ناصر ارباب/صبا، محمد لقمانیان، عروسک‌گردان، بازیگر و کارگردان، درگفت‌وگو با صبا درباره مهم‌ترین مشکلات نمایش عروسکی، وضعیت نسل جدید، آموزش عروسک‌گردانی و سرنوشت پروژه‌هایی مانند «بی‌چشم و رو» صحبت کرد و نبود حمایت جدی از تولیدکنندگان و هنرمندان این حوزه را یکی از اصلی‌ترین موانع رشد نمایش عروسکی دانست.

نمایش عروسکی باید جدی گرفته شود
لقمانیان درباره معضلات نمایش عروسکی گفت: «بیشتر مشکلات این حوزه به متخصص نبودن مسئولان، جدی نگرفتن و نادیده گرفتن نمایش عروسکی برمی‌گردد. البته این فقط مشکل نمایش عروسکی نیست و به نظرم معضل هنر در ایران است.»
او با تأکید بر اینکه برای توسعه هنر عروسکی باید نگاه جدی‌تری به این حوزه وجود داشته باشد، ادامه داد: «حوزه فرهنگ و هنر متولی دارد و تا زمانی که این متولیان آن را جدی نگیرند، اتفاق خاصی هم برایش نمی‌افتد. چه نمایش عروسکی و چه تئاتر، باید آن‌قدر جدی گرفته شوند که جوان‌ها و دانشجوها وارد این حوزه شوند، مردم با آن آشنا شوند و آثار در سراسر ایران دیده شوند.»
این هنرمند با اشاره به ظرفیت هنر و فرهنگ برای معرفی ایران در جهان، اظهار کرد: «ما سلاح‌های خیلی بهتری هم داریم؛ مثل هنر و فرهنگ. می‌توانیم هنر و فرهنگمان را مثل یک بمب در دنیا منفجر کنیم، بدون اینکه کسی آسیب ببیند. همه می‌گویند به‌به و چه‌چه و می‌گویند ایران چه هنر و فرهنگی دارد.»
لقمانیان جشنواره نمایش عروسکی را نیز دارای ظرفیت بین‌المللی دانست و گفت: «جشنواره عروسکی باید به جایی برسد که تمام دنیا آرزو داشته باشند در آن شرکت کنند. تصور کنید جشنواره را طوری برگزار کنیم که هنرمندان سراسر دنیا برای حضور در آن صف بکشند. آن وقت این خودش یک خبر و یک اتفاق فرهنگی است.»
او با اشاره به جشنواره کن افزود: «مثل جشنواره کن که فیلمسازان سراسر دنیا دوست دارند فیلمشان در آنجا نمایش داده شود. درست است که بعضی کشورها قدرت و امکانات بیشتری دارند، اما ما هم می‌توانیم خلاق باشیم و از جشنواره عروسکی و جشنواره‌های آیینی و سنتی به این قدرت برسیم.»

باید ریشه مشکلات را پیدا کنیم
این عروسک‌گردان درباره ریشه مشکلات این حوزه نیز گفت: «نمی‌توانم فقط بگویم سالن‌ها کوچک هستند یا هنرمندان کم‌کارند. این‌ها حرف‌های کلیشه‌ای است. باید ریشه مسئله را بررسی کنیم. هنرمندی که پول ندارد کار کند، دنبال چه کاری برود؟ چه دل و دماغی برای تولید اثر دارد؟ وقتی مسئولان این حوزه را جدی نمی‌گیرند و اساساً تعریف مشخصی برای آن وجود ندارد، طبیعی است که تولید هم دشوار شود.»

