
ناصر ارباب/ صبا، فیلم کوتاه برای بسیاری از فیلمسازان جوان نخستین قدم جدی برای ورود به سینماست؛ اما هزینه تولید، محدودیت امکانات و دشواری دسترسی به عوامل حرفهای، گاهی فاصله میان یک ایده و تبدیل شدن آن به فیلم را زیاد میکند. جشنواره فیلم صد با تکیه بر قالب ۱۰۰ ثانیهای، یکی از رویدادهایی است که امکان تجربه فیلمسازی با تولیدات کوتاهتر و کمهزینهتر را فراهم کرده و در کنار آن، فرصتی برای دیدهشدن فیلمسازان تازهنفس در کنار چهرههای باسابقهتر ایجاد کرده است.
قالب ۱۰۰ ثانیهای، مهمترین ویژگی جشنواره فیلم صد است؛ زمانی کوتاه که فیلمساز را ناگزیر میکند از میان جزئیات یک قصه، مهمترین بخش را انتخاب کند و بدون اتکا به روایتهای طولانی، ایده خود را به مخاطب منتقل کند. در چنین قالبی، ایجاز و انتخاب درست لحظهها اهمیت ویژهای پیدا میکند و فیلمساز باید بتواند در مدت زمانی محدود، جهان اثر خود را شکل دهد.
سبا امیری، فیلمسازی که امسال با دو اثر «دوئت» و «خداحافظ سوپرمن» در جشنواره فیلم صد حضور دارد، معتقد است یکی از ویژگیهای مهم این جشنواره، توجه به ایده به جای هزینه تولید است.
او درباره تجربه حضورش در این رویداد گفت: «فکر میکنم یکی از خصوصیات خیلی خوب جشنواره صد این است که در تمام این سالها سعی کرده ماهیت خودش را به شکل جشنوارهای که هزینهها و پروداکشنهای خیلی بزرگ برایش مطرح و مهم نیست، حفظ کند. من در جشنواره فیلم صد کارهایی دیدم که کمهزینه بودند و خودم هم هر دو کارم را با هزینه زیادی نساختم. نکته مثبتی که درباره جشنواره صد وجود دارد این است که واقعاً ایجاز کلام فیلمساز برایش خیلی مهمتر است و ایده برایش اهمیت بیشتری دارد تا اینکه فیلمساز مثلاً هزینه زیادی برای تولید کرده باشد.»
امیری امسال با دو فیلم در جشنواره حضور دارد؛ «دوئت» در بخش مستند و «خداحافظ سوپرمن» در بخش داستانی. هر دو فیلم در قالب ۱۰۰ ثانیه ساخته شدهاند اما دو روایت متفاوت از روزهای جنگ را دنبال میکنند.
«دوئت» به سراغ خانهای مسکونی میرود که در جریان جنگ آسیب دیده و گروهی جهادی از شهرهایی مانند قزوین و همدان برای بازسازی آن به تهران آمدهاند. امیری فیلمبرداری این اثر را در روزهایی انجام داده که حملات به تهران همچنان ادامه داشت.
او درباره شکلگیری این مستند توضیح داد: «تصاویر را در روزهایی گرفتم که تهران هنوز داشت مورد حمله قرار میگرفت. اصلاً فکر نمیکردم به من مجوز بدهند که بتوانم وارد خانههای آسیبدیده شوم، چون حساسیت برای فیلمبرداری از این فضاها بالا بود. اما به هر نحوی این اتفاق افتاد و با همکاری تهیهکننده کار، آقای محمدمهدی عزیزمحمدی، توانستیم فیلم را انجام بدهیم.»
در جریان بازسازی یکی از واحدها، صاحبخانه برای قدردانی از جهادگرانی که مشغول بازسازی خانه بودند، برای آنها ساز میزد. همین اتفاق به نقطه شروعی برای شکلگیری «دوئت» تبدیل شد؛ مستندی که در کنار تصویر خرابی و آسیبهای جنگ، به رابطهای انسانی میان افرادی میپردازد که در دل این شرایط کنار یکدیگر قرار گرفتهاند.
امیری درباره این وجه از فیلم گفت: «در کنار همه این خرابیها و آوار و ناراحتی و غم و غصهای که هنوز ادامه داشت، این آدمها جمع میشدند، موسیقی گوش میدادند، با هم شوخی میکردند، گفتگو میکردند و یک رفاقت بینشان شکل گرفته بود. احساس کردیم این موقعیت ظرفیت جالبی برای ساخت یک مستند دارد.»

