
ناصرارباب/صبا، مراسم گرامیداشت روز سینما که به مناسبت ۲۱ شهریور برگزار میشود، شامگاه پنجشنبه ۲۶ شهریور در موزه سینما برگزار شد. این مراسم با حضور جمعی از چهرههای سینمایی و فرهنگی از جمله همایون اسعدیان، محمدمهدی عسگرپور، رائد فریدزاده، هارون یشایایی، جمال ساداتیان، امیر اسفندیاری، حبیب اسماعیلی، فرهاد توحیدی، حمید جبلی، ابوالحسن داودی، ایرج طهماسب، علیرضا خمسه، محمد حمیدیمقدم، فاطمه محمدی و جمعی دیگر از سینماگران و مدیران برگزار شد.
بخش ابتدایی مراسم با اجرای منصور ضابطیان، به یاد قربانیان حوادث و جنگهای اخیر اختصاص داشت. در این بخش تصاویری از اجرای پیشین پرویز پرستویی در مقابل خانه هنرمندان ایران پخش شد؛ اجرایی که پرستویی در آن از جانباختگان جنگ و ناآرامیها یاد کرده و نام کودکان جانباخته مدرسه میناب را نیز قرائت کرده بود.
ضابطیان در ادامه با اشاره به سالی که بر سینمای ایران و جامعه گذشت، گفت در چنین شرایطی شاید با احتیاط بتوان از شادی سخن گفت، اما سینما میتواند در روایت آینده نقش داشته باشد. او شعار امسال را «سینمای ایران روایتگر فرداست» عنوان کرد؛ شعاری که به گفته او، بر امکان روایت فردایی تأکید دارد که هنوز فرا نرسیده است.
اسعدیان: زخم دیماه هنوز باز است
در ادامه، همایون اسعدیان، مدیرعامل خانه سینما، سخنان خود را با یاد قربانیان جنگ و حوادث تلخ سال گذشته آغاز کرد. او با اشاره به کشتهشدن غیرنظامیان و کودکان و همچنین حوادث دیماه، بر باقیماندن زخمی تأکید کرد که به گفته او هنوز ترمیم نشده است.
اسعدیان گفت اگر این زخم ترمیم نشود، میتواند به بغض تبدیل شود و پیامدهای جدیتری به دنبال داشته باشد. او همچنین سال جاری را برای اهالی سینما، بهویژه از منظر معیشت، سال دشواری توصیف کرد و در عین حال میان بخش تجاری سینما و بخشهای اجتماعی و دغدغهمند آن تمایز قائل شد.
مدیرعامل خانه سینما با تأکید بر اهمیت سینمای اجتماعی و سیاسی، خواستار توجه بیشتر به بخشی از سینما شد که به روایت جامعه و مسائل روز میپردازد.
او در بخش دیگری از سخنانش با یاد از مازیار میری، که طی سالهای گذشته در برنامههای خانه سینما حضور داشته است، برای این سینماگر آرزوی سلامتی کرد.

در ادامه مراسم، ضابطیان در سخنانی درباره گستره جغرافیایی سینمای ایران، بر این نکته تأکید کرد که سینمای ایران از همان سالهای ابتدایی فعالیت خود دریافت که روایتهایش نمیتواند تنها به تهران و زندگی پایتختنشینان محدود باشد.
او با اشاره به تجربه فیلمسازانی چون داریوش مهرجویی، مسعود کیمیایی، امیر نادری، ناصر تقوایی و… از حضور شهرها، روستاها، فرهنگها و آداب و رسوم مختلف در تاریخ سینمای ایران گفت و تأکید کرد که سینمای ایران همچنان وامدار این جغرافیا و آدمهای متنوع آن است.
ضابطیان در ادامه اعلام کرد که در این مراسم قرار است «ایران رنگارنگ» نه فقط از طریق تصویر، بلکه در موسیقی، واژهها، لهجهها و گویشهای مختلف نیز شنیده شود.
