پگاه زارعی/ صبا؛ نشست‌رسانه‌ای هفتمین جشنواره تئاتر شهر صبح امروز ۲۲ آذر ماه ۱۴۰۴ با حضور امین اشرفی دبیر این رویداد و مدیر تماشاخانه ایرانشهر، محمد خراسانی‌زاده معاون امور هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، سامان خلیلیان، مهدی آشنا، ناصر آویژه و مدیران دیگر بخش‌های این جشنواره در سالن جلسات سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران برگزار شد.

در ابتدای این رویداد امین اشرفی به تشریح برنامه این نشست خبری اشاره کرد و در ادامه محمد خراسانی‌زاده معاونت امور هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران گفت: ایام نورانی میلاد با سعادت حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها را پشت سر گذاشتیم. اگرچه هر روز می‌تواند روز یادآوری برکات وجودی آن حضرت باشد، اما لازم می‌دانم این مناسبت را خدمت همه علاقه‌مندان، رهروان و پیروان ایشان تبریک عرض کنم و امیدوارم در دنیا و آخرت، در مسیری که مورد پسند آن بانوی بزرگوار است، گام برداریم.

او ادامه داد: همچنین در این روزها رسم شده است که به بانوان محترم، ایام بزرگداشت هفته زن تبریک گفته شود. خدا را شاکرم که در جمع ما نیز بانوان فرهیخته و بزرگواری حضور دارند که می‌توانم این تبریک را به صورت مستقیم خدمت ایشان عرض کنم. هرچند معتقدم هر انسان، فارغ از جنسیت، هم دارای ابعاد زنانه شخصیتی است و هم ابعاد مردانه؛ همان‌گونه که تمدن‌ها نیز چنین ویژگی‌ای دارند.

خراسانی‌زاده اذعان کرد: در تمدن‌ها، بعد مردانه بیشتر ناظر بر کلیات، چارچوب‌های کلان و حفظ ساختارهاست و آنچه به ظرایف، جزئیات، ویژگی‌های خاص و مزیت‌ها می‌پردازد، غالباً در حوزه بعد زنانه تمدن‌ها تعریف می‌شود. از این منظر، عرصه فرهنگ و هنر بیش از آنکه دارای بعد مردانه باشد، در مسیر تاریخی تمدن‌ها واجد بعد زنانه است. امیدوارم این درک به‌درستی شکل بگیرد که توجه به جایگاه زن، نه یک نگاه صرفاً جنسیت‌گرایانه، بلکه توجه به همه زیبایی‌هایی است که یک انسان، یک جامعه یا یک تمدن می‌تواند خلق کند. به همین مناسبت، این ایام را گرامی می‌دارم.

معاونت هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران بیان کرد: خدا را شکر می‌کنم که در سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، به‌عنوان تنها بخش مدیریت شهری که راهبری کلان فعالیت‌های هنری پایتخت جهان اسلام یعنی تهران بزرگ را بر عهده دارد، در دوره جدید، مزیت اصلی فعالیت‌ها حول محور هنر طراحی شده است. این اتفاق، فرصتی کم‌نظیر است تا بار دیگر شهر تهران از منظر فرهنگ و هنر رشد و ارتقا پیدا کند.

او افزود: می‌دانیم در میان آجر و سیمان، ساختمان‌ها، بزرگراه‌ها و فضاهای شهری، آنچه زندگی را زیبا و معنادار می‌کند، فرهنگ و هنر است. اگر هنر نباشد، اساساً امکانی برای تجربه فرهنگ وجود نخواهد داشت. خوشبختانه در این دوره مدیریت سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، با نگاه پیشرو و پیشرانی که برادر بزرگوارم جناب آقای اعلمی داشتند، نقطه امتیاز و مزیت فعالیت‌ها حول عرصه هنر تعریف شده که اتفاقی مبارک است.

