پگاه زارعی/ صبا؛ محمدرضا تجلی تهیه‌کننده «کوچه دوست» با اشاره به چگونگی آشنایی با سوژه‌ای که تبدیل به یک مستند شد، گفت: بعد از جنگ ۱۲ روزه، چند نفر از دوستانم درگیر پروژه بازسازی یکی از پلاک‌های کوچه شهید حجت‌دوست بودند و از همان مسیر وارد این کوچه شدم. دیدن آن حجم از تخریب و نگرانی اهالی چنان تاثیر عمیقی روی من گذاشت که چند ساعت بعد همانجا در کوچه با حمیدرضا حیدری، کارگردان مستندساز تماس گرفتم و گفتم این کوچه فقط یک کوچه نیست؛ خودش یک روایت است. از همان روز یک هسته حرفه‌ای شامل گروه تحقیق، نویسنده و مشاور پروژه شکل گرفت.

این تهیه‌کننده افزود: سال‌هاست آثار به ‌خصوص نمایشی مرتبط با جنگ ۸ ساله را بررسی می‌کنم و همیشه یک خلا بزرگ را حس کرده‌ام و آن هم نبود روایت‌های انسانی، مردمی، صمیمی و دست ‌اول از دل تجربه خانواده‌هاست. همیشه فکر می‌کردم باید کاری کنیم که این روایت‌ها از بین نرود و جنگ ۱۲روزه این فرصت را فراهم کرد تا حداقل یک سند انسانی از یک دوره سخت معاصر باقی بماند. برای همین می‌توانم بگویم این فیلم یک کار کاملا دلی بود؛ نه سفارشی، نه برای جایزه.

او با تاکید بر حساسیت‌های انتخاب موضوع و روایت آن بیان کرد: روایت یک واقعه نزدیک، حساسیت زیادی دارد. ما با نوجوانانی طرف بودیم که بخش مهمی از تجربه‌شان هنوز داغ بود. چالش اصلی این بود که بتوانیم با صداقت و بدون فشار، تجربه واقعی آنها را ثبت کنیم. از همان روزهای اول متوجه شدیم بسیاری از خانواده‌ها بعد از بازسازی خانه‌های‌شان قصد ترک محله و فروش آن را دارند و این برای خود ما هم ناراحت‌ کننده بود. برای همین یکی از دلایل شکل ‌گیری مستند، نشان دادن روایت انسانی ماندن خانواده‌ها، آن هم از دریچه نگاه دختران نوجوان کوچه بود. برای حفظ باورپذیری، تصمیم گرفتیم روایت کاملا از دل زندگی واقعی و تجربه خود بچه‌ها شکل بگیرد؛ نه از بیرون تحمیل شود.

تهیه کننده مستند «کوچه دوست» درباره چالش‌های تولید اظهار داشت: موانع ما در زمان ساخت این مستند هم انسانی بود و هم اجرایی. خانواده‌ها آسیب‌ دیده بودند و طبیعی بود خیلی‌ها تمایلی به حضور جلوی دوربین نداشته باشند. ما باید همراه می‌شدیم، وقت می‌گذاشتیم، گفت ‌و گو می‌کردیم و اعتماد می‌ساختیم. از طرف دیگر گرفتن مجوزها، هماهنگی فیلمبرداری در کوچه و به ‌خصوص تصویربرداری در هتل محل اسکان موقت جنگ‌ زده‌ها واقعا چالش‌ برانگیز بود. ولی با کمک شهرداری و پیگیری‌های تیم، بالاخره مسیر باز شد.

او به اتفاق شخصی و سختی که در میانه کار پشت سر گذاشت نیز اشاره کرد و گفت: در همان زمان‌ها به یک عارضه شدید دچار شدم و تا مرز مرگ رفتم. همان لحظه به حمید پیام دادم و گفتم حمید، هرطور شده این کار را تمام کن. بعدها که زمان گذشت فکر کردم اگر زنده نمی‌ماندم، «کوچه دوست» می‌توانست اثر ماندگاری باشد که از من باقی خواهد ماند.