در ادامه، مارال فرجاد متنی را به زبان ترکی آذری برای حاضران اجرا کرد.
بخش دیگری از برنامه نیز به اجرای زنده موسیقی فیلم «دوئل» اختصاص داشت که همزمان با پخش تصاویری از جنگ اخیر، از جمله تصاویر مربوط به مزار کودکان میناب، خانههای تخریبشده و فعالیت امدادگران، فضایی متفاوت و یادآورانه در مراسم ایجاد کرد.
از خاطرات خانه سینما تا یاد بهرام بیضایی و «آرش»
در ادامه مراسم، منصور ضابطیان از سینا ذکایی و گروه موسیقی همراه او برای اجرای موسیقی و همراهی با برنامه قدردانی کرد. ضابطیان با اشاره به ماندگارشدن تصاویر و لحظات مراسمهای خانه سینما در حافظه جمعی سینماگران، گفت هر مراسم لزوماً تنها به یک شب محدود نمیشود و گاه سالها بعد، تصاویر آن شبها بخشی از زندگی و خاطرات افراد میشوند.
او با اشاره به دورههای مختلف فعالیت خانه سینما، از سالهای شادی و موفقیت تا دوران قرنطینه، تعطیلی و روزهایی که برگزاری جشن برای سینماگران دشوار بود، اظهار کرد که تصاویر آرشیوی این مراسمها صرفاً اسناد تاریخی نیستند، بلکه بخشی از زندگی سینمای ایران را ثبت کردهاند.
در ادامه، ضابطیان ضمن یادکرد از سینماگران درگذشته، به بهرام بیضایی، هنرمند و پژوهشگر فقید، اشاره کرد و گفت آثار او در سینما، تئاتر، ادبیات و پژوهش، همواره با نگاهی به ریشههای فرهنگی ایران و در عین حال با چشماندازی رو به آینده خلق شدهاند.
او در ادامه به انتخاب شعار امسال با عنوان «سینمای ایران روایتگر فرداست» اشاره کرد.
بخش بعدی برنامه اجرایی با محوریت آرش کمانگیر بود که ستاره اسکندری و کیانا ایرانی در آن به ایفای نقش پرداختند.
در ادامه برنامههای مراسم روز ملی سینما، بخشی از برنامه به سیستان و بلوچستان و ظرفیتهای فرهنگی و هنری این منطقه اختصاص داشت؛ جغرافیایی که در دورههای مختلف در سینمای ایران نیز بازتاب پیدا کرده و فیلمهایی با موضوع یا در بستر این منطقه ساخته شدهاند.
در ادامه ضابطیان با اشاره به حضور پررنگ فرهنگ سیستان و بلوچستان در سینمای ایران، از آثاری مانند «بلوچ» ساخته حبیب کاوش با بازی سعید راد و «بدوک» یاد کرد و گفت این منطقه همواره یکی از جغرافیاهای قابل توجه برای ساخت فیلمهای سینمایی بوده است.
او در ادامه با تأکید بر اینکه سینما تنها تصویر نیست، بیان کرد: «گاهی باید سرزمینها را با واژهها شناخت، گاهی باید گویشها را شنید و روایتها و قصهها را در زبان اهالی یک سرزمین جستوجو کرد. امشب میخواهیم چند لحظه به صدای بلوچستان گوش بدهیم.»
پس از این صحبتها، ضابطیان از محمدرضا هدایتی دعوت کرد تا روی صحنه حاضر شود.
محمدرضا هدایتی: گویش زابلی را خیلیها نمیشناسند
هدایتی در ابتدای حضور خود روی صحنه، با اشاره به استادانی که در این مراسم حضور داشتند، گفت: «استادان زیادی را اینجا میبینم، اما دو نفری که بیشتر از همه در این چند سال دلم برایشان تنگ شده بود و مستقیماً شاگردشان بودم، اینجا نشستهاند. دوست دارم قبل از حرفهایم از شما درخواست کنم که آقایان ایرج طهماسب و حمید جبلی را تشویق کنید.»
