امروز جمعه, ۱۵ آبان , ۱۴۰۵ ساعت ۱۸:۳۶:۳۲
ناصر ارباب/صبا، تئاتر ایران در هفته گذشته روزهایی متفاوت را پشت سر گذاشت؛ روزهایی که در کنار حال‌وهوای سوگ و همدلی، فعالیت سالن‌های نمایشی نیز تحت تأثیر قرار گرفت. همزمان با برگزاری آیین‌های وداع با رهبر شهید، اجراهای عمومی در بسیاری از سالن‌های تهران و برخی شهرهای دیگر متوقف شد و گروه‌های نمایشی برای همراهی با فضای عمومی کشور، اجرای آثار خود را به تعویق انداختند. این وقفه از شنبه همزمان با آغاز مراسم وداع در تهران آغاز شد و تا دوشنبه ادامه داشت. سه‌شنبه نیز همزمان با برگزاری آیین وداع در کربلا، اجراهای نمایشی برگزار نشد و پنجشنبه نیز همزمان با آیین مشهد، بسیاری از سالن‌ها تعطیل بودند؛ به همین دلیل در عمل، تنها چهارشنبه فرصت اجرای عمومی برای بخش قابل توجهی از نمایش‌ها فراهم شد.
با وجود این تعطیلی چندروزه، جریان تولید در تئاتر متوقف نشد و گروه‌های نمایشی با انتشار اخبار تازه، معرفی آثار جدید، آغاز پیش‌فروش نمایش‌ها و اعلام زمان اجراهای آینده، تلاش کردند برنامه‌های خود را برای ادامه فصل تابستان دنبال کنند. از معرفی نمایش‌های تازه گرفته تا بازگشت برخی آثار به صحنه و پایان یکی از مهم‌ترین رویدادهای آیینی کشور، مجموعه‌ای از اتفاقات، هفته گذشته را به هفته‌ای پرخبر برای اهالی تئاتر تبدیل کرد.
سکوت چندروزه صحنه‌ها؛ همراهی جامعه تئاتر با فضای عمومی کشور
شاید مهم‌ترین اتفاق هفته گذشته، تعطیلی اجراهای عمومی به دلیل برگزاری آیین‌های وداع با رهبر شهید بود؛ اتفاقی که باعث شد برنامه بسیاری از سالن‌های نمایشی تغییر کند و گروه‌های تئاتری اجراهای خود را به زمان دیگری موکول کنند.
این تعطیلی اگرچه از نظر اقتصادی برای بسیاری از گروه‌های نمایشی، به‌ویژه آثار بخش خصوصی، هفته دشواری را رقم زد، اما جامعه تئاتر همانند دیگر بخش‌های فرهنگی، همراه با فضای عمومی کشور در این مراسم حضور داشت و سالن‌های نمایشی نیز برای چند روز چراغ صحنه را خاموش نگه داشتند.
در چنین شرایطی، بسیاری از گروه‌ها به جای اجرای عمومی، اخبار مربوط به آثار خود را منتشر کردند تا پس از پایان این وقفه، فعالیت سالن‌ها با نظم بیشتری از سر گرفته شود.
آغاز دوباره فعالیت سالن‌ها با معرفی آثار تازه
با پایان مراسم وداع، جریان تئاتر نیز آرام‌آرام به روال عادی بازگشت. اگرچه بسیاری از اجراها به دلیل جابه‌جایی جدول اجراها با تغییراتی همراه شدند، اما سالن‌های نمایشی از همان روزهای نخست پس از تعطیلی، خبرهای متعددی از آغاز اجراهای تازه، پیش‌فروش آثار و معرفی گروه‌های نمایشی منتشر کردند.
خانه نمایش «دا»، تماشاخانه ایرانشهر، خانه هنرمندان ایران، پردیس تئاتر و موسیقی دِکور، مجموعه تئاتر لبخند و مرکز تولید تئاتر و تئاتر عروسکی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، از جمله مجموعه‌هایی بودند که در هفته گذشته برنامه‌های جدید خود را اعلام کردند و از ادامه فعالیت‌های نمایشی در نیمه دوم تیرماه خبر دادند.
