ناصر ارباب/ صبا، تئاتر ایران در هفته‌ای که گذشت، تصویری چندوجهی از خود به نمایش گذاشت؛ تصویری که در آن، خاطره و سوگ در کنار امید و توسعه زیرساخت‌ها قرار گرفت. از پل طبیعت که میزبان یاد کودکان شهید جنگ شد تا تماشاخانه سنگلج که بار دیگر متن‌های ایرانی را به مرکز توجه آورد و از مریوان که خود را برای میزبانی نوزدهمین جشنواره بین‌المللی تئاتر خیابانی آماده می‌کند تا خانه تئاتر که صاحب سالنی تازه شد، همه و همه از تداوم حیات هنر نمایش در روزگاری پر فراز و نشیب حکایت دارند.
جامعه تئاتری کشور در سال‌های اخیر، علاوه بر دغدغه‌های همیشگی خود در حوزه تولید و اقتصاد هنر، با تحولات اجتماعی و فرهنگی متعددی نیز روبه‌رو بوده است. با این حال، مرور اخبار هفته گذشته نشان می‌دهد که هنرمندان و مدیران این حوزه همچنان تلاش می‌کنند از ظرفیت تئاتر برای ایجاد گفت‌وگو، همبستگی اجتماعی و حفظ امید بهره بگیرند.

«مشق ناتمام»؛ وقتی پل طبیعت به دفتر خاطرات کودکان بدل شد
رویداد فرهنگی و هنری «مشق ناتمام» بی‌تردید یکی از متفاوت‌ترین اتفاقات هفته گذشته بود؛ رویدادی که با محوریت یاد کودکان شهید جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، توانست در مدت کوتاهی توجه طیف گسترده‌ای از شهروندان را به خود جلب کند.
استقبال مخاطبان از این برنامه سبب شد تا برگزارکنندگان، زمان اجرای آن را تا شامگاه جمعه دوم مردادماه تمدید کنند. «مشق ناتمام» هر شب از ساعت ۲۰ تا ۲۳، پل طبیعت تهران را به فضایی برای روایت قصه‌های ناتمام کودکانی تبدیل کرده است که آرزوها و بازی‌هایشان در هیاهوی جنگ متوقف شد.
نمایش تصاویر بیش از ۴۰۰ کودک شهید در طول مسیر پل، اجرای موسیقی، برنامه‌های تعاملی ویژه کودکان و نوجوانان، آیین شمع‌افروزی و حضور هنرمندان عرصه‌های مختلف، از جمله بخش‌های این رویداد است. در حقیقت، «مشق ناتمام» تنها یک برنامه نمایشی نیست، بلکه تلاشی برای بازنمایی تأثیر جنگ بر زیست روزمره و جهان کودکان است.
این رویداد با روایت حسین پارسایی و تهیه‌کنندگی محمدصادق میرکریمی و با همکاری جمعی از هنرمندان حوزه‌های تجسمی، نمایش و موسیقی برگزار می‌شود و به نظر می‌رسد توانسته است نمونه‌ای موفق از پیوند میان هنر محیطی و مشارکت عمومی را به نمایش بگذارد.

