومی و سراسری، همچنان «قابل اتکا» به نظر می‌رسد؛ انتخابی که نه هیجان کاذب می‌سازد و نه ریسک می‌کند.

شبکه دو؛ یک قدم جلوتر از روال معمول

شبکه دو با ویژه‌برنامه «دو نقطه» تلاش کرده یلدا را از قاب صرفاً آیینی خارج کند و به تجربه‌ای تعاملی‌تر نزدیک شود. مسابقه‌ای که پیش‌تر هویت خود را در نسبت با زبان و ادبیات فارسی پیدا کرده بود، حالا در قالبی شادتر و مناسبتی روی آنتن رفته است.

حضور چهره‌ها، فضای رقابتی، مشارکت نوجوانان و تأکید بر تماشاگرمحور بودن، باعث شده این ویژه‌برنامه نسبت به روال همیشگی شبکه دو، پرتحرک‌تر و زنده‌تر دیده شود. به نظر می‌رسد شبکه دو در یلدای امسال، دست‌کم تلاش کرده از چارچوب امن همیشگی کمی فاصله بگیرد و مخاطب جوان‌تری را هم پای تلویزیون نگه دارد.

شبکه سه؛ پرهزینه، پرچهره و با انتظار بالا

در شبکه سه، «یلدای جوانی» با همان مختصات آشنای این شبکه روی آنتن رفته است؛ برنامه‌ای زنده، چندشبه، پرچهره و پرآیتم که طبیعتاً با این سطح از تدارک و هزینه، سطح انتظار را هم بالا می‌برد.

ایده انتخاب «جوان برتر سال» با نظر‌سنجی مردمی، اگر از سطح یک آیتم نمایشی فراتر برود و به‌درستی مدیریت شود، می‌تواند به نقطه تمایز برنامه تبدیل شود. شبکه سه بیش از دیگران بلد است هیجان بسازد، اما چالش اصلی همیشه همان‌جاست؛ مدیریت زمان، ریتم و جلوگیری از پراکندگی آیتم‌ها. جایی که اگر کنترل نشود، حتی پرخرج‌ترین برنامه‌ها هم در ازدحام خودشان گم می‌شوند.

شگفتانه نسیم در شب یلدا

شبکه نسیم امسال نگاه متفاوت‌تری به یلدا داشته و به نظر می‌رسد این مناسبت را نه صرفاً یک شب تقویمی، بلکه یک «بسته رسانه‌ای» دیده است. بازگشت «برمودا» با اجرای کامران نجف‌زاده، آن هم با تمرکز بر گفت‌وگوهایی آرام، چهره‌هایی که کمتر دیده شده‌اند و فضایی دور از شلوغی‌های مرسوم، یکی از نشانه‌های همین رویکرد است.

در کنار آن، ویژه‌برنامه «۱۰۰۱» با حضور چهره‌هایی مثل جناب‌خان و البته همراهی هومن حاجی‌ عبداللهی صداپیشه پنگول و ایرج طهماسب، وزن نوستالژیک شب یلدای نسیم را بالا برده است؛ انتخابی که بیش از شوخی‌های لحظه‌ای، روی خاطره جمعی و پیوند عاطفی مخاطب با تلویزیون حساب باز می‌کند.

اضافه شدن شگفتانه‌های برنامه‌ریزی‌شده و چینش حساب‌شده برنامه‌ها، باعث شده تصویر یلدای نسیم منسجم‌تر از سال‌های قبل به نظر برسد. اینجا کمتر با پراکندگی آیتم‌ها روبه‌رو هستیم و بیشتر با تلاش برای ساخت یک حال‌وهوا؛ حال‌وهوایی که نه پرهیاهوست و نه تصنعی.

سایر شبکه‌ها؛ هرکدام در مدار مأموریت خود

در کنار شبکه‌های اصلی، سایر شبکه‌ها هم متناسب با مأموریت‌شان به یلدا پرداخته‌اند. شبکه آموزش و سلامت با تمرکز بر سبک زندگی و خانواده، شبکه کودک و امید با برنامه‌های مناسب مخاطب کم‌سن‌وسال، و شبکه افق و تهران با روایت‌های فرهنگی و اجتماعی، هرکدام سهم خود را از این مناسبت گرفته‌اند.

شبکه مستند طبق انتظار، سراغ روایت‌های بومی و آیینی رفته و شبکه نمایش هم با جدول پخش متنوعی از فیلم‌ها، گزینه‌ای برای مخاطبان سینمادوست فراهم کرده است؛ مسیری که شاید هیجان‌انگیز نباشد، اما مخاطب خاص خودش را دارد.

یلدا؛ ویترین تفاوت رویکردها

یلدای امسال تلویزیون، بیش از آن‌که صحنه رقابت مستقیم شبکه‌ها باشد، ویترینی از تفاوت رویکردهاست. از مسیرهای امن و امتحان‌پس‌داده شبکه یک، تا تلاش شبکه سه برای ساخت برنامه‌ای پرهیجان و پرچهره، و از حرکت رو به جلوی شبکه دو، تا رویکرد رویدادمحور شبکه نسیم.

این تنوع، اگرچه همیشه به معنای موفقیت نیست، اما نشان می‌دهد یلدا هنوز برای تلویزیون اهمیت دارد؛ نه فقط به‌عنوان یک شب شلوغ در کنداکتور، بلکه به‌عنوان فرصتی برای بازتعریف نسبت برنامه‌ساز با مخاطب.