بازگشت منوچهر هادی به تئاتر با «دستان او»
یکی از مهم‌ترین خبرهای هفته، بازگشت منوچهر هادی به عرصه تئاتر بود. این فیلمساز که طی سال‌های اخیر بیشتر در سینما و شبکه نمایش خانگی فعالیت داشته، این بار تهیه‌کنندگی نمایش «دستان او» به نویسندگی و کارگردانی فرشاد لطفی را بر عهده گرفت.
هادی پیش از این نیز تجربه تهیه‌کنندگی نمایش‌هایی چون «کال‌بک»، «شالهنگ»، «سوگواری در خیابان ریچموند»، «کات»، «خانه روشنی» و «اتاق شماره ۶» را در کارنامه خود داشته و حالا با حمایت از «دستان او» بار دیگر به عرصه تئاتر بازگشته است.
نمایش «دستان او» نخستین تجربه جدی و مستقل فرشاد لطفی در مقام نویسنده و کارگردان به شمار می‌رود؛ اثری با رویکردی اجتماعی و روان‌شناختی که به بررسی روابط انسانی، تأثیر قدرت، گناه و گذشته‌های پنهان بر زندگی افراد می‌پردازد. این نمایش تلاش دارد با نگاهی آسیب‌شناسانه، لایه‌های پنهان رفتارهای انسانی را به تصویر بکشد و مخاطب را با شخصیت‌هایی روبه‌رو کند که هر کدام درگیر رازهایی ناگفته و تصمیم‌هایی سرنوشت‌ساز هستند.
انتشار خبر حضور منوچهر هادی به عنوان تهیه‌کننده این اثر، یکی از خبرهای مورد توجه هفته بود و بار دیگر توجه‌ها را به همکاری سینماگران با تولیدات نمایشی جلب کرد.
معرفی بازیگران «دستان او»
تنها چند روز پس از انتشار خبر تهیه‌کنندگی این نمایش، گروه سازنده فهرست بازیگران اثر را نیز معرفی کرد.
عباس علیرضا، حامد اسماعیلی، رها ربانی، سعید جورکش، فضیلت وفاپور، مهداد مهراب‌پور، فاطمه میرجعفری، ثنا ملکی، سعید رجبی و علیرضا شهرابی بازیگرانی هستند که در این نمایش ایفای نقش می‌کنند.
«دستان او» از ۱۹ تیر تا ۵ مرداد، هر شب ساعت ۲۰:۳۰ در سالن شماره یک خانه نمایش «دا» روی صحنه می‌رود و علاقه‌مندان می‌توانند بلیت این اثر را از طریق سامانه تیوال تهیه کنند.
با توجه به فضای روان‌شناسانه نمایش، نخستین تجربه مستقل کارگردان و حضور تهیه‌کننده‌ای شناخته‌شده، باید دید «دستان او» تا چه اندازه خواهد توانست در میان آثار تابستانی تئاتر، جایگاه خود را در میان مخاطبان پیدا کند.
بازگشت «باران نم‌نم خواهد بارید» پس از وقفه اجراها
در میان نمایش‌هایی که تحت تأثیر تعطیلی چندروزه سالن‌های تئاتر قرار گرفتند، «باران نم‌نم خواهد بارید» نیز پس از پایان وقفه ایجادشده، بار دیگر میزبان مخاطبان شد.
این نمایش به نویسندگی شهرام احمدزاده و کارگردانی تارا برزی که اجراهای خود را از دهم تیرماه در تماشاخانه استاد انتظامی خانه هنرمندان ایران آغاز کرده بود، پس از پایان تعطیلی‌های اخیر، از بیست‌ویکم تیرماه اجرای خود را از سر می‌گیرد.
«باران نم‌نم خواهد بارید» با بازی زهرا پرهون، فروزان حسینی و محمد دهملایی، اقتباسی از جهان داستانی هاروکی موراکامی است و تلاش دارد با نگاهی شاعرانه و در عین حال فلسفی، مفاهیمی همچون حافظه، فقدان، تنهایی و مرز باریک میان زندگی و مرگ را روایت کند. حضور آرش دادگر به عنوان مشاور کارگردان و تهیه‌کنندگی مؤسسه «هنر نمایش ایفا» نیز از جمله ویژگی‌های این پروژه است که توجه بسیاری از علاقه‌مندان تئاتر را به خود جلب کرده است.
