امروز شنبه, ۲۴ مرداد , ۱۴۰۵ ساعت ۰۹:۳۱:۱۳
سمیرا جعفری/ صبا،تلویزیون ایران روزگاری با آمارهای نزدیک به ۸۸ درصد مخاطب، بخش بزرگی از شبهای مردم را در اختیار داشت؛ سالهای طلایی که با مدیریت شهید علی لاریجانی و پس از او در دورههای مختلف، تلویزیون هنوز رسانه اصلی سرگرمی و خبر برای بخش بزرگی از جامعه بود. اما از میانه دهه ۹۰، روند کاهش مخاطب آغاز شد و در سالهای اخیر نیز بحث اعتماد، مرجعیت و فاصله مخاطب با رسانه ملی به یکی از جدیترین چالشهای این سازمان تبدیل شده است. حالا در آستانه بحث درباره آینده مدیریت صداوسیما، پرسش اصلی این است؛ تلویزیونی که روزگاری تقریباً همه را پای قاب کوچک خود مینشاند، چگونه به رسانهای تبدیل شد که برای بازگرداندن مخاطب باید در شیوه ارتباط با جامعه، ساختار و مأموریت خود تجدیدنظر کند؟ واقعاً تلویزیون را چه کسانی از مردم دور کردند؟ آیا تغییر ذائقه مخاطب، ظهور رسانههای رقیب و تحول سبک زندگی، مهمترین دلایل این فاصله بودهاند؟ و سؤال اصلی چالش این هفته روزنامه صبا؛ آیا اعتماد مردم، چالش رئیس آینده رسانه ملی خواهد بود؟
صداوسیما در آستانه ورود به دورهای قرار گرفته که به نظر میرسد با تغییر یک مدیر یا جابهجایی در رأس سازمان نمیتوان مسائل آن را حل کرد؛ دکتر شاهآبادی، معاون سابق سیما و استاد ارتباطات، معتقد است رسانه ملی در شرایط جدید کشور بیش از هر چیز به بازتعریف مأموریت، تغییر زاویه دید و تدوین یک نقشه جامع برای دوران پساجنگ نیاز دارد. از نگاه او، بازگشت مخاطب و اعتماد عمومی زمانی ممکن است که رسانه ملی همه اقشار جامعه را ببیند و نقش خود را از یک تولیدکننده و پخشکننده محتوا به نهادی تنظیمگر و پیونددهنده در سپهر رسانهای کشور ارتقا دهد.
حمید شاهآبادی درباره مهمترین مسئله پیشروی رسانه ملی و بحث تغییر مدیریت در این سازمان گفت: من نمیدانم با توجه به اینکه دوره پنجساله رئیس محترم فعلی سازمان در مهرماه به پایان میرسد، اساساً تصمیمی برای تغییرات در این بازه زمانی و در این شرایط جنگی کشور وجود دارد یا نه. ولی به هر حال، رسانه ملی اگر بخواهد به جایگاه اصلی خودش برسد، طبیعتاً با توجه به تحولات بزرگی که در یک سال اخیر، بهویژه در کشور اتفاق افتاده و تحولاتی که در نقش ایران امروز در عرصه جهانی ایجاد شده، باید نگاه متفاوتی داشته باشد.
این استاد ارتباطات افزود: ما در حقیقت فصل نوینی از تاریخ را در حال طی کردن و عبور از آن هستیم. بنابراین رسانه ملی در این حوزه نقش منحصربهفردی دارد و طبیعتاً باید برنامهمحور حرکت کند.
شاهآبادی تصریح کرد: اینکه دقیقاً چه چالش معین و مشخصی داریم، ذیل آن سیاست کلان تعریف میشود. مسئله اول امروز ما تغییر فرد یا موضوعاتی از این دست نیست. آن چیزی که اهمیت دارد، این است که نگرش و زاویه دید ما چگونه باید باشد.
وی با تأکید بر ضرورت بازتعریف مأموریت رسانه ملی گفت: ما باید به یک نکته کلیدی توجه داشته باشیم و آن، حرکت به سمت رسانه ملی تراز انقلاب اسلامی در دوره پساجنگ است. توجه ویژه به اینکه ما در دوره پساجنگ به یک رسانه ملی تراز انقلاب اسلامی احتیاج داریم، باید در مرکز برنامهریزیها قرار بگیرد.
شاهآبادی درباره ویژگی چنین رسانهای اظهار کرد: اولین ویژگی این رسانه باید جامع و ملی بودن آن باشد. همه اقشار کشور، که در یکی دو سال اخیر و بهویژه در جنگ اخیر نشان دادند حاضرند اختلافات خود را کنار بگذارند و ذیل پرچم ایران و اسلام متحد شوند و با دشمن بجنگند، باید در رسانه ملی مورد توجه قرار بگیرند.
وی بیان کرد: بنابراین نکته اصلی این است که حرکت باید به سوی یک برنامهریزی جامع و زیرساختی و یک زاویه دید نو به نقش رسانه ملی در دوران پساجنگ برداشته شود.
شاهآبادی درباره علت فاصله گرفتن بخشی از جامعه از رسانه ملی اظهار کرد: یکی از مشکلات دقیقاً همین است که ما باید نگاه جامعی به نقشی که همه اقشار، با همه دیدگاهها، در کشور دارند داشته باشیم. باید نقش جامعه و نقشه جامع را ببینیم؛ یعنی نگاه کلان و ملی به موضوعات داشته باشیم و به عبارتی نیمه پر لیوان را ببینیم.