او سپس درباره زبان و گویشهای سیستان و بلوچستان توضیح داد: «سیستان و بلوچستان هم دارای زبان است و هم دارای لهجه و گویش. گویش سیستانی که من هم با آن بزرگ شدهام، به دلیل دوری از مرکز برای خیلیها آشنا نیست. شاید بلوچی را شنیده باشید و موسیقی بلوچی را شنیده باشید، ولی مطمئنم خیلیها با لهجه و گویش زابلی آشنا نیستند.»
هدایتی با اشاره به پیشینه تاریخی گویش زابلی ادامه داد: «گویش زابلی فارسی دری است و اگر خیلی به عقب برگردیم، به دورههای بسیار قدیمی میرسیم. این گویش ریشههای تاریخی دارد و بخشی از هویت مردمی است که در این منطقه زندگی کردهاند.»
سینما باید دردهای سرزمینش را بشمارد
هدایتی در بخش دیگری از صحبتهای خود با اشاره به مسئولیت سینما در روایت زندگی مردم و سرزمینهای مختلف گفت: «شما ملتی هستید که سینما باید دردتان را بشمارد و حکایت کند. اگر کسی ۳۰ سال در خشکی زندگی کرده باشد و اتفاقاتی که در دنیا افتاده بود برایش رخ میداد، شاید جلای وطن میکرد؛ ولی شما باید بایستید. شما استادان سینما باید پاسداری و امانتداری کنید و خاک این سرزمین را پاس بدارید.»
او در ادامه با تأکید بر اهمیت امید گفت: «امیدوار باشید؛ روزگار و روزهای روشنتری خواهد رسید. سینما میتواند این سرزمین را به دنیا معرفی کند.»
هدایتی در پایان با اشاره به پیشینه و هویت مردم زابل، از مردم این منطقه یاد کرد و سخنان خود را با تشکر از حاضران به پایان رساند.
از «بلوچ» تا «بدوک»؛ سینما و موسیقی در کنار هم
درادامه برنامه تیزری از فیلمهای سینمایی مرتبط با سیستان و بلوچستان برای حاضران پخش شد؛ آثاری که هر یک بخشی از این جغرافیا، مردم و زیست فرهنگی آن را در قاب سینما بازتاب دادهاند.
همزمان با پخش این تیزر، گروه موسیقی سیستان و بلوچستان نیز به صورت زنده به اجرای موسیقی پرداخت و فضای مراسم برای دقایقی با موسیقی این منطقه همراه شد؛ ترکیبی از تصویرهای سینمایی و صدای موسیقی بومی که بخش ویژه سیستان و بلوچستان در مراسم روز ملی سینما را شکل داد.
تماس تلفنی با جنابخان
در ادامه این بخش، ضابطیان در اجرایی طنز به صورت تلفنی با جنابخان گفتوگو کرد . این بخش با شوخیهای متقابل و فضای صمیمی میان ضابطیان و جنابخان همراه بود. سپس تیزری با محوریت جنابخان و فیلمهای مختلف سینمایی برای حاضران پخش شد.
از ناصر تقوایی تا اکبر عبدی؛ شبی برای سینمای ایران
منصور ضابطیان، مجری مراسم، در بخشی بعدی برنامه با اشاره به سینمای ناصر تقوایی گفت: «سکوتهایش، نگاهش خاطرهانگیز است. بدون شک بخشی از نگاه سینمایی ایران به ناصر تقوایی برمیگردد؛ از «آرامش در حضور دیگران» تا «ناخدا خورشید» و «کاغذ بیخط». ناصر تقوایی همیشه بیش از آنکه بخواهد چیزی را برای ما توضیح بدهد، ما را وادار میکرد که نگاه کنیم.»