از سرگیری اجرای این نمایش را می‌توان یکی از نخستین نشانه‌های بازگشت تدریجی جریان اجراهای عمومی پس از چند روز تعطیلی دانست؛ اتفاقی که امید می‌رود در هفته‌های آینده با استقبال دوباره مخاطبان همراه شود.
ایرانشهر با دو نمایش تازه به استقبال مخاطبان رفت
تماشاخانه ایرانشهر نیز در هفته گذشته از ادامه برنامه‌های اجرایی خود خبر داد و دو نمایش جدید را برای اجرا در سالن‌های این مجموعه معرفی کرد.
نمایش «هنوز زنده‌ایم؛ داستان یک زلزله» به نویسندگی پویا مهدوی‌زاده و کارگردانی حسین میرزامحمدی از ۱۹ تیرماه در سالن استاد ناظرزاده کرمانی روی صحنه می‌رود. این اثر با بازی محسن قصابیان، سمیرا حسن‌پور، سارا رسول‌زاده، محمد موحدنیا، افشین حسنلو و ماهان محمودی‌مقدم، روایتی انسانی از مواجهه افراد با یک بحران بزرگ و پیامدهای آن بر زندگی شخصیت‌ها ارائه می‌دهد.
تهیه‌کنندگی این نمایش را علیرضا گیلوری، میلاد اسکندری و رضا فتح‌الهی‌پور برعهده دارند و تولید آن در آکادمی آکتور انجام شده است. حضور جمعی از طراحان شناخته‌شده در بخش صحنه، نور، لباس، گریم و موسیقی نیز نشان می‌دهد این پروژه با برنامه‌ریزی گسترده‌ای برای اجرا آماده شده است.
در کنار این اثر، نمایش «شهرک» به نویسندگی علی‌اصغری و کارگردانی علیرضا مهران نیز از ۲۴ تیرماه در سالن استاد سمندریان روی صحنه خواهد رفت. مه‌لقا باقری، دریا وهاب، ساقی حاجی‌پور، محمدرضا هلال‌زاده و محمدعلی محمدی بازیگران این نمایش هستند؛ نمایشی که علیرضا مهران علاوه بر کارگردانی، طراحی آن را نیز برعهده داشته و از ظرفیت ویدئوآرت در ساختار اجرایی خود بهره گرفته است.
معرفی همزمان این دو نمایش نشان می‌دهد تماشاخانه ایرانشهر همچنان تلاش می‌کند با تنوع آثار و حضور کارگردانان نسل‌های مختلف، جایگاه خود را به عنوان یکی از مهم‌ترین مراکز تئاتری کشور حفظ کند.
توجه به مخاطب کودک با «این‌همه تلق و ملق»
در میان اخبار هفته، تئاتر کودک و نوجوان نیز سهم قابل توجهی داشت. نمایش «این‌همه تلق و ملق» به نویسندگی و کارگردانی ملیحه مقیمی‌اسفندآبادی از ۲۱ تا ۲۶ تیرماه در سالن گلستان مرکز تولید تئاتر و تئاتر عروسکی کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان روی صحنه خواهد رفت.
این نمایش که برگرفته از کتابی به همین نام نوشته سرور کتبی است، با نگاهی آموزشی و در عین حال سرگرم‌کننده، به موضوع کودکان دارای نیازهای ویژه و ضرورت پذیرش تفاوت‌های فردی می‌پردازد.
عطا ولیانی، سینا فیروزبخت، پویا کلانتری و مهدی حاج‌حسینی بازیگران این نمایش هستند و گروه سازنده تلاش کرده‌اند با زبانی ساده، فضایی شاد و موسیقی زنده، مفاهیم اجتماعی و اخلاقی را به مخاطبان کودک منتقل کنند.