«ایرانی‌خوانی سنگلج»؛ بازگشت به ریشه‌های نمایش ایرانی
تماشاخانه سنگلج نیز در هفته گذشته، همچنان به مسیر تازه خود در قالب برنامه «ایرانی‌خوانی» ادامه داد؛ طرحی که با هدف بازخوانی و احیای نمایشنامه‌های ایرانی شکل گرفته و توانسته است توجه بخشی از هنرمندان و پژوهشگران تئاتر را جلب کند.
در تازه‌ترین برنامه این مجموعه، نمایشنامه «فرات تشنه است» نوشته سیدحسین فدایی‌حسین با کارگردانی مهدیه‌سادات شاهمرادی خوانش شد. آنچه این نشست را فراتر از یک نمایشنامه‌خوانی ساده قرار داد، اظهارات هنرمندان حاضر درباره ضرورت تداوم چنین برنامه‌هایی بود.
رحمت امینی، نویسنده و کارگردان تئاتر، در پایان این برنامه، گردهم آمدن هنرمندان و ایجاد فرصتی برای تمرین و تولید اثر را اتفاقی ارزشمند دانست و تأکید کرد که چنین رویدادهایی می‌تواند به حفظ پویایی جامعه تئاتری کمک کند.
مهدیه‌سادات شاهمرادی نیز با اشاره به شرایط دشوار اقتصادی و اجتماعی این روزها، از «ایرانی‌خوانی سنگلج» به عنوان عاملی برای بازگشت انگیزه به هنرمندان یاد کرد و ابراز امیدواری کرد که خوانش این آثار، زمینه اجرای صحنه‌ای آن‌ها را نیز فراهم سازد.
برنامه «ایرانی‌خوانی» در ماه‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های تماشاخانه سنگلج تبدیل شده و قرار است در ادامه، نمایشنامه «کرشمه خسروانی» نوشته سیدمهدی شجاعی نیز در این قالب اجرا شود.

مریوان در آستانه نوزدهمین دوره جشنواره تئاتر خیابانی
در حوزه مدیریت و سیاست‌گذاری تئاتر نیز، هفته گذشته با انتشار حکم دبیری نوزدهمین جشنواره بین‌المللی تئاتر خیابانی مریوان همراه بود. بر اساس حکم اتابک نادری، مدیرکل هنرهای نمایشی، فاتح بادپروا بار دیگر سکان هدایت این رویداد مهم را بر عهده گرفت.
جشنواره تئاتر خیابانی مریوان در طول نزدیک به دو دهه برگزاری خود، به یکی از مهم‌ترین رویدادهای نمایشی کشور تبدیل شده و بسیاری آن را مهم‌ترین ویترین تئاتر خیابانی ایران می‌دانند. حضور گروه‌های داخلی و خارجی و ارتباط مستقیم آثار با مخاطبان، از ویژگی‌های شاخص این جشنواره است.
در متن حکم صادرشده، بر موضوعاتی همچون ایجاد همبستگی اجتماعی، تقویت امید و نشاط عمومی، بهره‌گیری از ظرفیت تئاتر برای پاسخ به مسائل اجتماعی و همچنین ارتقای جایگاه بین‌المللی جشنواره تأکید شده است.
انتخاب دوباره فاتح بادپروا که پیش‌تر نیز تجربه دبیری این رویداد را داشته، می‌تواند نشانه‌ای از تلاش مدیران برای بهره‌گیری از تجربه‌های گذشته و حرکت به سمت برگزاری دوره‌ای منسجم و اثرگذار باشد.

تقدیر از هنرمندان جنوب؛ روایتی از ایستادگی بر صحنه
یکی دیگر از اخبار قابل توجه هفته، انتشار یادداشت اتابک نادری در تقدیر از هنرمندان تئاتر هرمزگان بود؛ یادداشتی که به مناسبت گفت‌وگو با حسین کریمی، مدیر انجمن هنرهای نمایشی هرمزگان، منتشر شد.
مدیرکل هنرهای نمایشی در این یادداشت، از تلاش هنرمندان جنوب کشور در روزهای جنگ و ناامنی قدردانی کرده و تئاتر هرمزگان را نمادی از پایداری و همبستگی اجتماعی دانسته است.
او در بخشی از این متن، هنرمندان بندرعباس را راویان تاریخ و هویت جنوب توصیف کرده و تأکید کرده است که تئاتری‌های هرمزگان در دشوارترین روزها نیز از ایفای نقش اجتماعی خود دست نکشیده‌اند.
این یادداشت را می‌توان نشانه‌ای از توجه دوباره مدیران فرهنگی به ظرفیت‌های استان‌ها و نقش تئاتر در تقویت روحیه جمعی و بازنمایی هویت‌های بومی دانست؛ موضوعی که در سال‌های اخیر بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.