او ادامه داد: «امشب میخواهیم چند دقیقه از این مراسم را به این نگاه اختصاص بدهیم؛ به یاد ناصر تقوایی و به یاد آثاری که همیشه ستارههای روشن آسمان سینما و تلویزیون ایران هستند.»
دیگر کسی نمیگوید این را بساز، آن را نساز
پیش از پخش تصاویر، ضابطیان از حبیب رضایی دعوت کرد تا روی صحنه حاضر شود و با ناصر تقوایی سخن بگوید. رضایی در متنی خطاب به این کارگردان گفت: «جایی که الان هستید، دیگر کسی نمیگوید این را بساز، آن را نساز؛ این قصه را تعریف کن. اگر همه شلوغیها و دلمشغولیها را کنار بگذاریم و بتوانیم بنشینیم پای کار، دنیا دنیای هیچ کاغذی بیخط نیست.»
او با اشاره به برخی آثار تقوایی ادامه داد: «راستی خبر داری که لنج ناخدا خورشید خورده؟ …. بعد از یک عمری سر کشیدن چای تلخ، جایتان خیلی خالی است.»
پس از این صحبتها، تیزری از ناصر تقوایی و فیلمهای او برای حاضران پخش شد.

سیروس کهورینژاد: سینمای فردای ما باید جنوب را ببیند
در ادامه برنامه، ضابطیان با اشاره به تصاویری از جنوب در سینمای ایران گفت: «حالا میخواهیم چند دقیقه از مراسم امشب را با همین تصاویر، تصاویر جنوب در سینمای ایران، بگذرانیم؛ آبهایی که شاید بعضیهایشان را بارها دیدهایم، اما هنوز با دیدنشان…»
سپس از سیروس کهورینژاد، هنرمند و بازیگر برخاسته از جنوب، دعوت شد تا روی صحنه حاضر شود. کهورینژاد با اشاره به تجربه زیسته خود در جنوب گفت: «چشمهای پرمحبت شما را گرامی میدارم. سینما روایتگر فرداست. من از جنوب، از بندرعباس، آمدهام. احتمالاً همه شما بندر را خواندهاید و جنوب را خواندهاید و برای اینکه فیلم بسازید به جنوب رفتهاید؛ ولی باد گرم جنوب در شرجی یک چیز دیگر است. باد گرم جنوب و خرماپزان را شاید دیده باشید، اما سختیهایش چیز دیگری است.»
او با تأکید بر ضرورت توجه بیشتر سینما به جنوب ادامه داد: «ما باید سینمای فردایمان را بسازیم؛ همانطور که گذشتهمان را ساختیم، اما هیچوقت جنوب با خود جنوب ساخته نشد. سینما باید این منطقه را ببیند.»
کهورینژاد همچنین با اشاره به جایگاه نقد در سینما گفت: «منتقد میتواند نقد کند و بگوید سیاهنمایی است، اما نقد سازنده باید به ساختن کمک کند.»
او در ادامه با اشاره به خلیج فارس و مردم شهرهای جنوبی گفت: «امیدوارم خلیج فارس با مردم جاسک، مردم بوشهر، مردم آبادان، مردم عسلویه و همه عزیزانی که آنجا هستند و پایداری میکنند، کمتر آسیب ببیند.»
در ادامه، ضابطیان از حاضران خواست یاد ناصر عبداللهی، خواننده جنوبی، را نیز گرامی بدارند. پس از این بخش، تصاویر و کلیپهایی مرتبط با جنوب ایران و سینمای این منطقه پخش شد.

روایتی از میناب و لامرد
ضابطیان در بخش دیگری از برنامه به خاطره سفر خود به میناب اشاره کرد و گفت چند سال پیش، برای نگارش بخشی از کتاب «سفرنامه جشنهای ایران»، در نخستین روزهای اسفند به میناب رفته بود.