وی ادامه داد: کسانی که در کشور زندگی میکنند، گلهها و انتقاداتی دارند؛ بعضی از این انتقادات بهجا و بعضی هم بدون توجه به ظرفیتهای کشور است. کشوری که در دوران کوران مبارزه قرار دارد، طبیعی است که با چالشها و موانعی مواجه باشد. در چنین شرایطی، حرف زدن با مردم، ارتباط گرفتن با همه اقشار و نقشآفرینی همه مردم و فرصت دادن به بیان دیدگاهها و تحلیلها، نقش مهم و جدی دارد.
معاون سابق سیما در پاسخ به پرسشی درباره کاهش مخاطب و رقابت رسانه ملی با رسانههای جدید گفت: آن چیزی که اهمیت دارد این است که اگر در برنامهریزی اصلی، همه اقشار مردم مورد توجه باشند، اساساً با چنین بحرانی مواجه نمیشویم. بحران کمبود مخاطب ما ناشی از نگرش غلطی است که در تولیدات رسانه ملی در یک بازه زمانی صورت گرفته و آن، نگاه قشری و نگاه به بخش محدودی از جامعه است. رسانه ملی اگر بخواهد با همه شیوههای سنتی گذشته حرکت کند، داستان تکرار گذشته خواهد بود و رفتوآمد آدمها هیچ اتفاقی را عوض نمیکند.
شاهآبادی درباره فعالیت پلتفرمها گفت: من با این نکته مشکلی ندارم که بخشی از مردم به جای اینکه محتوای مورد نظر خودشان را از رسانه ملی ببینند، آن را از پلتفرمها ببینند. پلتفرمها رقیب رسانه ملی نیستند؛ مکمل رسانه ملیاند؛ البته به شرط اینکه یکپارچگی و یک برنامهریزی یکپارچه در سپهر رسانه صورت بگیرد.
وی افزود: باید مشخص شود نیاز جامعه چیست و همه اقشار جامعه، همه کسانی که در این مسیر گام برمیدارند، برای اعتلای ایران قدم میگذارند و برای افتخارآفرینی برای کشور و داشتن یک زندگی سالم و خوب در کشور انگیزه دارند، در این سپهر دیده شوند. همه اینها مصرفکنندگان تولیدات رسانهای هستند.
شاهآبادی تأکید کرد: طبیعی است که بخشی از این تولیدات، میتواند خارج از خود رسانه تولید شود. آن چیزی که اهمیت دارد، این است که یک نگاه نو و زاویه دید جدید، مبتنی بر تحولات روز و تحولات تکنولوژی، شکل بگیرد.
معاون سابق سیما، درباره نسبت رسانه ملی با مردم و مسئولان نیز گفت: رسانه ملی در سه حوزه نقش محوری دارد. یک نکته، ارتباط با مردم و بیانگر بودن رویهها و روشهایی است که به نیازها و مطالبات مردم منتهی میشود. یک ضلع مثلث این حرکت، مردم هستند.
وی افزود: یک ضلع دیگر، نگاه کلی حاکمیت است که مسیر اصلی را تعیین میکند و طبیعی است که رسانه ملی باید در راستای نگاه اصلی حاکمیت و نقشی که حاکمیت برای کل جامعه تدبیر میکند، حرکت کند. یک ضلع دیگر هم دستگاهها و نهادهای مسئول، بهویژه دولت، هستند؛ چراکه رسانه ملی مکمل اقدامات دولتهاست و در واقع نقش مکمل و سهگانهای دارد.
شاهآبادی در عین حال گفت: اگر این اشکالات و انتقادات، زیربنایی و محوری باشد؛ یعنی سیاستهای موجود در رسانه ملی تبیینکننده شیوهها، روشها و عملکردهای قوای سهگانه نباشد، اینجا با یک اشکال جدی و ساختاری مواجه هستیم.
وی افزود: گاهی این اشکال زیرساختی نیست و یک مصداق یا موضوع مشخص است که باید حل شود. زاویه دیدها متفاوت شده و در این زاویه دیدهای متفاوت، انتقادات شکل میگیرد. بسیاری از این انتقادات هم بهجا هستند.
شاهآبادی بر ضرورت تعریف تعامل رسانه ملی با همه بخشهای جامعه تأکید کرد و گفت: تعامل و تبیین تعامل با قوا باید پیش از حرکت به سوی آن قله صورت بگیرد. این تعامل باید از ابتدا تعریف شود و رسانه ملی در این زمینه باید پیشقدم باشد. اگر قرار است رسانه ملی در دوران پساجنگ نقش محوری خود را ایفا کند، باید از ابتدا مشخص باشد که نسبت آن با مردم، قوای سهگانه، دستگاههای اجرایی، جریانهای مختلف فکری و حتی رسانههای رقیب چگونه تعریف میشود.
شاهآبادی در پایان افزود: این همان زاویه دید جدیدی است که من از ابتدا بر آن تأکید کردم. مسئله امروز رسانه ملی، صرفاً اینکه چه کسی رئیس باشد یا چه کسی در چه جایگاهی قرار بگیرد نیست. مسئله این است که رسانه ملی با چه نقشهای قرار است در شرایط جدید کشور حرکت کند.