به گزارش صبا، نرگس کیانی فعال رسانه نوشت: اگر عناصر تاثیرگذار بر نمایش‌های پرفروش در جذب مخاطب بیشتر را براساس دیدگاه صاحب‌نظران به دو دستهٔ مولفه‌های اصلی و فرعی تقسیم کنیم، در دسته مولفه‌های اصلی می‌توان به نمایشنامه، کارگردانی، بازیگری، طراحی صحنه، لباس، نور، گریم، موسیقی و… اشاره کرد. در دسته مولفه‌های فرعی هم می‌توان از زمان و مکان اجرا و تبلیغات نام برد. در این میان، حضور آثار نمایشی در جشنواره‌ها و به خانه بردن تندیس اثر برگزیده یا دیپلم افتخار اثر تقدیرشده اگرچه در دسته مولفه‌های فرعی قرار می‌گیرد باز هم می‌تواند بر جلب توجه مخاطب و انتخاب اثر برای تماشا از سوی مخاطبان، موثر باشد. از میان نمایش‌هایی که در حال حاضر در تهران روی صحنه‌اند ۹ نمایش در جشنواره‌های «تئاتر فجر» و همچنین «تئاتر شهر» موفق به کسب جایزه شده‌اند. «دشمن خدا»، «بی‌هوده»، «رنگ انار»، «ریگ‌چاه» و «زار» نمایش‌هایی هستند که در ادوار گوناگون جشنواره تئاتر فجر جایزه گرفته‌اند و «به علت ضیق مکان»، «کشتارگاه» و «چند سال پیش» آثار برگزیده جشنواره تئاتر شهر هستند. ضمن این که نمایشنامه نمایش «دندون‌گیر» هم منتخب جشنواره «ثور» بوده است.

از جشنواره فجر چهل‌ودوم تا جشنواره تئاتر کودک‌ونوجوان سی‌ام  

نمایش «دشمن خدا» که پنجمین دور اجرای خود را از دوشنبه ۱۸ خرداد در تماشاخانه خصوصی عمارت هما آغاز خواهد کرد، یکی از این آثار است. «دشمن خدا» نخستین بار پاییز سه سال پیش در عمارت نوفل‌لوشاتو و سپس در مجموعه تئاتر شهر روی صحنه رفت. ۱۴۰۲ برای «دشمن خدا» با کسب سه دیپلم افتخار از چهل‌ودومین جشنواره تئاتر فجر به پایان رسید. گروه تولید این اثر نمایشی که با دیپلم افتخار نمایشنامه‌نویسی، بازیگری مرد و بازیگر کودک و نوجوان به خانه رفت همچنین به‌عنوان نمایش برگزیده کمدی جشنواره چهل‌ودوم نیز معرفی شد. سال ۱۴۰۳ برای عمادالدین رجبلو، نویسنده و مجید عراقی، کارگردان «دشمن خدا» با اجرا در تماشاخانه خصوصی تئاتر هامون آغاز شد. تجربه‌ای که سال بعد بار دیگر تکرار و موجب اجرای مجدد این اثر نمایشی از شهریور تا بهمن در هامون شد. ۱۴۰۴ برای گروه تولید «دشمن خدا» با کسب چهار جایزه از سی‌امین جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان به پایان رسید؛ سه دیپلم افتخار نمایشنامه‌نویسی نوجوان، کارگردانی نوجوان و نمایش برتر بخش نوجوان و همچنین لوح تقدیر استعدادهای ویژه. این روزها، «دشمن خدا» در حالی خود را برای رفتن روی صحنه عمارت هما آماده می‌کند که فهرست پروپیمان جوایزش می‌تواند آن را به گزینه علاقه‌مندان تئاتر برای تماشا تبدیل سازد. اثری که در خلاصه داستان آن چنین آمده است: «دشمن خدا» روایت دو جدال در دبستان و پادگان برای کشف یک حقیقت؛ چه کسی دروغ می‌گوید؟