خراسانی‌زاده گفت: خدا را شکر می‌کنم که این توفیق نصیب من شد تا در جایگاه معاونت امور هنری سازمان، انجام وظیفه کنم. بسیاری از دوستان رسانه‌ای، همکاران محترم و اهالی رسانه که امروز در این جمع حضور دارند، از گذشته افتخار آشنایی و دوستی با ایشان را داشته‌ام و برخی دیگر را نیز برای نخستین بار زیارت می‌کنم. امیدوارم این دیدارها تداوم داشته باشد، چراکه در ماه‌های پیش رو، سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران در حوزه هنر، حرف‌های جدی در سطح شهری، ملی و حتی جهانی برای گفتن دارد که به‌تدریج با آن‌ها آشنا خواهیم شد.

او تصریح کرد: امروز به بهانه جشنواره‌ای گرد هم آمده‌ایم که حدود هشت سال جای آن در فضای هنری این شهر خالی بود؛ جشنواره تئاتر شهر. جشنواره‌ای که در دهه ۹۰ شکل گرفت، به‌تدریج رشد کرد و نه‌تنها جایگاه خود را در میان ده‌ها جشنواره دیگر تثبیت کرد، بلکه به یکی از رویدادهای شاخص تئاتری تبدیل شد؛ تا جایی که هنرمندان تئاتر تهران چشم‌انتظار آن بودند.

خراسانی‌زاده خاطرنشان کرد: اکنون پس از هشت سال، این انتظار به مرحله تحقق رسیده است؛ با همت همکارانم در سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران که فرآیند احیای جشنواره را پیش از حضور من آغاز کردند، همچنین با همراهی شورای محترم سیاست‌گذاری، ریاست پیشین و ریاست فعلی سازمان و مجموعه مدیران، مسئولان و عوامل اجرایی که برخی از آن‌ها امروز در این جمع حضور دارند و جای برخی دیگر خالی است.

او ادامه داد: با وجود آنکه موضوع جشنواره، موضوعی تخصصی و متمرکز بر هویت شهر تهران بود و معمولاً انتظار استقبال گسترده در چنین موضوعی کمتر است، شاهد ارسال حجم قابل توجهی از آثار در حوزه‌های مختلف بودیم. این مسئله فرآیند انتخاب آثار را دشوار و پیچیده کرد؛ نکته‌ای که مورد تأکید داوران جشنواره نیز بوده است.

معاونت هنری سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران گفت: داورانی که در این دوره، از میان سلایق متنوع فرهنگی و هنری انتخاب شدند و با افتخار عرض می‌کنم که رویکرد سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، به‌عنوان خادم فرهنگ و هنر همه مردم با همه سلایق، در جشنواره تئاتر شهر به‌خوبی نمود پیدا کرد. اختلاف‌نظرهای سلیقه‌ای کنار گذاشته شد و همه برای رشد و ارتقای تئاتر تهران در کنار یکدیگر قرار گرفتند. امیدواریم به‌زودی شاهد برکات و آثار این هم‌افزایی باشیم.

او عنوان کرد: در روزهای آینده، پس از فروکش‌کردن شور برگزاری جشنواره تئاتر شهر، در کنار شما خواهیم بود برای رویدادهای دیگری همچون دوازدهمین دوسالانه بین‌المللی کاریکاتور تهران، پنجمین جشنواره موسیقایی پیامبر مهربانی، آیین اختتامیه جایزه بزرگ شهر شعر و دیگر رویدادهای هنری که در زمان مناسب درباره آن‌ها اطلاع‌رسانی خواهد شد.

خراسانی‌زاده در پایان تأکید کرد: امروز صرفاً درباره جشنواره تئاتر شهر گرد هم آمده‌ایم و از همکاران رسانه‌ای تقاضا دارم اگر گفت‌وگویی شکل می‌گیرد، در همین چارچوب باشد؛ چراکه تئاتر تهران و هنرمندان این حوزه، شایسته توجه عمیق و تخصصی هستند.

در ادامه امین اشرفی، دبیر جشنواره تئاتر شهر و مدیر تماشاخانه ایرانشهر گفت: در ابتدا از حسن اعتماد سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران و خانه نمایش سازمان تشکر می‌کنم. تلاش من در این جلسه این است که ریتم و ضرب‌آهنگی منطقی و منسجم برقرار شود تا بتوانم گزارشی روشن و دقیق از روند شکل‌گیری جشنواره ارائه دهم.