او درباره آیین «هکلیلی» در میناب گفت: «بچههای میناب، چه در خود شهر و چه در روستاهای اطراف، در کوچهپسکوچهها راه میافتند و در خانه همسایهها را میزنند و همسایهها خورجینهایشان را از شکلات و شیرینی و پول و چیزهای دیگر پر میکنند. من با بچهها در کوچهها قدم زدم، از آنها عکاسی کردم و بعد دربارهشان نوشتم.»
ضابطیان سپس با اشاره به جانباختن کودکان در حوادث جنگی اخیر گفت: «هیچوقت فکر نمیکردم دقیقاً دو سال بعد از آن، آن بچهها برای همیشه از بین بروند. فرقی نمیکند که شما به میناب رفته باشید یا نرفته باشید، به لامرد رفته باشید یا نرفته باشید، چه گرایش سیاسی و عقیدتی داشته باشید یا حتی چه کسی را مقصر این حادثه بدانید. همین که انسان باشید، این واقعه دل شما را به درد میآورد.»
روایت خانواده یکی از قربانیان لامرد
در ادامه، خانواده یکی از قربانیان حادثه لامرد به صورت نمادین به روی صحنه دعوت شد و یکی از اعضای این خانواده ضمن تشکر از خانه سینما و بیمه دی، درباره حادثهای که برای خانوادهاش رخ داده بود، صحبت کرد.
او گفت: «جشن خانه سینماست و نمیخواهم چیزی بگویم که شما را ناراحت کنم، اما افتخاری است که در خدمت شما هستم. ظاهراً سفری به مشهد برای ما در نظر گرفتهاند.»
او در ادامه با اشاره به دخترش گفت: «دختر من تکفرزند بود و همه دنیای من بود. دشمن آمریکایی و صهیونیستی او را از ما گرفت. اگر بخواهیم جلوی این فاجعه را بگیریم، باید خبررسانی کنیم، باید اطلاعرسانی کنیم و به گوش همه دنیا برسانیم.»
وی همچنین با اشاره به حادثه لامرد ادامه داد: «فاجعه لامرد و اتفاقی که آنجا افتاد، به دلیل فاصله زمانی با حادثه میناب، تا حدودی مغفول ماند. از همه دوستان سینمایی و هر کسی که به هر نحوی میتواند این خبر را به گوش مردم برساند، خواهش میکنم درباره آن صحبت کنند. این فاجعه کمی نبوده است.»
او با اشاره به آمار جانباختگان گفت: «امشب چند بار صحبت از میناب شد، اما صحبت از لامرد نشد. در لامرد ۲۳ شهید داشتیم و در میناب ۱۶۸ شهید. انتظار من این است که همانطور که به میناب پرداخته میشود، درباره لامرد هم صحبت کنیم تا خون بچههای ما پایمال نشود.»
در ادامه، از این خانواده تقدیر و یک سفر زیارتی به مشهد مقدس به همراه اقامت به آنان اهدا شد.

سینمای کردستان در قاب جشن خانه سینما
در بخش دیگری از برنامه، منصور ضابطیان با اشاره به نقش سینما در شناساندن جغرافیای کردستان گفت: «شاید خیلی از ما به کردستان سفر نکرده باشیم، اما بدون شک کردستان را به خوبی میشناسیم و بخشی از این شناخت حاصل تلاش سینماگران است.»
او با اشاره به آثاری که بخشی از زندگی و جغرافیای کردستان را به تصویر کشیدهاند، از کوروش سلیمانی دعوت کرد تا روی صحنه حاضر شود و به زبان کردی با حاضران سخن بگوید.
سلیمانی در ابتدا با اشاره به تأثیر سینماگران بر زندگی نسل خود گفت: «من یکی از میلیونها جوانی هستم که خودم، تربیتم، فرهنگم و اینکه به سمت هنر آمدم را مدیون سینماگرانی میدانم که در دهههای دورتر، دهههای ۶۰، ۷۰ و ۸۰، زندگی من را ساختند؛ آن سینمایی که نماد اندیشه و زیبایی و هنر بود. اگر دوباره پدیدار شود، چقدر کودکان ما خوشبختتر خواهند بود. آرزو کنیم که این اتفاق بیفتد.»