عروسک فقط برای بچه‌ها نیست
لقمانیان درباره نگاه جامعه به نمایش عروسکی و ارتباط آن با نسل جدید نیز بیان کرد: «ما یک فرهنگ اشتباه داریم؛ همین که اسم نمایش عروسکی می‌آید، همه فکر می‌کنند این هنر مخصوص بچه‌هاست. این هم بخشی از همان دست‌کم گرفتن نمایش عروسکی است.»
او با اشاره به تجربه «جناب‌خان» ادامه داد: «ما فقط یک جناب‌خان داشتیم که برای تمام مردم حرف می‌زد و همه، از کودک تا بزرگسال، پای صحبتش می‌نشستند. ما باید از این جنس عروسک‌ها بیشتر تولید کنیم. در سینما تقریباً هیچ نمونه‌ای نداریم. یک اثر عروسکی باید آن‌قدر شناخته و محبوب شود که بعد بتوانند فیلم سینمایی‌اش را بسازند؛ اتفاقی که زمانی برای کلاه‌قرمزی افتاد، اما متأسفانه دیگر ادامه پیدا نکرد.»
این هنرمند درباره وضعیت مخاطبان نمایش عروسکی نیز گفت: «در حال حاضر مخاطبان این حوزه بیشتر دانشجویان و مربی‌هایی هستند که می‌خواهند برای کودکان نمایش اجرا کنند یا به آنها آموزش بدهند. در حالی که خیلی از آدم‌ها باید بیایند و در این کلاس‌ها شرکت کنند تا با دنیای عروسکی آشنا شوند.»
لقمانیان تأکید کرد: «حتی تهیه‌کننده‌ها و تولیدکنندگان برنامه‌های تلویزیونی و پلتفرمی باید آدم‌هایشان را بفرستند تا این دنیا را بشناسند. خود تولیدکنندگان باید بگویند این چه دنیایی است و به ما هم یاد بدهید تا بتوانیم از آن در تولیداتمان استفاده کنیم.»

«لقمه» بازنشسته شده است
لقمانیان درباره وضعیت پروژه «لقمه» گفت: «لقمه فعلاً بازنشسته شده و به دلایلی فکر می‌کنم آن سبک کاری مربوط به همان دوره بود. احساس کردم ادامه دادن آن، چیز زیادی به هنر خودم اضافه نمی‌کند.»
او درباره «بی‌چشم و رو» نیز توضیح داد: «بی‌چشم و رو در نوبت این است که یک روز دوباره جان بگیرد. اوایل بعد از اجرای کارمان در کارناوال، با وحید آقاپور، آقای جوان و آقای شریفی که تهیه‌کننده بودند، صحبت کردیم. آقای شریفی گفتند یک اسپانسر پیدا شده که می‌خواهد سریال بی‌چشم و رو ساخته شود.ما خیلی خوشحال شدیم و حتی سیناپس و طرح آن را هم نوشتیم، اما متأسفانه شرایط جنگی اجازه نداد این پروژه را پیش ببریم. هنوز منتظریم اتفاق خوبی برایش بیفتد.»

هیچ‌کس برای عروسک تره خرد نمی‌کند
این هنرمند در پایان درباره برنامه‌های خود برای ادامه فعالیت در حوزه عروسکی گفت: «در دوران جنگ مشغول جمع کردن و میکس کردن ایده‌های عروسکی بودم تا اگر شرایط آرام‌تر شد، آنها را ارائه کنم و بتوانیم کار عروسکی انجام دهیم.»
لقمانیان با انتقاد از بی‌توجهی به تولیدات عروسکی خاطرنشان کرد: «هیچ‌کس برای عروسک تره خرد نمی‌کند؛ حتی خود تلویزیون و پلتفرم‌ها. خیلی دوست داشتم کار عروسکی جدی‌تر گرفته شود. طرح‌ها را این طرف و آن طرف بردیم، اما متأسفانه فقط پول برای سلبریتی‌ها و آدم‌هایی وجود دارد که قبلاً امتحانشان را پس داده‌اند و می‌خواهند دوباره با آنها چیزی بفروشند.»
او در پایان گفت: «هیچ‌کس به یک کارگردان عروسکی، ایده‌پرداز عروسکی یا تهیه‌کننده عروسکی اعتماد نمی‌کند و به آنها بها نمی‌دهد که بتوانند یک کار عروسکی تولید کنند. نمی‌دانم چرا، اما به نظرم باید بعد از این، نگاه دیگری به این قضیه داشته باشیم.»