تجلی در توضیح مدت زمان ساخت مستند گفت: ما تقریبا حدود ۵ ماه درگیر پروژه بودیم؛ حدود یک ماه پیش ‌تولید و مراحل تحقیق و انتخاب سوژه‌ها، حدود دو ماه مرحله تولید و دو ماه برای پساتولید.

او درباره انتخاب کارگردان برای این مستند هم توضیح داد: حمیدرضا حیدری از همان اولین ملاقات کاملا فهمیده بود که جهان این فیلم باید از نگاه نوجوان‌ها روایت شود؛ بی‌پیرایه، بی‌تکلف و کاملا انسانی. من هم از ابتدا می‌دانستم که او توان این کار را دارد. حمیدرضا بسیار دقیق، حساس و صبور است و در بسیاری از لحظات کلیدی حضورش باعث شد روایت شکل بگیرد. نقش من بیشتر حمایت، ایجاد شرایط و باز کردن مسیر تولید بود، نه دخالت در تصمیم‌های خلاقه.

او افزود: حمیدرضا حیدری نگاه انسانی و شهودی و در عین حال خلاقانه‌ای به سوژه دارد؛ این ترکیب نادری است. اگر همین مسیر را ادامه دهد، می‌تواند یکی از چهره‌های مهم مستندسازی اجتماعی در سال‌های پیش‌ رو باشد.

تجلی همچنین گفت: هسته اولیه تولید که شامل نویسنده، مشاور و فیلمبردار می‌شود هر سه نفرشان امسال در جشنواره حقیقت صاحب آثار مستقل خودشان هستند و این برای من افتخار بزرگی است. البته پروژه بدون همراهی عوامل دیگر نیز امکان ‌پذیر نبود و این همکاری حرفه‌ای در کیفیت نهایی مستند کاملا دیده می‌شود.

تهیه‌ کننده «کوچه دوست» با اشاره به نقش منابع و امکانات در مسیر تولید مستند، توضیح داد: قدردان سازمان اوج هستم که با اعتماد و فرایند حرفه‌ای انتخاب خود، این پروژه را میان طرح‌های متعدد برگزیدند. همچنین دسترسی به آرشیو ساعات اولیه پس از اصابت موشک‌ها به کوچه که برای نخستین بار امکان ‌پذیر شد نقش مهمی در ارتقای کیفیت نهایی مستند داشت.

او با تاکید بر این موضوع که مستند را دلی ساخته‌اند نه به نیت دریافت جایزه از جشنواره گفت: اگر بخواهم صادق باشم، ما این مستند را به ‌قصد جایزه و رقابت نساختیم. این فیلم قبل از هر موضوعی یک کار دلی و حسی است. اما فکر می‌کنم مخاطب با آن ارتباط برقرار خواهد کرد، چون روایت نوجوان‌ها همیشه به حقیقت نزدیک‌تر است و کمتر تحت تاثیر تصنع قرار می‌گیرد. امیدوارم داوران و منتقدان هم این صدا و این نگاه را ببینند.

این تهیه کننده یادآور شد: تجربه این فیلم برای من ثابت کرد چقدر در دل شهر و در میان انسان‌های معمولی روایت‌های ارزشمندی وجود دارد. برای همین هم به ‌احتمال زیاد پروژه‌های بعدی من همچنان در همین حوزه «زندگی مردم» و «تجربه‌های زیسته» خواهند بود که معتقدم سوژه‌های دست ‌اول و مهمی هستند.

تجلی در پایان گفت: در کنار تمام سختی‌ها، همراهی و صداقت نوجوان‌های کوچه و خانواده‌های بزرگوارشان بزرگ‌ترین دلگرمی ما بود. این مستند برای ما بیش از یک فیلم است؛ ثبت یک نسل است پیش از آنکه روایت‌شان زیر فشار زندگی روزمره گم شود.

مستند «کوچه دوست» محصول سازمان هنری رسانه‌ای اوج است که در بخش ایران نوزدهمین جشنواره بین‌المللی فیلم مستند «سینماحقیقت» حضور دارد.