او سپس درباره گویشهای مختلف کردی توضیح داد و گفت متن خود را به زبان سورانی برای حاضران خواهد خواند.
سلیمانی در ادامه با یاد کیومرث پوراحمد گفت: «سینمای روایتگر فردا، سینمای همان ایرانی و سینمای همه ایرانیان، از هر قومی که باشند، است. ایران بزرگ، وطن همه ماست و زبان زیبای فارسی.»
او همچنین ابراز امیدواری کرد سینمای آینده «یادآور شجاعت زنان و مردان کرد» باشد و افزود: «سینمای روایتگر فردا پاسبان هوا، زمین و آب است.»
سلیمانی در بخش پایانی صحبتهای خود با اشاره به کودکان جانباخته در جنگ گفت: «من هنوز نتوانستهام به عکس کودکانی که در این جنگ نابرابر و ظالمانه شهید شدند نگاه کنم. امیدوارم کودکان ما در سرزمینی پر از صلح و آرامش و رفاه، با یک سینمای درجه یک زندگی کنند.»
پس از سخنان کوروش سلیمانی، کلیپی درباره سینمای کردستان پخش شد و در ادامه نیز موسیقی کردی اجرا شد.
یاد اکبر عبدی؛ «مگر این آدم میتواند هیچوقت نباشد؟»
در بخش دیگری از مراسم، منصور ضابطیان با یاد اکبر عبدی گفت: «حالا به یاد مردی مینشینیم که همین چندی پیش ادای مردن را درآورد، اما همیشه بین ما هست؛ مردی که همیشه مدرسه دیر میشود.»
پس از پخش تیزری درباره اکبر عبدی، ضابطیان از ایرج طهماسب و حمید جبلی دعوت کرد تا روی صحنه حاضر شوند.
او در ادامه با تأکید بر ماندگاری عبدی در حافظه سینمای ایران گفت: «اکبر عبدی که نمرده؛ پیش ما هست و الان هم دارد به ما میخندد.»
ضابطیان در ادامه عنوان کرد: قرار بود خانواده اکبر عبدی نیز برای دریافت لوح و هدیه خانه سینما روی صحنه حاضر شوند و سفری به مشهد مقدس به آنان تقدیم شود، اما به دلیل کسالت یکی از اعضای خانواده، امکان حضور آنها فراهم نشد و لوح و هدیه نزد خانه سینما به امانت باقی ماند.

فرهاد توحیدی و نگاهی به سینمای گیلان
در ادامه مراسم، منصور ضابطیان از فرهاد توحیدی دعوت کرد تا روی صحنه حاضر شود.
توحیدی در صحبتهای خود با اشاره به ایران و ظرفیتهای فرهنگی آن، متنی ادبی را به زبان گیلکی خواند و بر اهمیت «سینمای روایتگر فردا» تأکید کرد و درباره ضرورت توجه به توسعه و آینده ایران سخن گفت. در ادامه این بخش نیز قطعهای موسیقایی با یاد ایرج و عارف اجرا شد.
پایان مراسم با موسیقی
در پایان مراسم، از بیمه دی، خانه سینما، گروه موسیقی به سرپرستی سینا ذکایی، نوازندگان، نیما رئیسی و محمد صوفی، کارگردان برنامه، قدردانی شد.
منصور ضابطیان از حاضران برای صرف شام دعوت کرد و با تشکر از همراهی مخاطبان، مراسم را به پایان رساند.
در پایان نیز قطعه «کندو» با خوانندگی نیما رئیسی پخش شد و جشن خانه سینما با موسیقی به پایان رسید.