«جا نداریم!»؛ برنده جشنواره‌ای متمرکز بر هویت تهران

«به علت ضیق مکان» نام اثری نمایشی به نویسندگی مرتضی شاه‌کرم و کارگردانی احمد صمیمی و فراز غلامی است که تا ۲۲ خرداد در تماشاخانه ایرانشهر روی صحنه می‌رود. «به علت ضیق مکان» از هفتمین جشنواره تئاتر شهر (آذر و دی ۱۴۰۴) دیپلم افتخار بهترین کارگردانی و بهترین طراحی صحنه را به دست آورد و نامزد بهترین طراحی لباس شد. این اثر نمایشی که در خلاصه داستان آن تنها آمده است: «جا نداریم!» از جشنواره‌ای موفق به کسب جایزه شد که میان برگزاری دور ششم و هفتمش ۸ سال وقفه افتاده بود. جشنواره‌ای متمرکز بر بازنمایی هویت شهر تهران که مهرداد باقری‌پبدنی، رئیس سازمان فرهنگی هنری شهرداری تهران در نشستی خبری بر نقش آن در دهه۹۰ در توسعه تئاتر حرفه‌ای کشور از مسیر معرفی هنرمندان جوان تاکید کرد. «به علت ضیق مکان»؛ روایت زندگی یک خانواده شش نفره در فضایی پنج متری، آن‌طور که کارگردانانش پبش‌تر به رسانه‌ها گفته‌اند: «تنها درباره یک خانه کوچک نیست، بلکه تصویری فشرده از وضعیت اقتصادی و اجتماعی امروز جامعه است؛ جایی که کوچک شدن خانه‌ها، روابط انسانی را نیز تحت فشار قرار داده است.»

محله‌های جنوب شهر تهران؛ از جوادیه تا خانی‌آباد

«کشتارگاه»؛ اقتباسی آزاد از «عروسی خون» فدریکو گارسیا لورکا، اثر برگزیده هفتمین جشنواره تئاتر شهر است که در تماشاخانه ایرانشهر اجرا می‌شود. ماجرای این اثر نمایشی از مراسم بله‌برون دختری در محله کشتارگاه آغاز می‌شود که درمی‌یابد آن‌که قرار است به خواستگاری‌اش بیاید از بستگان است و شخص مورد علاقه‌اش نیست و همین باعث می‌شود دختر تصمیم بگیرد از خانه فرار کند. «کشتارگاه» در هفتمین جشنواره تئاتر شهر در هفت بخش نامزد دریافت جایزه شد و چهار جایزه کسب کرد و برگزیده کارگردانی، طراحی صحنه، طراحی نور و طراحی لباس شد. کاوه مهدوی، نویسنده و کارگردان این اثر نمایشی پیش‌تر در گفت‌وگو با رسانه‌ها با اشاره به این که «در «کشتارگاه» با موقعیتی شبیه «عروسی ‌خون» لورکا مواجهیم اما با تاکید بر محله‌های جنوب شهر تهران؛ محله‌هایی چون جوادیه، خزانه و خانی‌آباد» معتقد است: «جنوب شهر الزاماً فضایی خشن نیست و می‌تواند بسیار شاعرانه باشد. حتی ایستایی بازیگران هم به گونه‌ای طراحی شده که گویی مخاطب عکس‌هایی از یک تئاتر را می‌بیند.»

حسرت برای گذشته

«چند سال پیش»؛ مروری بر چند اتفاق مهم در سال‌های گذشته، براساس نمایشنامه‌ای از کهبد تاراج با طراحی و کارگردانی مهرداد ضیایی دیگر نمایشی است که سه دیپلم افتخار در کارنامه دارد. «چند سال پیش» که این شب‌ها در تماشاخانه ایرانشهر روی صحنه است از هفتمین جشنواره تئاتر شهر (دی ۱۴۰۴) دیپلم افتخار نمایشنامه‌نویسی، بازیگری زن و بازیگری مرد گرفت. آن‌چه در این اثر نمایشی دستمایه نمایشنامه‌نویس؛ کهبد تاراج قرار گرفت تا قصه‌هایی از شهر تهران را روایت کند دوره‌ای تاریخی؛ از ۱۳۶۶ تا ۱۳۹۵ و حوادث آن بود. کارگردان «چند سال پیش»؛ مهرداد ضیایی که نقش خانم سراج (زن‌پوش) را هم در نمایشش بر عهده دارد معتقد است «اهمیت این متن در توالی اتفاقات ۴۰ سال اخیر است»؛ وقایعی چون سیل تجریش (سال ۱۳۶۶)، رحلت امام (سال ۱۳۶۸)، برخورد جنگنده سوخو به هواپیمای مشهد (سال ۱۳۷۱)، بازی ایران و استرالیا (سال ۱۳۷۶) و حادثه پلاسکو (سال ۱۳۹۵) که بر اجتماع و آینده ما سایه افکندند. او پیش‌تر در گفت‌وگو با ایران‌تئاتر گفته بود: «اپیزود ششم این متن به زلزله رودبار (سال ۱۳۶۹) می‌پرداخت که آن را حذف و اتفاقات اخیر را جایگزین کردم تا قصه به زمان حال و جامعه معاصر پیوند بخورد.» او همچنین معتقد است این اپیزودها در عین استقلال، چون دانه‌های تسبیح، روایتگر مفهوم «حسرت» نسبت به گذشته هستند.