حضور چنین آثاری در برنامه‌های کانون پرورش فکری، نشان‌دهنده توجه مستمر به تولید نمایش‌هایی است که علاوه بر جنبه سرگرمی، کارکرد آموزشی و تربیتی نیز دارند.
بازگشت «ماهی بلژیکی» به صحنه
یکی دیگر از خبرهای مهم هفته، آغاز پیش‌فروش دور دوم اجرای نمایش «ماهی بلژیکی» به کارگردانی آروند دشت‌آرای بود.
این نمایش که زمستان سال گذشته با استقبال مخاطبان روبه‌رو شده بود، از ۱۴ مردادماه بار دیگر در سالن کُر باکس پردیس تئاتر و موسیقی دِکور (باغ کتاب) روی صحنه خواهد رفت.
«ماهی بلژیکی» نوشته لئونور کنفینو است که با ترجمه حمیدرضا امانپور قرایی و با بازی کاظم سیاحی و طاهره هزاوه اجرا می‌شود. داستان این اثر درباره دیداری غیرمنتظره است که مسیر زندگی شخصیت‌های نمایش را دستخوش تغییر می‌کند.
بازگشت دوباره این نمایش را می‌توان نشانه‌ای از استقبال مخاطبان از اجرای نخست آن دانست؛ اتفاقی که در سال‌های اخیر برای برخی آثار موفق تئاتری به یک روند تبدیل شده و امکان دیده شدن دوباره آن‌ها را برای مخاطبان فراهم کرده است.
«براساس دایی وانیا» با حضور هوتن شکیبا و محمدحسن معجونی
نمایش «براساس دایی وانیا از آنتون چخوف» تازه‌ترین تجربه کارگردانی یوسف باپیری نیز از جمله آثاری بود که در هفته گذشته خبر آغاز پیش‌فروش آن منتشر شد.
این نمایش با بازی محمدحسن معجونی و هوتن شکیبا از ۲۵ تیرماه در سالن شماره یک مجموعه تئاتر لبخند روی صحنه می‌رود و هر شب در دو سانس اجرا خواهد شد.
باپیری در این پروژه با نگاهی آزاد به نمایشنامه کلاسیک «دایی وانیا»، خوانشی تازه از یکی از مشهورترین آثار آنتون چخوف ارائه کرده است؛ اثری که همواره یکی از مهم‌ترین متون نمایشی جهان به شمار می‌رود و بارها در ایران نیز اجرا شده است.
حضور دو بازیگر شناخته‌شده تئاتر و سینما در کنار شیوه اجرایی یوسف باپیری، این نمایش را به یکی از آثار مورد انتظار تابستان تبدیل کرده است؛ نمایشی که پیش از آغاز اجرا نیز توجه بسیاری از علاقه‌مندان تئاتر را به خود جلب کرده و انتظار می‌رود با استقبال مناسبی روبه‌رو شود.
تابستانی که آرام‌آرام جان می‌گیرد
مرور اخبار هفته گذشته نشان می‌دهد که اگرچه تعطیلی چندروزه اجراها، برنامه بسیاری از گروه‌های نمایشی را تحت تأثیر قرار داد، اما جریان تولید در تئاتر کشور همچنان ادامه دارد. معرفی آثار تازه، آغاز پیش‌فروش نمایش‌های جدید، بازگشت اجراهای متوقف‌شده و اعلام برنامه سالن‌های مختلف، همگی از آن حکایت دارد که تئاتر ایران پس از پشت سر گذاشتن هفته‌ای متفاوت، خود را برای روزهای پررونق‌تر تابستان آماده می‌کند.
پایان «خیمه هنر»؛ بدرقه یک رویداد آیینی در قلب تئاتر شهر
در کنار اخبار مربوط به اجراهای صحنه‌ای، پایان دومین دوره رویداد «خیمه هنر» را می‌توان یکی از مهم‌ترین اتفاقات فرهنگی هفته گذشته دانست؛ رویدادی که طی ۱۰ شب متوالی، محوطه مجموعه تئاتر شهر را به محلی برای اجرای برنامه‌های آیینی، موسیقایی، نمایشی، شعر و هنرهای تجسمی تبدیل کرد و با استقبال مخاطبان به کار خود پایان داد.
