مهدیه مالکی/صبا: میکائیل دیانی، مستندساز که  این روزها در حال تولید مستند و ضبط وقایع ایران است در این باره گفت: ما از هجدهم و نوزدهم دی ماه درگیر تولید مستند تبیینی و مستندهای کوتاه گزارشی از فضای اجتماعی ایران و حوادثی که در کشور اتفاق می‌افتاد بودیم و  در سازمان هنری اوج، مجموعه‌ای از “واکنش سریع” شکل گرفته بود که تولیدات میدانی و به‌لحظه در مورد اتفاقات را انجام می‌دادیم و هر مرحله که جلو می‌رفتیم، مدل کلیات متفاوت می‌شد، مثل تولید مستندات «از نمای نزدیک» یا  «جنگ پس از جنگ».

دیانی در ادامه توضیح داد: «در اتفاقات اخیر و پس از ترور رهبر معظم انقلاب، ما شروع به تولید هم تولیدات میدانی و هم تولیدات تحلیلی کردیم و آنچه بیش از همه مد نظر ما قرار گرفت، این بود که به جای انتشار تصاویر انفجارات و ساختمان‌های تخریب شده، بتوانیم بیشتر همدلی مردم، همیاری و این انسجام ملی که در مواجهه با این جنگ شکل گرفته را روایت کنیم.»

نمایش اقتدار منطقه‌ای و افتخار ملی

دیانی در پاسخ به سوالی درباره جلب‌کننده‌ترین جنبه این وقایع برای او، دیانی اظهار داشت: «یکی از مسائل این است که مستندساز، روایتگر لحظه‌ها و حقیقت‌های مهم تاریخ است و طبیعتاً در شرایطی مثل جنگ، اصل وقایع و لحظه‌ها حائز اهمیت است تا حقیقت گم نشود؛ اما نکته‌ای که مایه افتخار و احساس خوب قلبی است، این است که ما امروز یک قدرت منطقه‌ای هستیم که در برابر خودمان با هشت -نه کشور می‌جنگیم و پایگاه‌های نظامی آمریکایی را در کشورهای مختلف منطقه هدف قرار می‌دهیم و در برابر موشک‌های ما قدرت مواجهه و پدافندی وجود ندارد و در طرف دیگر همدلی مردم در این ایام است که ما در زمان ثبت مستندها شاهد اتفاقات نادری از این همدلی میان مردم هستیم در حالی که آن طرف ماجرا می‌بینید که در اسرائیل، شهروندان مناطق اشغالی به صورت مستمر و مداوم در پناهگاه‌هایشان هستند، ولی ما این طرف مردم غیور و سلحشوری داریم که هر شب در خیابان‌های شهر راهپیمایی می‌کنند و اعلام موضع و حضور می‌کنند و این تجمعات شبانه که ما مستندنگاری می‌کنیم، اتفاقات نادری است.

وی در پاسخ به اینکه در این لحظه‌نگاری‌هایی که در این یک هفته انجام شده، آیا اتفاق خاصی بوده که توجه شما را جلب کند و شما را تحت تأثیر قرار دهد؟ تصریح کرد: «یک شب از این شب‌ها که برای تصویربرداری از بمباران‌های اسرائیل رفته بودیم، وسط آن خرابه‌ها و از لای گرد و غبار، خانمی جوان با ظاهر و پوشش متفاوت به صحنه آمد و با آمادگی کامل گفت: «من پزشکم. از اینجا داشتم رد می‌شدم، دیدم حادثه‌ای پیش آمده، آمدم به مجروحان و جانبازان رسیدگی کنم.» و هیچ ترسی در دلش نبود و برایش تفاوتی نمی‌کرد که چه کسی را درمان می‌کند، با وجود اینکه آن منطقه، منطقه‌ای خطرناک بود و در اثر بمباران گاز منتشر شده بود و طبیعتاً هر کسی بخواهد وارد این منطقه شود، خودش را به خطر می‌اندازد، این بنده خدا با همراهی و جان‌فشانی در صحنه حاضر بود و این صحنه برای من خیلی جالب توجه بود.»

چالش‌های مستندسازان در بحبوحه جنگ

این مستندساز درباره چالش‌های تهیه مستندها و ثبت لحظه‌ها تاکید کرد: طبیعتاً چالش‌هایی وجود دارد، به واسطه اینکه ما سواد رسانه‌ای، آگاهی رسانه‌ای و آگاهی بصری در بخشی از ماجراها نداریم و از یک طرف، گاهی می‌بینیم که جایی که ما حضور داریم، مخالفت‌هایی صورت می‌گیرد و مستندنگاری سخت می‌شود و از طرف دیگر، گاهی تصاویری منتشر می‌شود که تصاویر درستی نیست و بیشتر به تضعیف روحیه ملی کمک کند تا آگاهی‌بخشی و اینها چالش‌های مستندسازی در فضای بحرانی است.»