کسب دو عنوان با نخستین تجربه حضور در جشنواره تئاتر فجر

نخستین جمله‌ای که در صفحه فروش بلیت نمایش «بی‌هوده» به نویسندگی و کارگردانی یاسین رضوانی از گرگان دیده می‌شود: «بهترین اثر و بهترین نمایشنامه سال ۱۴۰۲» است. عبارتی که به کسب دو عنوان توسط گروه تولید این اثر نمایشی در چهل‌ودومین جشنواره تئاتر فجر (۱۴۰۲) اشاره دارد؛ یکی، برگزیده‌شدن یاسین رضوانی برای نگارش نمایشنامه «بی‌هوده» و دیگری انتخاب «بی‌هوده» به‌عنوان اثر برگزیده مسابقه تئاتر ایران. این اثر همچنین موفق به دریافت تقدیر بازیگری مرد شد و در بخش کارگردانی نیز نامزد دریافت جایزه بود. البته فهرست جوایز این اثر نمایشی که نویسنده و کارگردانش برای نخستین بار در جشنواره تئاتر فجر حاضر می‌شد تنها محدود به این نبود. «بی‌هوده» پیش از روی صحنه رفتن در جشنواره فجر، در جشنواره منطقه‌ای تئاتر فجر (خاوران ـ مشهد) موفق به کسب رتبه اول کارگردانی و رتبه اول بازیگری شد و رتبه دوم نویسندگی را به دست آورد. همچنین در جشنواره تئاتر استان گلستان به‌ عنوان بهترین اثر از نگاه منتقدان معرفی شد. نمایش «بی‌هوده» که تقدیر بازیگری مرد را در جشنواره چهل‌ودوم نصیب یاسین رضوانی کرد قصه دو برادر است؛ برادر کوچک‌تر، ماشین همسایه را بدون اجازه برداشته و برادر بزرگ‌تر باید مشکلاتی را که ایجاد شده است برطرف کند. این اثر نمایشی هم‌اکنون در سالن قشقایی مجموعه تئاتر شهر تهران روی صحنه است.

برنده مقام سوم

«رنگ انار» به نویسندگی، دراماتورژی و کارگردانی بهنام ترابی که فقط روزهای جمعه روی صحنه سالن استاد انتظامی خانه هنرمندان ایران می‌رود ، از متن‌های برگزیده جشنواره بین‌المللی تئاتر فجر ۱۴۰۳ است. بهنام ترابی با «رنگ انار» توانست رتبه سوم بخش مسابقه نمایشنامه‌نویسی چهل‌وسومین جشنواره تئاتر فجر را به دست آورد. ترابی پیش‌تر در مورد موضوع «به رنگ انار» به رسانه‌ها گفته بود: «به گمانم «رنگ انار» بیش از هر چیز موضوعی انسانی دارد. روابط آدم‌ها، پیوندهایشان و رنجی که تجربه می‌کنند، فارغ از مرزهای جغرافیایی، امری مشترک است. من در «رنگ انار» تلاش کردم به‌جای تمرکز بر اقلیمی خاص، محور اثر را انسان قرار دهم و رویکردی اومانیستی داشته باشم.» همچنین در بخشی از خلاصه داستان این اثر نمایشی آمده است: «…درهم‌تنیدگی سرگذشت سه بیمار سرطانی، جهان مکبث و زیست‌نوشت الکساندر سولژنتسین، نمایش حافظه، قدرت و مقاومت انسان را واکاوی می‌کند.» الکساندر سولژنیتسین به‌عنوان یکی از مهم‌ترین نویسندگان قرن گذشته و از مشهورترین مخالفان شوروی و منتقد صریح کمونیسم بود شناخته می‌شود.