او افزود: نزدیک به دو سال، به همراه همکارانم در خانه نمایش، به این موضوع اندیشیدیم که آیا در شرایط فعلی تولید تئاتر، برگزاری جشنواره‌ای در ابعاد جشنواره تئاتر شهر ضرورتی دارد یا خیر. در این مسیر، بررسی‌ها و مطالعات کارشناسی متعددی انجام شد و در نهایت، بر اساس آسیب‌شناسی صورت‌گرفته در حوزه فرهنگ و هویت، به این جمع‌بندی رسیدیم که اگر قرار است جشنواره‌ای برگزار شود، باید به‌طور مشخص بر مفهوم هویت فرهنگی تهران متمرکز باشد.

اشرفی تصریح کرد: واقعیت این است که در سال‌های اخیر، به‌واسطه تحولات اجتماعی، گسترش فضای مجازی و تغییرات سبک زندگی شهری، بخشی از نسل جدید، به‌ویژه نوجوانان و جوانان دهه هشتادی، ارتباط کمرنگ‌تری با ریشه‌های فرهنگی خود احساس می‌کنند. ما بر این باور بودیم که این جشنواره می‌تواند فرصتی باشد برای بازخوانی هویت فرهنگی، تقویت حس تعلق به شهر، میهن و ارزش‌های فرهنگی.

او ضمن اشاره بر اینکه بر همین اساس، شعار دوره هفتم جشنواره با عنوان «تهران؛ بازخوانی هویت اصیل» انتخاب شد، گفت: در ابتدای مسیر، یکی از نگرانی‌های اصلی ما این بود که محدود کردن موضوع جشنواره، باعث کاهش تعداد آثار ارسالی شود، اما در عمل با اتفاقی فراتر از انتظار مواجه شدیم. در مجموع، ۱۲۲۹ اثر در بخش‌های مختلف جشنواره شامل نمایش‌های صحنه‌ای، کودک و نوجوان، دیگرگونه‌های اجرایی، نمایشنامه‌نویسی، عکس و پوستر به دبیرخانه جشنواره ارسال شد که این آمار حتی از برخی جشنواره‌های با موضوع آزاد نیز بیشتر است.

اشرفی بیان کرد: در کنار کمیت، مسئله کیفیت آثار برای ما اهمیت ویژه‌ای داشت. با همکاری مدیران بخش داوری و بهره‌گیری از داورانی با سلایق و رویکردهای متنوع فرهنگی و هنری، تلاش کردیم انتخاب آثار بر اساس معیارهای حرفه‌ای و کیفی انجام شود. همچنین در برخی بخش‌ها، از سازوکار «منتورینگ» و مشاوره تخصصی استفاده شد تا هنرمندان بتوانند در مسیر تولید تا اجرای نهایی، کیفیت آثار خود را ارتقا دهند.

او ادامه داد: از سوی دیگر، حضور هنرمندان پیشکسوت و شناخته‌شده تئاتر به‌عنوان آثار مهمان، نقش معیار و الگو را برای نسل جوان ایفا می‌کند. در این دوره، هنرمندانی چون استاد اسماعیل خلج، آرش دادگر و سیروس همتی با آثار خود در جشنواره حضور دارند. توجه ویژه به بخش کودک و نوجوان یکی از اولویت‌های اصلی ما بود. این بخش به‌صورت مستقل طراحی شد و هدف آن تقویت کار گروهی، جنبه‌های تربیتی و تعاملی تئاتر برای نوجوانان است. خوشبختانه در این بخش نیز آثار باکیفیتی از سوی گروه‌های مختلف ارسال شد.

دبیر هفتمین جشنواره تئاترشهر گفت: بر اساس جدول نهایی جشنواره، نزدیک به ۲۰۰ اجرای نمایشی در طول یک هفته، به‌صورت کاملاً رایگان در اختیار شهروندان تهرانی قرار خواهد گرفت. این تصمیم، با وجود تمام محدودیت‌های مالی، با حمایت مدیران سازمان فرهنگی هنری اتخاذ شد تا تئاتر به‌عنوان یک کالای فرهنگی، با کیفیت و دسترس‌پذیر، در سبد فرهنگی خانواده‌های تهرانی قرار گیرد.