 دو وجه اصلی در مستندسازی بحران: اطلاع‌رسانی و تاریخ‌نگاری

دیانی درباره اینکه مستندسازان، خاصه در چنین حوادثی بیشتر به دو وجه می‌پردازند: اول اطلاع‌رسانی (ارائه اخبار روزانه) و دوم تاریخ‌نگاری (ثبت لحظه‌ها برای ماندن در تاریخ و تجزیه و تحلیل عمیق‌تر) آیا شما هم به این شکل عمل کردید تاکید کرد: بله، ما در چند روز گذشته، یکی دو تا از دوربین‌های تصویری‌مان را بر فراز بام تهران مستقر کردیم تا صرفاً تصاویر اکستریم لانگ‌شات از شهر داشته باشیم؛ تصاویری که در آینده به جهت تاریخی برای ما حائز اهمیت است از طرف دیگر، بعضی جاها ما به صورت کلوزآپ و از نزدیک روایت‌ها را روایت می‌کنیم؛ روایت‌های مردم را از نزدیک به تصویر می‌کشیم، طبیعتاً در فضای مستندسازی باید هر دو وجه ماجرا را در نظر گرفت و من هم سعی کرده‌ام تیم‌هایی که با من کار می‌کنند، این دو مسئله را لحاظ کنند.»

 مجوزها و چالش‌های ساختاری در بحران

وی در پاسخ به اینکه شما به عنوان یک مستندساز شناخته شده هستید و فکر می‌کنم چالش‌های کمتری برای ثبت وقایع پیش رویتان بوده، آیا دوستان دیگرتان با چه چالش‌های بیشتری مواجه هستند؟ خاطرنشان کرد: «چالش‌ها زیاد است و یکی از نکته‌های مهم مستندسازی در شرایط بحران این است  دوستان مستندساز از کجا باید مجوز حضور در صحنه‌های حساس را دریافت کنند و اینکه کدام مجوز معتبر است؟ چگونه می‌توانند این کار را انجام دهند؟ اینها چالش‌های خیلی جدی است که همیشه ما در بزنگاه‌های بحرانی با آن مواجه هستیم و متاسفانه هیچ موقع این تبدیل به یک پروتکل ساختاری نشده است که در موارد بعدی در این زمینه دچار چالش نشویم.

 انجام وظیفه حتی در شرایط سخت را از رهبر آموختیم

دیانی درباره اینکه وقتی که خبر شهادت حضرت آقا را شنیدید، با توجه به اینکه مشغول ثبت وقایع بودید، چگونه توانستید خود را جمع و جور کنید تا به کارتان ادامه دهید؟ پاسخ داد: «طبیعتاً آن لحظه، لحظه‌ای بسیار متاثرکننده و همراه با گریه بود؛ اما واقعیت این است که ما از خود آقا یاد گرفتیم که در شرایط بحرانی باید قلبی گرم و عقلی سرد داشته باشیم و وظیفه و مأموریت خودمان را فراموش نکنیم. مأموریت ما ثبت مستند این اتفاقات بوده است و سعی کردیم همان‌طور که ایشان به مأموریت خود تمام و کمال عمل کردند، ما نیز به مأموریت خودمان عمل کنیم، اگرچه که این کار در پسِ پرده‌ی غم و اندوهی عمیق انجام می‌شد.»

 توصیه به هنرمندان؛ هنرمندان باید طرف ایران باشند

وی درباره اینکه شما به عنوان یک مستندساز و هنرمند، چه توصیه‌ای به دیگر هنرمندان در شرایط بحرانی و جنگ دارید تا بتوانند راحت‌تر از این مرحله گذر کنند؟ گفت: به نظر من مهم‌ترین نکته‌ای که وجود دارد، این است که ما بدانیم باید در کنار ایران بایستیم، اگر این درس شکل بگیرد که ما طرف ایران هستیم، تقریباً تمام هنرمندان ما تخصص و تبحر لازم برای ایستادگی در جهت اهداف ایران را دارند و می‌توانند آن را به بهترین شکل انجام دهند و این تخصص و تبحر در کارهایشان نمود پیدا خواهد کرد.»