زهرا علیپور؛ صبا/ این مستند در بخش مجموعه مستند نهمین جشنواره تلویزیونی مستند حضور داشت و یکی از قسمت‌های آن به نمایندگی از شبکه مستند سیما پخش شد. در ادامه گفت‌وگویی صبا را با محمدامین نوروزی تهیه‌کننده این مجموعه می‌خوانید.

 مجموعه مستند «خانه‌های نورانی» به سراغ یکی از سنت‌های قدیمی ایرانیان رفته است؛ جایی که شیعیان ایران همواره خانه‌های خود را متبرک به جلسات روضه می‌کردند و معتقد بودند که با این کار خانه‌شان بیمه می‌شود.‌ چه شد که سراغ این سوژه رفتید و  به احیای این سنت تاکید کردید؟ و اساسا  چرا این سنت نیکو به ویژه در شهرهای بزرگ مثل تهران و ….کمرنگ شده؟

 ضرورت تولید این مجموعه مستند از جایی شکل گرفت که متوجه شدم در ایام عزای اهل بیت علیهم السلام، آن چیزی که از جلسات عزاداری نشان داده می‌شود، محافلی است که در چند ده سالِ گذشته به جهت شکل ظاهری و مختصات برگزاری، شکل گرفته است که عموما متمرکز بر مداح و شور محور است. در حالیکه سنت گذشته ما در عزاداری برای اهل بیت اینگونه نبوده است. نسل جوان امروز، بیشتر هیئت‌های بزرگ و بسیار شلوغی را در تلویزیون و شبکه‌های اجتماعی می‌بیند یا به صورت واقعی تجربه می‌کند که محوریت با مداح و شورخوانی است؛ به عبارت دیگر، جلساتی با ریتم و ضربان بسیار بالا. اما او کمتر می‌داند که تاریخ عزاداری ما از کجا شروع شده است و عزاداری‌های سنتی چه مولفه‌هایی دارند؟ شاخص‌هایی مثل مباحث معرفتی و سنت‌های قدیمی محور عزاداری سنتی است که کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد. در مجموعه مستند «خانه‌های نورانی» تصمیم گرفتیم به همان ریشه‌ها برگردیم؛ به خانه‌هایی که شاید ظاهر ساده‌ای داشته باشند، اما روحی در آنها جریان دارد که با هیچ استیج و سالن بزرگی قابل مقایسه نیست. 

 به نظر می‌رسد برای تولید این مستند تحقیق و پژوهش سنگینی را پشت سر گذاشتید. چرا که شما سراغ مجالسی رفتید که شاید سال‌ها پیش برگزار می‌شدند. به ویژه آنکه این آیینی سنتی قدمت بسیار زیادی در بین ایرانیان داشته است

در عصری که همه دوربین‌های ضبط مجالس عزاداری به سمت سوله‌ها و استیج‌های بزرگ، نورهای سنگین، تشریفات و تبلیغات و سرو صدای زیاد است، دوربین خانه‌های نورانی را به ثبت خانه‌هایی ساده و اصیل و خالصانه بردیم؛ چیزی که اگر امروز مکتوب و تصویری نشود، ممکن است در میان این همه هیاهو گم بشود. لازمه این امر، تحقیق و بررسی و پیگیری فراوان است. اگر به روایت‌های واقعی، به قصه‌های انسانی و معنوی و به فرهنگ اصیل عزاداری علاقه دارید، پیشنهاد می‌کنم این مستند را بببینید. در این مجموعه مستند از قصه پیرغلامان، چای‌ریزان، مداحان قدیمی و خادمانی حرف زدیم که سال‌ها بی‌هیاهو خدمت کرده‌اند. قصه‌هایی ضبط شد که اگر امروز ثبت نمی‌شد، شاید فردا برای همیشه گم می‌شد. این مجموعه، فقط معرفی چند خانه یا هیئت نیست، روایت روح محبت و اخلاص است که در این مکان‌ها جریان دارد. معتقدم نورهایی که در این خانه‌ها جاری است، هنوز توان روشن کردن دل‌های فراوانی را دارند. امید دارم ده‌ها یا شاید صدها سال آینده، وقتی که ما دیگر نیستیم، روضه‌های خانگی رونق بازارِ عزاداری اهل بیت باشند و گروهی این مستندها را از آرشیو بیرون بیاورند و یاد ما هم باشند؛ چون در این مستندها ثبت شده است که مردم این سرزمین چگونه سنت‌های خود را حفظ کردند و چگونه این چراغ را نسل به نسل روشن نگه داشتند.

استقبال مخاطبان از این مستند چگونه بود؟ (فارغ از نگاه مذهبی بیننده)

در روضه‌خوانی‌های جدید هرچقدر مجالس عزاداری، شکوه و بزرگی و تشریفات خاص خودش را دارد، مجالس قدیمی در خانه‌ها و به شکل ساده و بی‌پیرایه برگزار می‌شده است و مردم این سادگی، اخلاص و بدون تشریفات بودن را دوست دارند، چرا که با فطرت آنها سازگارتر است. آنها می‌دانند که این جلسات خلوص بیشتری دارند. معتقدم از زمان معصومین علیهم السلام که در خانه‌های خود، مجالس روضه برگزار می‌کردند، تا همین امروز که این مجالس در خانه محبین اهل بیت برگزار می‌شود، این خانه‌های ساده و بی‌ریا بوده‌اند که بار اصلی عزای اهل بیت و انسان‌سازی در مکتب اهل بیت را به دوش کشیده‌اند. در پایان باید اشاره کنم که مجموعه خانه‌های نورانی تا به حال در ۲۵ قسمت، در ۱۵ استان و با حدود ۲۰ کارگردان تولید و پخش شده است. بر همین اساس، افراد بسیار زیادی در تیم خانه‌های نورانی حضور داشته‌اند.