مریم عظیمی /صبا، نمایش «موزیکالیته» کارگردانی مریم کاظمی اثری است درباره‌ی بیست‌و‌پنج سال فعالیت گروه تئاتر مستقل در حوزه‌ی نمایش کودک و نوجوان. این اثر که در پردیس تئاتر تهران به صحنه می‌رود، با حضور گروه اجرای موسیقی زنده و بازیگران پرتعداد، اثری شاد، خاطره‌انگیز و خانوادگی محسوب می‌شود. «موزیکالیته» هر هفته روزهای چهارشنبه، پنجشنبه و جمعه روی صحنه است. در ادامه، گفت‌وگوی روزنامه صبا با عوامل این نمایش را می‌خوانید.

مریم کاظمی، کارگردان: بدون احترام به گذشته، راه آینده هموار نیست

ما سال‌ها بود که در نظر داشتیم کارهای قبلی اجرا شده توسط گروه تئاترمان را با تأکید بر بخش‌های موزیکال، حرکت و فرم‌ها به صورت یک پکیج اجرایی روی صحنه بیاوریم ولی انگیزه کافی و دراماتیک برای این کار پیدا نمی‌کردم تا زمانی که به بیست‌و‌پنج‌سالگی رسیدیم و بستر مناسبی برای ورود به این ایده فراهم شد.

در واقع این اجرا یک قسمت از دوئت موزیکالیته است که فقط به کارهای کودک و نوجوان ما در این سال‌ها پرداخته و از میان کارهای اجرایی، بخش‌های منتخب گلچین و برای اجرا تمرین شده است.

«موزیکالیته» به صورت کارناوال موزیکال اجرا می‌شود؛ نوعی نمایش خیابانی در قالبی بسته، که هم مختصات نمایش کارناوالی را دارد و هم سیرک. به همین دلیل هم داستان دارد و هم ندارد، زیرا هدف اصلی ما داستان‌گویی نبوده است. تنها نقش شاخص این اجرا مجری ما آقای هومن رهنمون است که تکه‌های موزیکال را از دل رپرتوار سالیان دور و نزدیک بیرون می‌کشد و به نمایش می‌گذارد؛ نوعی مرشد که بازیگران را از درون خیمه صدا می‌کند.

در ترکیب صحنه از عروسک، ماسک و سرپوش‌های متنوع استفاده شده که تنوع بصری چشمگیری به اثر داده است. طراحی نور و ترکیب وسایل ساده اما مؤثر بوده و با همکاری آقای مشیری، طراح نور پردیس تئاتر تهران انجام شده است. سازه‌ها ساده‌اند اما به کمپوزیسیون صحنه کمک کرده و شکست نوری دایره وسط صحنه، ترکیب جذابی از نور و سایه ایجاد کرده است.

در بعد موسیقایی، تلفیق صدا، نور و نیروی انسانی چالشی جدی بود که با تمرین‌های فشرده و هماهنگی میان گروه‌ها به نتیجه رسید. در بخش پایانی نیز یاد یاران درگذشته گرامی داشته می‌شود تا پیوند میان نسل‌ها حفظ شود. به گفته‌ی کاظمی، «بدون احترام به گذشته، راه آینده هموار نیست».

فرید نوایی، آهنگساز: قطعه‌های مختلف را به صورت آتراکسیون به هم ارتباط دادیم

این نمایش گروه نوازنده و اجرای زنده دارد. خانم کاظمی سیر زمانی آثار گروه را مشخص کردند و از میان آن‌ها بخش‌هایی انتخاب و با هم ادغام شد. در «موزیکالیته» هر قطعه داستان خودش را دارد و میان آیتم‌ها با حرکات بازیگران پیوند برقرار می‌شود. بخشی از موسیقی‌ها مربوط به نمایش‌های گذشته است و در کنار موسیقی زنده اجرا می‌شود.

نوایی که علاوه بر آهنگ‌سازی، به عنوان نوازنده نیز حضور دارد، از این اجرا به عنوان تجربه‌ای خاص یاد می‌کند: «ما قطعه‌های مختلف را به صورت آتراکسیون به هم ارتباط می‌دهیم؛ گروه‌های مختلفی وارد صحنه می‌شوند، موسیقی زنده برایشان اجرا می‌کنیم و با افکت‌های گوناگون به آن حالت کارناوالی می‌دهیم.»

او درباره‌ی مخاطبان نمایش‌های کاظمی می‌گوید: «خانم کاظمی برای مخاطب احترام قائل است و روند جذب تماشاگر در آثارش همیشه صعودی بوده. در تالار هزارنفره پردیس تئاتر تهران تقریباً همه‌ی صندلی‌ها پر می‌شود و این موفقیت بزرگی در تئاتر کودک است.»

نوایی همچنین درباره‌ی اصول موسیقی کودک توضیح می‌دهد: «نمایش کودک باید در قالب سرگرمی ارائه شود، اما آموزش هم در دل آن نهفته باشد. موسیقی باید هم هیجان‌انگیز و خیال‌انگیز باشد و هم با شعر و پیام اثر درآمیزد. موسیقی صرفاً ریتمیک کافی نیست؛ باید در راستای روند نمایشنامه حرکت کند.»

هومن رهنمون، بازیگر: بذر هنر را در دل کودکان کاشتیم

رهنمون «موزیکالیته» را نوعی گزارش عملکرد تئاتر مستقل می‌داند: «هیچ نهادی از گروه‌ها نخواسته عملکرد خود را مرور کنند، اما ما داوطلبانه این کار را کردیم. این مرور گذشته نوعی رفتار مدنی است و به ما یادآوری می‌کند که باید پاسخگوی مسیر طی‌شده باشیم.»

او عنصر نوستالژی را بخش مهمی از اثر می‌داند: «یادآوری گذشته به نمایش بُعد انسانی می‌دهد. در این نمایش، غم و شادی در کنار هم جریان دارند، درست مثل زندگی. مریم کاظمی با کارگردانی هوشمندانه، این رفت‌وبرگشت عاطفی را به‌زیبایی مدیریت کرده است.»

رهنمون که سال‌ها با کاظمی همکاری داشته، از چالش‌های اجرای نقش خود نیز می‌گوید: «۲۳ پلاتو داریم و باید تمام متن را بی‌کم‌وکاست اجرا کنم. ابتدا قرار بود از روی طومار بخوانم اما دیدم ارتباط چشمی با مخاطب نباید قطع شود. حفظ متن سنگین بود، اما با کمک خدا و تجربه‌ی سال‌ها کار، توانستم حس لحظه را نگه دارم.»

او همچنین بر نقش پررنگ نوجوانان در این پروژه تأکید دارد: «بچه‌هایی که زمانی در آثار خانم کاظمی خردسال بودند، امروز مدیران صحنه‌ی این نمایش‌اند. اثری با این عظمت را نوجوانان زیر هجده سال اداره می‌کنند؛ نمونه‌ای بی‌نظیر حتی در جهان. این نمایش فقط تئاتر نیست، مدرسه‌ای برای زندگی است. با افتخار می‌گوییم بذر هنر را در دل کودکان کاشتیم

 و عشق به صحنه را به نسل‌های بعد آموختیم.»