به گزارش خبرنگار تئاتر صبا، دنیای نمایش «آنتیگونه»، دنیایی چندوجهی و پر از لابیرنت و غافلگیری برای مخاطب با استفاده از عنصر غیاب است که محمدرضا آگاه کارگردان نمایش می‌کوشد با استفاده از ذهنیت تماشاگر فضای متفاوت و جذابی را در پیش رویش قرار بدهد. نمایش «آنتیگونه» برداشتی آزاد از متن اصلی است و به داستان دختری به نام آنتیگونه می‌پردازد که در برابر قانون شهر می‌ایستد.

آگاه که فارغ‌التحصیل کارشناسی ارشد بازیگری از دانشگاه هنر تهران است، سال گذشته نمایش «ویتسک» به تهیه‌کنندگی سجاد افشاریان و کوروش شاهونه را به صحنه برد.

در نمایش «آنتیگونه» مهسا جمشیدی، پدرام زمانی، پارسا صحرایی، سجاد میر ایفای نقش می‌کنند سجاد افشاریان تهیه‌کننده و پدرام شهرآبادی طراح پوستر آن هستند.

در خلاصه داستان نمایش آمده است: در جایی از «آنتیگونه» آمده است: وقتی قانونی شکسته بشه… دروازه‌های یونان هم شکسته می‌شه… اگه پدرت هم امروز اینجا بود … این اجازه رو بهت نمی‌داد.

نمایش «آنتیگونه» تا ۱۲ آبان هر شب ساعت ۱۸ به مدت ۶۰ دقیقه روی صحنه می‌رود. با محمدرضا آگاه درباره اجرای نمایش گفت‌وگویی انجام دادیم که در ادامه می‌خوانید.

٭٭٭ نمایشنامه «آنتیگونه» مربوط به چهارصد سال قبل است و نمایش‌هایی از این جنس بارها در ایران روی صحنه اجرا شده‌اند. بر اساس چه ضروریتی سراغ این نمایشنامه برای اجرا رفتید؟

-از همان ابتدا فعالیتم در تئاتر یک برنامه به نام ۱۰ نمایشنامه در اولویت اجرا برای خودم طراحی کردم. «آنتیگونه»، «مکبث»، «هملت» و…. جزو این ۱۰ تا قرار دارند.

٭٭٭۲ سال قبل هم «ویستک» را روی صحنه بردید.

-بله، بر اساس ضرورت ممکن است نمایشنامه سوم و یا ششم را در نوبت اجرا قرار دهم. اسکار مایر هم در آلمان چنین کاری را انجام می‌دهد. در ایران کارگردان‌های جوان فاقد چنین برنامه‌ریزی هستند. «آنتیگونه» هم جزو این لیست بود و بعد از «ویستک» رفتم به سراغش و شرایط زمانه و زیست هم در اولویت‌بندی این کارها نقش دارد.

٭٭٭وفادارانه هم نرفتید به سراغ «آنتیگونه».

-بله، سعی می‌کنم در پروسه تمرینات نمایشم سر و شکل واقعی به خودش بگیرد.

٭٭٭روایت نعل به نعل و وفادرانه از نمایشنامه «آنتیگونه» با توجه به اینکه اغلب کسانی که تئاتر می‌روند حداقل یک اجرا از این نمایشنامه را دیده‌اند، لزومی ندارد.

-موافقم. من تجربه زیستی هم دارم و دوست دارم به کارهایم تزریقش کنم و از آن طرف هم گروه هم توانای‌هایی وجود دارد که از آن‌ها استفاده کنم.

٭٭٭اگر با تیم دیگری «آنتیگونه» را روی صحنه می‌بردید با سر و شکل اجرای فعلی تغییر پیدا می‌کرد؟

-بله، روزهای اول تمرین مهارت‌های بچه‌ها را یادداشت می‌کنم.

٭٭٭با متنی کامل تمرینات را شروع نمی‌کنید؟

موقعیت‌ها و فضاهایی که در نظر دارم را ذهنم تصویر می‌کنم و به تدریج دیالوگ‌ها را می‌نویسم.

٭٭٭عنصر غافلگیری این روزها در تئاتر بسیار مورد توجه کارگردان‌ها قرار گرفته و شما هم در اجرای «آنتیگونه»، با اعلام اینکه بازیگر اصلی نمایش نیامده است هم به خوبی از آن استفاده کردید.

-دوستانی که نمایش‌های قبلی من را دیده‌، متوجه شده‌اند که به این موضوع علاقه دارم و در این اجرا از زوایه دیگری به سراغش می‌روم. من از شیوه‌ای استفاده کردم که اصغر فرهادی در سینما خیلی از آن استفاده می‌کند و آن عنصر غیاب است. در فیلم «درباره الی» گم شدن و غیبت الی باعث شکل‌گیری داستان می‌شود. در نمایشنامه «در انتظار گودو» هم بکت از عنصر غیاب استفاده می‌کند و در «آنتیگونه» هم من از غیاب شخصیت اصلی نمایش استفاده کردم.