اشرفی بیان کرد: همچنین تلاش کردیم از رویکردهای جزیره‌ای فاصله بگیریم و تعامل مؤثری با نهادهای فرهنگی مختلف داشته باشیم؛ از جمله کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، خانه هنرمندان ایران و وزارت آموزش‌وپرورش. این همکاری‌ها امکان اجرای نمایش‌ها در فضاهای متنوع شهری و حضور گسترده‌تر مخاطبان، به‌ویژه دانش‌آموزان، را فراهم کرده است.

او خاطرنشان کرد: در کنار اجراها، برگزاری نشست‌های تخصصی، کارگاه‌های آموزشی و گفت‌وگوهای فرهنگی با حضور اندیشمندان و هنرمندان برجسته نیز بخشی از برنامه‌های این دوره جشنواره است که با استقبال مناسبی مواجه شده است.

رییس تماشاخانه ایرانشهر عنوان کرد: جشنواره از ۲۷ آذرماه آغاز می‌شود و آیین اختتامیه آن روز چهارم دی‌ماه برگزار خواهد شد. امیدوارم این دوره از جشنواره بتواند گامی مؤثر در مسیر تقویت هویت فرهنگی و ارتقای تئاتر شهر تهران باشد.

اشرفی درباره برنامه‌ای برای ادامه اجرای آثار برگزیده جشنواره در طول سال اذعان داشت: بله، قطعاً چنین برنامه‌ای وجود دارد. البته با تأکید جدی بر اولویت کیفیت. از این جهت عرض می‌کنم که ما دو جایزه ویژه در بخش صحنه‌ای تعریف کرده‌ایم که به انتخاب هیئت داوران، اجرای عمومی در تماشاخانه ایرانشهر به آثار منتخب تعلق می‌گیرد. این انتخاب، عملاً به معنای حمایت از ادامه حیات اجرایی آثار برگزیده است.

او ادامه داد: در بخش کودک و نوجوان نیز، با توجه به ظرفیت گسترده سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران، فضاهای متعددی برای اجرای آثار در نظر گرفته شده است. برای برخی آثار کودک و نوجوان که هنوز اجرای عمومی نرفته‌اند، امکان اجرای مجدد فراهم خواهد شد. همچنین برای سایر آثار، فرهنگسراها و مراکز منتخب سازمان که از نظر فنی و کیفی استاندارد هستند، مهیا شده‌اند تا اجراها بتوانند در طول سال و به‌صورت مستمر ادامه پیدا کنند.

دبیر جشنواره درباره پرداخت آثار به موضوع جنگ ۱۲روزه گفت: ما بلافاصله پس از انتشار فراخوان اولیه و هم‌زمان با وقوع جنگ تحمیلی ۱۲روزه، با یک وقفه کوتاه دو هفته‌ای مواجه شدیم. پس از آن، بخش ویژه‌ای با عنوان «تهران، شهر ایستاده» به فراخوان جشنواره اضافه شد و فراخوان جدیدی منتشر شد. این بخش ویژه، یک جایزه مستقل است که به تمام بخش‌های جشنواره، از نمایشنامه‌نویسی گرفته تا صحنه‌ای، کودک و نوجوان و دیگرگونه‌های اجرایی تعلق می‌گیرد.

او فزود: آثاری که به مفهوم مقاومت، ایستادگی مردم تهران و شرایط اجتماعی پرداخته‌اند، مورد توجه داوران قرار می‌گیرند. بسیاری از آثار نیز به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم به جنگ ۱۲روزه پرداخته‌اند و در این بخش ارزیابی خواهند شد. در چند اثر این ویژگی به‌طور مشخص دیده می‌شود. البته باید توجه داشت که در مرحله بازبینی، برخی از ابزارهای مدرن صرفاً به‌صورت توضیح شفاهی ارائه شده بودند، اما از نظر فرم اجرایی، آثار متعددی وجود دارند که رویکردی پیشرو و مدرن دارند.