در سوی دیگر، «خداحافظ سوپرمن» از یک گزارش درباره خانوادههای میناب و حضور آنها در کنار مزار فرزندانشان شکل گرفته است. امیری میگوید جرقه اصلی داستان پس از خواندن خبری درباره پدربزرگی زده شد که هر شب کنار مزار نوهاش میخوابید؛ چراکه میگفت نوهاش از تاریکی میترسد.
او درباره رویکرد خود و نویسنده اثر تأکید کرد: «تلاش کردیم اصالت قصه را حفظ کنیم، حرمت آن آدمها را نگه داریم و نگاه انسانی داشته باشیم. نمیخواستیم سوگیری کنیم یا بخواهیم از منظر سیاسی حرف بزنیم. به نظرم قصه مینا و بچههای میناب اساساً قصهای نیست که بتوان به آن شکل و شمایل سیاسی داد. هر جای دنیا هر آدمی این قصه را بشنود، اگر ذرهای انسانیت داشته باشد، تحت تأثیر قرار میگیرد.»
در کنار اهمیت ایده و روایت، مسئله تأمین هزینه همچنان یکی از چالشهای اصلی فیلمسازان کوتاه است. بسیاری از فیلمسازان جوان در ابتدای مسیر خود امکان تأمین بودجه تولید آثارشان را ندارند و همین موضوع میتواند اجرای ایدههای آنها را با مشکل مواجه کند.
امیری درباره این مسئله گفت: «بخش اعظم چالشها همیشه هزینه است. فیلمسازی که فیلم کوتاه کار میکند عموماً فیلمساز مستقلی است و هزینهها را باید خودش ساپورت کند. فیلمسازها ایدههای خوب دارند، اما هزینه ساخت آن ایدهها را ندارند.»
او در عین حال به دشواریهای تولید مستقل در شرایط جنگی اشاره کرد و افزود: «با قصههایی که کمی حساستر هستند، در شرایط جنگی اگر بخواهی مستقل کار کنی، روند دریافت مجوز و این مسائل هم میتواند مشکلساز باشد. من خیلی خوششانس بودم که آقای محمدمهدی عزیزمحمدی قبول زحمت کردند و در این دو کار کنار من بودند.»
یکی دیگر از ویژگیهایی که امیری برای جشنواره فیلم صد برشمرد، امکان حضور فیلمسازان جوان در کنار فیلمسازان باسابقهتر است؛ اتفاقی که میتواند برای فیلمسازانی که در ابتدای مسیر قرار دارند، تجربهای متفاوت ایجاد کند.
او گفت: «فکر میکنم به دلیل اینکه جشنواره فیلم کوتاه صد یک جشنواره بینالمللی است و همه نوع مخاطب درگیر آن هستند، میتواند محل مناسبی برای معرفی فیلمسازهای جوان برای قدمهای بعدیشان باشد. شما با یک فیلم کمهزینه حداقل این شانس را دارید که در جشنواره حضور داشته باشید و در کنار فیلمسازهای جوان دیگر و حتی اساتید و کسانی که کمی پیشکسوتتر هستند قرار بگیرید.»
امیری حضور آثار فیلمسازان باسابقه در این دوره را نیز مورد اشاره قرار داد و گفت: «ما امسال در جشنواره خیلی از پیشکسوتها را داشتیم که کار داشتند. من اساتیدی را میشناسم که امسال در جشنواره فیلم صد فیلم داشتند و واقعاً برای خودم باعث افتخار است که فیلم من در کنار آن فیلمها پذیرفته شده و در کنار آثار آنها اکران میشود.»
جشنواره فیلم صد در این میان، با تکیه بر محدودیت زمانی ۱۰۰ ثانیه، مسیری متفاوت برای فیلمسازانی ایجاد میکند که ممکن است در آغاز راه امکان ساخت پروژههای بزرگ و پرهزینه را نداشته باشند. «دوئت» و «خداحافظ سوپرمن» نیز نمونهای از همین امکان هستند؛ دو فیلم کوتاه با دو فرم و روایت متفاوت که تلاش کردهاند در فرصتی محدود، قصهای انسانی را به مخاطب منتقل کنند.