برنده جایزه سرباز وطن

نمایش «ریگ‌چاه» به نویسندگی و کارگردانی علی پیمان، در دور نخست سال ۱۴۰۳ در تالار مولوی و در دور دوم سال ۱۴۰۴ در مجموعه تئاتر شهر روی صحنه رفت. دور سوم اجرای این اثر نمایشی هم‌اکنون در تئاتر خصوصی هامون روی صحنه است. در خلاصه داستان «ریگ‌چاه»؛ برنده جایزه سرباز وطن جشنواره چهل‌وسوم، چنین آمده است: «ما دنبال دنیای بدون مرز بودیم‌. شدیم سرباز مرزبانی. این‌جا هَملت، یعنی حمله به اُملت. توی ریگ‌چاه باید بخوری، وگرنه خورده می‌شی. حالا نوبت خوردن یه سرباز کُرده.» در اختتامیه چهل‌وسومین جشنواره تئاتر فجر جایزه نقدی و مدالیوم جشنواره به علی پیمان نویسنده، کارگردان و بازیگر نمایش «ریگ‌چاه» از تهران تقدیم شد. نمایش «ریگ‌چاه» یکی از سه نمایش صحنه‌ای بود که در بخش ایثار بیست‌ونهمین جشنواره تئاتر تهران برگزیده شده بودند و از این مسیر به چهل‌وسومین جشنواره تئاتر فجر راه یافتند.

بهترین فضاسازی دیده‌شده در جشنواره فجر

«برنده جایزه بهترین فضاسازی در چهل‌وچهارمین جشنواره تئاتر فجر» عبارتی است که در صفحه فروش بلیت نمایش «زار» دیده می‌شود. اثری به نویسندگی مشترک عرفان زارعی و امید سلطان‌آبادی که زارعی کارگردانی آن را بر عهده دارد و تا اواخر خرداد در تماشاخانه خصوصی عمارت نوفل‌لوشاتو روی صحنه خواهد بود. این اثر نمایشی توانست از جشنواره چهل‌وچهارم تئاتر فجر جایزه فضاسازی مناسب در بخش دیگرگونه‌های اجرایی را با طراحی و ایده‌پردازی عرفان زارعی به دست آورد. در «زار» که به‌عنوان اثری «پیونددهنده درام معاصر با موسیقی و فرهنگ بومی جنوب ایران» معرفی شده از اجرای زنده سازهای جنوبی هم‌چون دمام و نی‌انبان بهره گرفته شده است. در خلاصه داستان «زار» چنین آمده است: «قصه در دل روستایی ساحلی شکل می‌گیرد، جایی که آیینی برای پالایش روح و بازگشت به خویشتن برگزار می‌شود و زنی گرفتار در خشم دریا و سنگینی گذشته، مرز میان واقعیت و اسطوره را در می‌نوردد.»

جشنواره‌ای برای وصل‌کردن دنیای هنر به دنیای اقتصاد

«دندون‌گیر» به نویسندگی محسن رحمانی و کارگردانی وحید نفر که در بوتیک هنر ایران اجرا می‌شود با عنوان «منتخب دومین جشنواره هنری اقتصادی ثور» در صفحه فروش بلیتش معرفی شده است. جشنواره‌ای که اختتامیه دور دوم آن اسفند ۱۴۰۳ در مجموعه تئاتر لبخند برگزار شد و مدعی برقراری ارتباط بین صنعت هنر و صنعت مالی است. در خلاصه داستان «دندون‌گیر» چنین آمده است: «زوجی که تمام دارایی خود را در بورس سرمایه‌گذاری کردند و متوجه می‌شوند سه فرزند در حال پا گذاشتن به زندگی‌شان هستند و با بیشتر شدن مشکلات اقتصادی دست به تصمیمی سخت میزنند.» این اثر نمایشی برگزیده بخش نمایشنامه‌نویسی «ثور» بوده است. آن‌طور که در صفحه اینستاگرام این جشنواره آمده است، «ثور» سال ۱۴۰۲ شکل گرفت با این هدف که دنیای هنر و دنیای اقتصاد را به هم نزدیک‌تر کند. فیلمنامه، نمایشنامه، فیلم کوتاه، مستند، تیزر و موشن‌گرافی با موضوع بورس و اقتصاد مواردی بودند که شرکت‌کنندگان می‌توانستند با ارائه آن‌ها در جشنواره شرکت کنند. دور دوم این جشنواره در حالی در سال ۱۴۰۳ برگزار شد که خبری از دور سوم آن در خبرها نیست.

نشراول: ایران تئاتر