اشرفی خاطرنشان کرد: به‌ویژه در بخش دیگرگونه‌های اجرایی، آثار محیطی و حتی برخی کارهای صحنه‌ای، شاهد استفاده از شیوه‌های نو و خلاقانه هستیم. تعدادی از این آثار توسط گروه‌های جوان، پرانرژی و متخصص تولید شده‌اند و در جدول نهایی جشنواره حضور دارند. در خصوص بودجه جشنواره لازم است توضیحی ارائه دهم. با زحمات مجموعه مدیریت سازمان فرهنگی هنری، بودجه‌ای که مدنظر داشتیم تخصیص داده شد. با وجود تمام محدودیت‌ها، تلاش ما این بوده که مدیریت هزینه‌ها به‌گونه‌ای انجام شود که نه‌تنها از سقف بودجه فراتر نرویم، بلکه حتی در صورت امکان، با صرفه‌جویی به پایان برسیم.

دبیر جشنواره تئاترشهر تأکید کرد: به همین دلیل، عدد نهایی بودجه را پس از پایان جشنواره و به‌صورت شفاف اعلام خواهیم کرد. تمام تلاش ما این است که هزینه‌ها در راستای ارتقای کیفیت جشنواره، حمایت از هنرمندان، جوایز و محتوای آثار صرف شود، نه در قالب تشریفات زائد. در این زمینه، تفکیکی جدی میان بخش صحنه‌ای حرفه‌ای و سایر بخش‌ها قائل شده‌ایم. نمایش‌های صحنه‌ای حرفه‌ای، مخاطب حرفه‌ای دارند و نیازمند سالن‌هایی با استاندارد حرفه‌ای هستند. این‌گونه نیست که هر فضایی قابلیت میزبانی از نمایش حرفه‌ای را داشته باشد.

اشرفی در پایان گفت: رایگان بودن اجراها به معنای توزیع بی‌هدف بلیت نیست. ما بر این باوریم که آثار منتخب، به‌خودی‌خود مخاطب خود را پیدا خواهند کرد. رایگان شدن اجراها صرفاً هدیه‌ای از سوی شهرداری تهران به شهروندان است، به‌ویژه در شرایط اقتصادی فعلی که هزینه بلیت تئاتر برای بسیاری از خانواده‌ها عدد قابل توجهی است.

در ادامه خراسانیزاده عنوان کرد: این توقف هفت ساله، حاصل تغییر دولت‌ها، شهرداران و مدیران مختلف در دوره‌های گذشته بوده است. طبیعی است که با تغییر رویکردهای مدیریتی، برخی رویدادها دچار وقفه شوند. با این حال، ما تلاش کردیم در دوره جدید، جشنواره را با نگاهی آسیب‌شناسانه، هدفمند و مبتنی بر هویت فرهنگی تهران احیا کنیم.

او افزود: برند جشنواره تئاتر شهر، به استمرار وابسته است و امیدواریم از این پس، این رویداد به‌صورت منظم و سالانه برگزار شود و دیگر شاهد چنین وقفه‌هایی نباشیم.

خراسانی‌زاده ادامه داد: یک دوره جشنواره برگزار نشد که دلیل اصلی آن، شیوع کرونا و تعطیلی گسترده فعالیت‌های فرهنگی بود. پس از آن نیز روند احیای بسیاری از جشنواره‌ها، نه فقط جشنواره تئاتر شهر بلکه رویدادهایی مانند جشنواره کاریکاتور و دیگر برنامه‌های فرهنگی با چالش‌هایی همراه شد. درباره رویکردهای سیاست‌گذاری آن دوره‌ها نمی‌توانم اظهار نظر دقیقی داشته باشم، اما آنچه مسلم است، کرونا نزدیک به سه سال بسیاری از فعالیت‌ها را متوقف کرد. امیدوارم اکنون که جشنواره دوباره احیا شده، با همراهی رسانه‌ها به شکل مستمر ادامه پیدا کند.