٭٭٭نمایش«آنتیگونه» به لحاظ استفاده از هوش مصنوعی در چند بخش اثر متفاوتی محسوب می‌شود. آیا در مقطع فعلی زمان مناسبی برای استفاده از هوش مصنوعی در تئاتر است؟

-در سال‌های قبل معمولا برای شروع اجرای نمایش و برای ارتباط بهتر با موضوع و سوژه‌ام، جست‌وجوهایی در فضای مجازی انجام می‌دادم و یا با دوست یا استاد دانشگاهی مشورت می‌کردم. امسال چنین کاری را انجام ندادم به همین دلیل برای اجرای «آنتیگونه» ایده‌های پراکنده‌ای در ذهن داشتم وفرم‌ها و اطلاعاتم را در پروسه استفاده از هوش مصنوعی (چت جی بی تی) به کار بردم که خیلی جالب بود، این کار صادقانه و بدون قضاوت ایده‌های من را بسط می‌داد. برایم جالب بود که این پروسه چت جی بی تی به دلیل اینکه وجوهات انسانی ندارد بر اساس دیتایی که به او داده می‌شود صحبت می‌کند و ایده می‌دهد و از موضوعی هم که اطلاع ندارد، صحبت نمی‌کند.

٭٭٭بر خلاف خیلی از آدم‌ها که حتی درباره چیزی که نمی‌دانند، اظهار نظر می‌کنند.

-بله، خیلی از آدم‌ها قدرت گفتن نمی‌دانم را ندارند و این وجوه برایم جذاب بود. خوشبختانه و یا متاسفانه چت جی بی تی ایده‌های جذابی به من ارائه کرد. از آن جایی که معتقدم هر کسی کوچک‌ترین کار یا ایده‌ای به من منتقل کرده باشد باید اسمش را در اثرم بیاورم. اسم چت جی بی تی را آوردم؛ من درباره این مسائل که تبلیغات چگونه باشد، صحنه چگونه باشد، بهتر است، چه پتینه‌هایی را مورد استفاده قرار بدهم، مدت‌ها در ذهنم مرورشان می‌کردم و هوش مصنوعی هم خیلی به من کمک کرد. به‌هرحال هوش مصنوعی حوزه تازه و نویی است که با سرعت‌ بالا و در مقیاس وسیعی در جهان در حال پیشروی و پیشرفت است؛ من نیز به دلیل مطالعاتم در حوزه اجرا، ایده استفاده از این ابزار در ذهنم شکل گرفت.

هوش مصنوعی (AI) در بخش‌های مختلفی از «آنتیگونه» همچون ایده‌پردازی در متن، گرافیک، تبلیغات، طراحی لباس، طراحی صحنه و… با ما همکاری کرده است و این تجربه بسیار دل‌نشینی برای گروه ما بود. این روند خیلی پدیده نوظهوری است و از سال ۲۰۱۹ در امریکا پژوهشگاه‌های هوش مصنوعی ساخته‌اند که بر اساس داده‌ها نمایشنامه‌هایی نوشت. به‌هرحال این فضا نو و جدید است و الان همه چیز مثل تلفن‌های همراه از لحاظ تکنولوژی پیشرفت‌های حیرت انگیزی داشته‌اند. نسلی هستیم که این پیشرفت را با پوست و خون‌مان احساس کرده‌ایم.

هوش مصنوعی تا آینده نزدیک بر همه امور تسلط خواهد داشت و شاید ترسناک و جالب باشد که آیا حافظ‌ها، شکسپیرها و چخوف‌های آینده همان کدنویسان نیستند.آیا به چخوف و شکسیر به آن شکلی نیاز داریم که چهارصد سال پیش نیاز بود. آیا یک کدنویس نمی‌تواند با کدهایی که می‌نویسد چخوف جدیدی بسازد؟ شاید با این حرف‌هایم خیلی از دوستان گارد بگیرند اما باید به آینده نگاه کنیم و چشم‌اندازی داشته باشیم. این دست و من شما نیست و نمی‌شود جلوی فن‌آوری را گرفت و بهتر است تعصبات‌مان را کم کنیم و با این شرایط هماهنگ شویم.

زمانی نولان و اسکورسیسی طبق الگوهای کلاسیک فیلم می‌ساختند اما الان با تکنولوژی هماهنگ هستند و اسکورسیسی در فیلم آخرش بازیگران پا به سن گذاشته‌ای مثل جو پیشی و رابرت دونیرو را با استفاده از هوش مصنوعی جوان‌سازی کرد.

٭احمد محمداسماعیلی