سمیرا جعفری/صبا، در روزهایی که سایه جنگ و بحران‌های سیاسی و اقتصادی بر زندگی مردم سنگینی می‌کند، سینما به‌عنوان یکی از مهم‌ترین جلوه‌های فرهنگی جامعه، بیش از بسیاری از صنایع دیگر آسیب می‌بیند. تعطیلی یا نیمه‌تعطیلی سالن‌ها، افت شدید فروش، توقف تولید و بلاتکلیفی اکران‌ها، تنها بخشی از پیامدهایی است که صنعت سینمای ایران در این شرایط تجربه می‌کند. با این حال، در دل این بحران، تلاش‌هایی برای حفظ چراغ سینما همچنان ادامه دارد؛ تلاشی که بیش از هر زمان دیگری اهمیت نقش فرهنگی سینما را یادآوری می‌کند

خسارت‌های مستقیم؛ سالن‌هایی که خاموش شدند

با تشدید تنش‌ها و شکل‌گیری فضای جنگی، نخستین ضربه به زیرساخت‌های سینمایی وارد می‌شود. بسیاری از سینماها به‌دلیل شرایط امنیتی، محدودیت‌های تردد یا کاهش شدید مخاطب، عملاً فعالیت خود را متوقف یا محدود کرده‌اند.

در برخی شهرها، سالن‌های سینما به‌طور کامل تعطیل شدند و در برخی دیگر با ظرفیت بسیار پایین فعالیت کردند. این تعطیلی‌ها نه‌تنها به از دست رفتن درآمد روزانه سینماها منجر شد، بلکه زنجیره‌ای از آسیب‌های اقتصادی را برای کارکنان این حوزه به همراه داشت؛ از آپاراتچی‌ها گرفته تا نیروهای خدماتی و مدیران سالن‌ها. علاوه بر این رکود اقتصادی سالن های سینمای شکوفه ی تهران و پردیس تخت جمشید مرودشت شیراز بر اثر موج انفجارهای ناشی از جنگ آسیب جدی دیده است.

از سوی دیگر، برخی مراکز فرهنگی و نهادهای سینمایی نیز به‌دلیل شرایط خاص، فعالیت‌های خود را متوقف کردند یا به حالت تعلیق درآوردند. این وضعیت باعث شد بسیاری از برنامه‌های فرهنگی، جشنواره‌ها و رویدادهای سینمایی لغو یا به تعویق بیفتد. در بین این مراکز فرهنگی و نهادهای سینمایی؛ بخشی از ساختمان انجمن سینمای جوانان و مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی در تهران بر اثر حملات دشمن تخریب شد.

سقوط آزاد فروش؛ مخاطبی که دیگر به سینما نمی‌آید

یکی از مهم‌ترین شاخص‌های ارزیابی وضعیت سینما، میزان فروش گیشه است؛ شاخصی که در شرایط جنگی به‌شدت افت می‌کند..

ترس از حضور در مکان‌های عمومی، کاهش قدرت خرید مردم و تغییر اولویت‌های زندگی، باعث شده سینما رفتن دیگر در صدر انتخاب‌های فرهنگی خانواده‌ها نباشد. در چنین شرایطی، حتی فیلم‌های پرمخاطب نیز با کاهش شدید فروش مواجه می‌شوند.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که میزان فروش برخی فیلم‌ها نسبت به پیش از بحران، تا بیش از ۶۰ درصد کاهش یافته است. این افت، نه‌تنها سرمایه‌گذاران را دچار زیان کرده، بلکه چرخه تولید را نیز مختل کرده است؛ چراکه بازگشت سرمایه به یکی از اصلی‌ترین دغدغه‌های تهیه‌کنندگان تبدیل شده است.

 فیلم‌های روی پرده؛ تنوعی که دیده نمی‌شود

در حال حاضر، ترکیبی از فیلم‌های کمدی، اجتماعی و درام بر پرده سینماها دیده می‌شود؛ اما این تنوع، به‌دلیل کاهش مخاطب، عملاً تأثیرگذاری خود را از دست داده است..

فیلم‌های کمدی که معمولاً موتور محرک گیشه هستند، تلاش کرده‌اند با ایجاد فضایی شاد، مخاطب را به سالن‌ها بازگردانند. در مقابل، فیلم‌های اجتماعی با موضوعاتی همچون بحران‌های خانوادگی، مشکلات اقتصادی و مسائل اجتماعی، تصویری نزدیک‌تر به واقعیت زندگی مردم ارائه می‌دهند.

سینمای ایران در نوروز امسال و با وجود شرایط جنگی توانست ۳۱ هزار و ۶۹ نفر تماشاگر و بیش از ۲ میلیارد و ۹۴۴ میلیون  تومان فروش داشته باشد. این فروش از تاریخ ۲۵ اسفند آغاز شده است..

چهار فیلم جدیدی که در این این ایام روی پرده رفتند عبارت بودند از: نیم شب، قمارباز، بهشت تبهکاران و خط نجات. از این میان فیلم نیم‌شب با جذب بیش از ۲۰ هزار مخاطب و ۱ میلیارد و ۷۰۰ میلیون تومان در صدر گیشه قرار گرفت.

با این حال، شرایط فعلی باعث شده حتی این آثار نیز نتوانند به فروش مورد انتظار دست پیدا کنند. بسیاری از مخاطبان ترجیح می‌دهند تماشای فیلم را به زمان آرام‌تری موکول کنند یا از طریق پلتفرم‌های آنلاین به سراغ آن بروند..

اکران‌های مردمی؛ تلاشی برای زنده نگه داشتن سینما

در کنار سیاست‌های رسمی، برخی نهادهای سینمایی و گروه‌های مستقل تلاش کرده‌اند با برگزاری اکران‌های مردمی، ارتباط سینما با مخاطب را حفظ کنند.

این اکران‌ها معمولاً در فضاهای کوچک‌تر، فرهنگسراها یا حتی محیط‌های غیررسمی برگزار می‌شوند و هدف آن‌ها ایجاد حس همدلی و بازگرداندن مخاطب به تجربه جمعی تماشای فیلم است.

اگرچه این اقدامات در مقیاس محدود انجام می‌شود، اما تأثیر روانی و فرهنگی قابل توجهی دارد و نشان می‌دهد سینما همچنان می‌تواند در سخت‌ترین شرایط نیز نقش خود را ایفا کند.