احمدرضا محمودی/صبا؛ سینمای ایران با وجود استعدادهای درخشان و پیشینه‌ای پرافتخار، درگیر مجموعه‌ای از مشکلات ساختاری‌ست که مسیر تولید، نمایش و توسعه آن را با چالش‌های جدی مواجه کرده است. این مشکلات نه‌تنها بر کیفیت آثار تأثیر می‌گذارند، بلکه امنیت شغلی و خلاقیت سینماگران را نیز تهدید می‌کنند.

مشکلات ساختاری سینمای ایران؛ از تولید تا پخش

اول: نبود سیاست‌گذاری جامع و پایدار
سینما در ایران فاقد یک نقشه راه مشخص است. تغییرات مکرر در مدیریت فرهنگی، نبود سند توسعه بلندمدت، و تصمیم‌گیری‌های سلیقه‌ای باعث شده که سینماگران در فضای بی‌ثباتی فعالیت کنند. این بی‌برنامگی، سرمایه‌گذاری در سینما را نیز با ریسک بالا همراه کرده است.

دوم: وابستگی به بودجه‌های دولتی و فقدان سرمایه‌گذاری خصوصی
بخش عمده‌ای از تولیدات سینمایی با حمایت نهادهای دولتی یا شبه‌دولتی انجام می‌شود. این وابستگی، نه‌تنها استقلال هنری را محدود می‌کند، بلکه باعث شکل‌گیری انحصار در تولید و پخش شده است. در نبود مشوق‌های اقتصادی، سرمایه‌گذاران بخش خصوصی کمتر به سینما ورود می‌کنند.

سوم: ضعف در زیرساخت‌های فنی و آموزشی
با وجود رشد تکنولوژی، بسیاری از شهرهای ایران فاقد سالن‌های استاندارد سینما هستند. همچنین، آموزش‌های تخصصی در حوزه‌های فیلمنامه‌نویسی، تدوین، جلوه‌های ویژه و مدیریت تولید، به‌صورت پراکنده و غیرنظام‌مند ارائه می‌شود. این ضعف زیرساختی، کیفیت تولیدات را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

چهارم: انحصار در پخش و اکران
توزیع فیلم در ایران در اختیار چند نهاد محدود است که عمدتاً به آثار تجاری و کمدی‌های عامه‌پسند اولویت می‌دهند. فیلم‌های مستقل، اجتماعی یا هنری، با دشواری‌های فراوان برای اکران مواجه‌اند. این انحصار، تنوع فرهنگی در سینما را کاهش داده و مخاطب را از تجربه‌های متفاوت محروم کرده است.

پنجم: صنف؛ نهاد فراموش‌شده در ساختار سینمایی
در حالی که صنوف سینمایی باید نقش حامی و تنظیم‌گر را برای اعضای خود ایفا کنند، بسیاری از سینماگران از ناکارآمدی، انحصار و نبود شفافیت در این نهادها گلایه دارند. نبود ساختار دموکراتیک در تصمیم‌گیری‌ها و عدم پاسخ‌گویی به مطالبات صنفی باعث شده که اعتماد عمومی به این نهادها کاهش یابد.
بسیاری از عوامل پشت‌صحنه، از تصویربردار تا صدابردار، بدون قرارداد رسمی و بیمه مشغول به کارند. در نبود نظارت صنفی، کارفرمایان می‌توانند به‌راحتی از تعهدات خود شانه خالی کنند، و هنرمندان در برابر آسیب‌های جسمی یا بیکاری، هیچ پشتوانه‌ای ندارند.
در سال‌های اخیر، گروهی از سینماگران با تشکیل کمپین‌های صنفی، تلاش کرده‌اند صدای خود را به گوش مسئولان برسانند. خواسته‌هایی چون تدوین منشور حقوق سینماگران، اصلاح ساختار صنوف، شفاف‌سازی مالی و ایجاد صندوق حمایت از بیکاران، از جمله مطالبات مطرح‌شده در نشست‌های اخیر بوده‌اند.

سخن آخر
روز ملی سینما، تنها روزی برای تبریک و تجلیل نیست؛ بلکه فرصتی‌ست برای بازنگری در سیاست‌های فرهنگی، شنیدن صدای هنرمندان و ترسیم چشم‌اندازی روشن‌تر برای آینده سینمای ایران. هنری که اگرچه در قاب تصویر می‌درخشد، اما برای ادامه مسیر، نیازمند توجهی عمیق‌تر از سوی مسئولان، رسانه‌ها و جامعه است.