فصل تازه خانه تئاتر با افتتاح تماشاخانه استاد جوانمرد
در کنار رویدادها و انتصاب‌های تازه، توسعه زیرساخت‌های نمایشی نیز در هفته گذشته ادامه داشت. «تماشاخانه استاد جوانمرد» با استقرار در عمارت خانه تئاتر، فعالیت رسمی خود را آغاز کرد تا پایتخت صاحب یک فضای اجرایی جدید شود.
این مجموعه با مدیریت و بهره‌برداری فربد مقدم، رویکردی مستقل در حوزه برنامه‌ریزی و انتخاب آثار خواهد داشت و تمرکز خود را بر تولید آثار تئاتری، موسیقایی و میان‌رشته‌ای قرار داده است.
حضور علی نصر، میثم عبدی و مهبد مقدم در ساختار مدیریتی و همچنین همکاری ژاله صامتی به عنوان مشاور هنری، از جمله نکات قابل توجه درباره این مجموعه است.
افتتاح تماشاخانه استاد جوانمرد را می‌توان نمونه‌ای از مشارکت میان نهادهای صنفی و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی در حوزه هنرهای نمایشی دانست؛ اتفاقی که در صورت تداوم، می‌تواند به افزایش ظرفیت‌های اجرایی و حمایت از تولیدات مستقل منجر شود.

«هیپوکامپوس»؛ بازگشت عباس جمشیدی‌فر به تئاتر
همزمان با آغاز فعالیت تماشاخانه استاد جوانمرد، خبر بازگشت عباس جمشیدی‌فر به تئاتر نیز مورد توجه رسانه‌ها و مخاطبان قرار گرفت.
نمایش کمدی-فلسفی «هیپوکامپوس» به نویسندگی امید طاهری و کارگردانی میثم عبدی، از ۳۱ تیرماه دور سوم اجراهای خود را در این سالن آغاز خواهد کرد. این اثر پیش از این در دو دوره اجرا، موفق به جذب بیش از پنج هزار و ۵۰۰ مخاطب شده و فروشی بالغ بر یک میلیارد و چهارصد میلیون تومان را تجربه کرده است.
«هیپوکامپوس» با تکیه بر فضایی طنزآمیز و در عین حال تأمل‌برانگیز، به مفاهیمی همچون ذهن، خواب، حافظه و واقعیت می‌پردازد. حضور بازیگرانی چون منصور اسکندری، گلاره اسلامی، مجید اقبالی و مهرناز بختیاری نیز بر جذابیت‌های این اثر افزوده است.
بازگشت عباس جمشیدی‌فر به عنوان تهیه‌کننده این پروژه، می‌تواند یکی از اتفاقات قابل توجه روزهای آینده تئاتر باشد؛ به‌ویژه آنکه این اجرا نخستین میزبانی رسمی تماشاخانه تازه‌تأسیس استاد جوانمرد را نیز رقم خواهد زد.
تئاتر همچنان در حرکت است
نگاهی به مجموعه رویدادهای هفته گذشته نشان می‌دهد که تئاتر ایران، علی‌رغم همه محدودیت‌ها و دشواری‌های موجود، همچنان در مسیر حیات و بازآفرینی حرکت می‌کند. از رویدادهای اجتماعی و آیینی گرفته تا نمایشنامه‌خوانی، توسعه زیرساخت‌ها و برنامه‌ریزی برای جشنواره‌های ملی و بین‌المللی، همگی نشان‌دهنده تلاشی مستمر برای حفظ جایگاه هنر نمایش در جامعه است.
شاید بتوان گفت وجه مشترک تمامی اتفاقات این هفته، تأکید بر تداوم است؛ تداوم خاطره در «مشق ناتمام»، تداوم متن و سنت در «ایرانی‌خوانی»، تداوم گفت‌وگو با مردم در جشنواره مریوان و تداوم حیات صحنه با افتتاح سالن‌های تازه و بازگشت هنرمندان.
تئاتر ایران در هفته‌ای که گذشت، بار دیگر نشان داد که حتی در دشوارترین روزها نیز می‌تواند به روایت زندگی، امید و انسانیت ادامه دهد.