
ناصر ارباب/صبا،مجید یراقبافان، پژوهشگر و فعال حوزه فرهنگ و رسانه، در گفتوگو با صبا به مناسبت چهاردهمین سال فعالیت مجموعه رسانهای صبا، با اشاره به بحران مرجعیت رسانههای فرهنگی در عصر شبکههای اجتماعی، تأکید کرد: «رسانههای تخصصی فرهنگ و هنر زمانی میتوانند مرجعیت خود را حفظ کنند که همزمان از دو بال «دقت» و «سرعت» بهره ببرند.»
یراقبافان با اشاره به رساله دکترای خود در حوزه جامعهشناسی فرهنگی گفت: «عنوان رساله من دیالکتیک فراگیری رسانههای نوپدید و دگرگونی فرهنگی در ایران بود؛ پژوهشی که به رابطه تأثیر و تأثر میان گسترش رسانههای نوپدید و تغییرات ارزشها و هنجارهای فرهنگی در ایران میپرداخت. به همین دلیل، بحث رسانههای فرهنگی و بحران مرجعیت آنها برای من صرفاً یک بحث نظری نیست.»
او با تأکید بر اینکه نمیتوان با نگاه تکعاملی به بحران مرجعیت رسانههای فرهنگی نگاه کرد، اظهار داشت: «یکی از مهمترین دلایل این وضعیت، بیتوجهی متولیان رسمی فرهنگ به رسانههای تخصصی فرهنگ و هنر است. رسانه برای اثرگذاری نیازمند قدرت است؛ قدرتی که هم از کیفیت محتوا میآید و هم از گستره انتشار. هر دوی این موارد نیز نیازمند حمایت مادی و معنوی هستند.»
این فعال رسانهای افزود: «زمانی که رسانه تخصصی مورد حمایت قرار نگیرد، طبیعی است که نتواند آنگونه که باید دیده شود و اعتماد مخاطب را جلب کند. البته این موضوع دوسویه است؛ رسانهها نیز باید توانمندی خود را به اثبات برسانند تا شایستگی دریافت حمایت را نشان دهند.»
وی در ادامه، یکی دیگر از آسیبهای رسانههای فرهنگی را تأخیر در انتشار اخبار دانست و تصریح کرد: «در رسانه، دقت بسیار مهم است اما اگر دقت باعث کند شدن سرعت شود، مخاطب را از دست میدهیم. امروز مخاطب منتظر نمیماند تا رسانه رسمی خبر را منتشر کند؛ اگر رسانه تخصصی با تأخیر عمل کند، مخاطب خبرش را از جای دیگری میگیرد و حتی ممکن است عضویت خود را در آن رسانه لغو کند..»
او ادامه داد: «دقت و سرعت دو بال رسانه هستند. اگر هرکدام فدای دیگری شود، پرواز موفقی اتفاق نخواهد افتاد.»
یراقبافان همچنین با اشاره به لزوم شناخت ذائقه مخاطب در عصر شبکههای اجتماعی گفت: «رسانههای فرهنگی باید ذائقه مخاطب امروز، بهویژه نسل نوجوان و جوان را بشناسند. محتوای فرهنگی و هنری ایرانی ـ اسلامی غنی است اما نحوه ارائه آن باید متناسب با فرم و سلیقه مخاطب امروز باشد. اگر بهترین مواد اولیه را داشته باشید اما غذا خوب جا نیفتد، خروجی مطلوبی نخواهید داشت.»
صبا؛ نقطه اتصال هنرمندان، مخاطبان و مدیران فرهنگی
وی در بخش دیگر از سخنان خود، با تبریک چهاردهمین سال فعالیت مجموعه رسانهای صبا، اظهار کرد: «چهارده سال دوام و رشد در حوزه رسانه تخصصی فرهنگ و هنر، اتفاق کوچکی نیست و صبا در این سالها توانسته علاوه بر استمرار، مسیر رشد و اثرگذاری را نیز طی کند.»
او صبا را «نقطه کانونی یک مثلث» توصیف کرد و گفت: «یک ضلع این مثلث هنرمندان و اهالی فرهنگ و هنر هستند، ضلع دیگر مدیران و متولیان فرهنگی کشور و ضلع سوم مخاطبان فرهنگ و هنر. صبا توانسته اعتماد هر سه ضلع را به دست بیاورد.»
این فعال فرهنگی، اعتماد هنرمندان به صبا، استقبال مخاطبان و همچنین توجه مدیران فرهنگی به مطالبات مطرحشده در این رسانه را از نشانههای موفقیت آن دانست و افزود: «صبا در مقاطع مختلف، صرفاً یک رسانه منتشرکننده خبر نبوده، بلکه نقش واسطه و حلقه اتصال میان هنرمندان، مردم و مدیران فرهنگی را ایفا کرده است.»
وی همچنین به نقش صبا در مقاطع حساس اجتماعی اشاره کرد و گفت: «در دورههایی که برخی تلاش میکردند میان مردم و هنرمندان فاصله ایجاد کنند، صبا از جمله رسانههایی بود که با گفتوگوها، یادداشتها و پیگیریهای خود تلاش کرد فضای همدلی و وحدت را تقویت کند.»
یراقبافان در ادامه، مهمترین نقاط قوت صبا را «روزآمدی»، «توجه همزمان به دقت و سرعت»، «اعتمادسازی»، «شناخت ذائقه مخاطب» و «نگاه حرفهای به رسانه» عنوان کرد.
او افزود: «یکی از مهمترین ویژگیهای صبا، باورمندی اعضای آن به ضرورت فعالیت در حوزه رسانه تخصصی فرهنگ و هنر است. بسیاری از فعالان این مجموعه میتوانستند در حوزههای دیگر رسانهای با درآمد و موقعیت بیشتری فعالیت کنند اما ماندن آنها در این عرصه، نشاندهنده دغدغهمندی و احساس مسئولیت اجتماعیشان است.»
وی ادامه داد: «صبا در بسیاری از مواقع فراتر از وظایف معمول یک رسانه عمل کرده و در حوزه مسئولیت اجتماعی نیز حضور مؤثری داشته است؛ از برگزاری رویدادها گرفته تا تلاش برای ایجاد همدلی و انسجام در فضای فرهنگی و هنری کشور.»
ضرورت توسعه بیشتر صبا
او در پایان، مهمترین چالش پیشروی صبا را «فراگیرتر شدن» دانست و اظهار کرد: «به نظر من صبا هنوز به اندازه شأن و ظرفیت واقعی خود فراگیر نشده است؛ البته بخشی از این موضوع به کمبود حمایتهای مادی و معنوی بازمیگردد. معتقدم اگر حمایت بیشتری از این مجموعه صورت بگیرد، صبا میتواند چندین برابر بیش از امروز به فضای فرهنگ و هنر کشور خدمت کند.»
این فعال رسانهای تأکید کرد: «صبا باید بیش از گذشته در حوزه جذب مخاطب، توسعه بسترهای انتشار و گسترش دامنه اثرگذاری خود حرکت کند؛ چرا که ظرفیت و توانمندی این مجموعه، بسیار فراتر از وضعیت فعلی است.»