دهمین و آخرین شب این رویداد شامگاه سه‌شنبه ۱۶ تیرماه برگزار شد؛ شبی که از نخستین دقایق آن، موسیقی آیینی فضای محوطه تئاتر شهر را دربر گرفت و گروه‌های مختلف، هر یک بخشی از سنت‌های سوگواری اقوام ایرانی را به نمایش گذاشتند.
آیین سنج و دمام‌نوازی گروه «آوای ساحل» آغازگر برنامه‌های شب پایانی بود؛ اجرایی که با ریتم‌های آشنای عزاداری جنوب کشور، فضای ویژه‌ای را در محوطه تئاتر شهر ایجاد کرد و مخاطبان بسیاری را گرد هم آورد.
پس از آن، گروه سرود «نجوای انتظار» با اجرای قطعاتی در رثای حضرت سیدالشهدا (ع) و یاران ایشان روی صحنه رفت و بخش دیگری از برنامه‌های شب پایانی را شکل داد؛ اجراهایی که بر مضامین حماسی و آیینی تکیه داشت و با استقبال حاضران همراه شد.
یکی از شاخص‌ترین بخش‌های این شب، اجرای آیین موسیقایی «عزاداری شاهسون» از ساوه بود؛ اجرایی که بخشی از سنت‌های کهن عزاداری این قوم را با استفاده از نغمه‌ها، آواها و شیوه‌های بومی سوگواری به نمایش گذاشت و بار دیگر ظرفیت موسیقی نواحی ایران در بازنمایی آیین‌های مذهبی را یادآور شد.
در کنار برنامه‌های موسیقایی، بخش‌های نمایشی نیز همچون شب‌های گذشته جایگاه ویژه‌ای در «خیمه هنر» داشتند. مجلس پرده‌خوانی «نصر بن ابی‌نیذر» با اجرای حسین ظاهری، شعرخوانی اسماعیل امینی و عبدالرحیم سعیدی‌راد، اجرای نمایش «قائد» به کارگردانی پژمان شاهوردی، مجلس تعزیه «شهادت حضرت قاسم (ع)» به سرپرستی قوام‌الدین قاسمی و اجرای «نوحه خنجر» از جمله برنامه‌هایی بود که در آخرین شب این رویداد برگزار شد.
همچنین نمایش آثار هنرمندان هنرهای تجسمی نیز در فضای محوطه مجموعه تئاتر شهر برپا بود و علاقه‌مندان در کنار تماشای اجراهای زنده، از این بخش نیز بازدید کردند.
رویدادی که هنرهای مختلف را کنار هم نشاند
«خیمه هنر» امسال تنها یک برنامه نمایشی یا موسیقایی نبود، بلکه تلاش کرد هنرهای مختلف را ذیل یک رویداد واحد گرد هم آورد. موسیقی آیینی، تعزیه، نقالی، پرده‌خوانی، شعر، هنرهای تجسمی و نمایش، در کنار یکدیگر تصویری از هنر عاشورایی ایران را پیش روی مخاطبان قرار دادند؛ موضوعی که از ویژگی‌های شاخص این دوره به شمار می‌رفت.
در طول ۱۰ شب برگزاری این رویداد، گروه‌هایی از نقاط مختلف کشور با آیین‌ها و موسیقی‌های بومی خود در تئاتر شهر حضور پیدا کردند و بخشی از میراث فرهنگی و آیینی ایران را به نمایش گذاشتند؛ اتفاقی که علاوه بر جنبه هنری، ظرفیت معرفی فرهنگ اقوام مختلف را نیز فراهم کرد.
از سوی دیگر، حضور چهره‌های شناخته‌شده عرصه موسیقی، تئاتر، شعر و هنرهای تجسمی باعث شد «خیمه هنر» به یکی از مهم‌ترین رویدادهای فرهنگی دهه دوم محرم تبدیل شود؛ رویدادی که توانست طی شب‌های متوالی، میزبان خانواده‌ها، هنرمندان و علاقه‌مندان به هنرهای آیینی باشد.