او درباره دغدغه درباره رایگان شدن بلیت تئاتر عنوان کرد: این دغدغه کاملاً قابل احترام است و اتفاقاً در سطوح مختلف اجرایی و سیاست‌گذاری درباره آن بحث شده است. پرسشی که باید مطرح شود این است: آیا رایگان شدن موزه‌ها در روزهای خاص، به معنای کم‌ارزش شدن موزه است یا فرصتی برای توسعه مخاطب؟ نگاه ما به رایگان بودن اجراها نیز از همین جنس است. مخاطب حرفه‌ای تئاتر مسیر خود را می‌شناسد و برای دیدن آثار مورد علاقه‌اش بلیت تهیه می‌کند. هدف اصلی ما، فراهم کردن امکان تجربه تئاتر برای بخشی از جامعه است که به دلیل شرایط اقتصادی تاکنون این تجربه را نداشته‌اند. این اتفاق می‌تواند به افزایش مخاطبان تئاتر، حتی در بخش خصوصی، منجر شود.

در ادامه، خراسانی‌زاده درباره چشم‌انداز بین‌المللی جشنواره پرسشی مطرح شد. در سیاست‌گذاری فعلی، رویکرد بین‌المللی برای جشنواره تئاتر شهر در نظر گرفته نشده است. این جشنواره از ابتدا بر هویت تهران تمرکز داشته و در این دوره نیز به‌طور اختصاصی به بازخوانی هویت شهری تهران می‌پردازد. ما معتقدیم اگر قرار است عنوان «بین‌المللی» استفاده شود، باید به معنای واقعی کلمه محقق شود، نه با دعوت محدود از چند گروه خارجی. ترجیح می‌دهیم ابتدا جایگاه ملی و شهری جشنواره تثبیت شود و کیفیت آن در همین سطح ارتقا پیدا کند.

در بخش دیگری از نشست، اشرفی درباره جنبه‌های انتقادی آثار اظهار کرد: قطعاً جشنواره صرفاً محل تعریف و تمجید نیست. هم‌اکنون چند اثر در ذهن دارم که به‌طور جدی نگاه انتقادی دارند، از جمله نسبت به مدیریت شهری. اگر قرار است به ریشه‌های تئاتر وفادار باشیم، نقد در چارچوب منطقی و هنرمندانه بخش جدایی‌ناپذیر آن است.

در ادامه، درباره جوایز جشنواره و نمادهای بصری آن توضیح داده شد. دبیر هفتمین جشنواره تئاتر شهر بیان کرد: جوایز جشنواره به‌گونه‌ای طراحی شده‌اند که برای گروه‌های حرفه‌ای انگیزه ایجاد کنند. در بخش نمایشنامه‌نویسی، سه اثر برگزیده انتخاب می‌شود و در بخش‌های صحنه‌ای، کودک و نوجوان و دیگر گونه‌های اجرایی نیز جوایز تخصصی در نظر گرفته شده است. میزان دقیق جوایز در اطلاعیه‌های رسمی جشنواره اعلام شده است. در حوزه تبلیغات شهری نیز با همکاری سازمان زیباسازی شهرداری تهران تلاش کرده‌ایم فضای شهری متناسب با حال‌وهوای جشنواره شکل بگیرد، بدون آنکه هزینه‌های غیرضروری تحمیل شود.

در پایان خراسانی‌زاده اظهار کرد: از روز نخست تلاش کرده‌ایم اهمیت و ضرورت برگزاری مستمر جشنواره تئاتر شهر را برجسته کنیم. خوشبختانه حمایت مدیریت شهری، از جمله شخص شهردار تهران و ریاست سازمان فرهنگی هنری، نقش تعیین‌کننده‌ای در احیای این جشنواره داشته است. امیدوارم با این نگاه و با همراهی رسانه‌ها و هنرمندان، جشنواره تئاتر شهر در سال‌های آینده بدون وقفه ادامه پیدا کند و حتی با قوت بیشتری برگزار شود.

در پایان این نشست از پوستر هفتمین دوره جشنواره تئاتر شهر اثر مهدی دوایی رونمایی شد.