درخصوص
گفتمان موسیقی محمدجلیل عندلیبی(متولد ۰۳/۰۲/۱۳۳۳)، باید در دو حوزه «موسیقی
دستگاهی» و «موسیقی کردستان» به‌ بحث و بررسی پرداخت. حتی از وجوه پاپیولاریته در
آثار وی نیز نبایستی غافل بود. محمدجلیل عندلیبی، اولین آهنگش را در حدود سن ۱۸سالگی ساخت که توسط
سیدنورالدین رضوی‌سروستانی اجرا شد. این اثر بعدها تحت آلبومی به‌نام «شعر و
عرفان» توسط شهرام ناظری بازخوانی و منتشر شد. این نکته شایان توجه است که این
آلبوم، از اولین آثار منتشره‌ موسیقی کلاسیک ایرانی بعد از انقلاب است که متشکل از
فرم‌های معمول موسیقی ایرانی بود نه سرود! این آلبوم در اوان انقلاب پس از اخذ
مجوز رسمی از وزارت ارشاد، متر و معیاری جهت تولید موسیقی مجاز محسوب می‌شد که هم
از منظر سبک و سیاق ملودی‌سازی و ملودی‌پردازی و تنظیم و هم از جهت خوانندگی و
نوازندگی، الگویی برای تولید آلبوم در آن مقطع زمانی حساس شناخته شد. به‌زعم راقم
این سطور، همین جریان‌سازی محمدجلیل عندلیبی و معدود موسیقیدانانی چون او، آن‌هم
در کوران حوادث پس از انقلاب و در آن سال‌های بحرانی، خود به‌تنهایی بزرگ‌ترین
خدمت به‌فرهنگ و هنر و موسیقی این دیار بود.

در مورد
بررسی آثار محمدجلیل عندلیبی از منظر «ملودی‌پردازی»، توجه و رویکرد وی درخصوص
ملودی‌های مذهبی و ملودی‌های سنتی(به‌ویژه در حوزه موسیقی دستگاهی) و همچنین ملودی‌های
اصیل کردی، ملودی‌های عرفانی و ملودی‌های سنتی و فولکلوریک(علی‌الخصوص در حوزه
موسیقی کردستان) را نمی‌توان نادیده انگاشت. ملودی‌های او در هر ژانر و سبکی،
ملودی‌هایی با ساختار هویتمند، غنی، اصیل و در عین حال مطابق با ذائقه شنیداری
مردم است. ازجمله ویژگی‌های ملودی‌پردازی عندلیبی، این است که گاه در یک منطقه
مُدال آهنگی را می‌آفریند که از هر حیث (به‌ویژه انطباق مضمون کلامی و احساسی اثر
با مُد موردنظر) کاملاً چفت و بست دارد. عندلیبی در رنگ‌آمیزی آنسامبل و ارکستر به‌ویژه
از منظر سازآرایی، بسیار متفاوت عمل کرده است. مسئولیت‌سپاری به ‌هر ساز در ارکستر
توسط محمدجلیل عندلیبی حساب‌شده و اندیشیده شده است. وی از پیشروان ورود ساز دف به
آنسامبل ایرانی است. در مورد بررسی آثار محمدجلیل عندلیبی از منظر «ریتم و مترگزینی» اولاً
باید این نکته را یادآور شد که وی در زمره نخستین موسیقیدانانی است که درخصوص ورود
ضرب‌های فرد(پنج‌ضربی و هفت‌ضربی) به موسیقی کلاسیک ایرانی بسیار کوشیده است.
همچنین در اغلب آثار متریک محمدجلیل عندلیبی، از مقوله‌ ریتم بسیار هوشمندانه و
زیرکانه بهره برده شده و حتی در آثار غیرمتریک ایشان چون جواب آوازهایش به آوازهای
آوازخوانان نیز، بازپویایی ریتمیک محسوس و مسموع است. و در آخر باید اذعان داشت که این مباحث،
ریشه در اصول و مبانی زیبایی‌شناختی هنری و موسیقایی محمدجلیل عندلیبی داشته که هر
چه هست(درنهایت اصالت و فخامت و وزانت)، رگ و ریشه مردم‌پسند را به بهترین و
فاخرترین شکل ممکن در آثار تصنیف‌شده وی می‌توان جست‌وجو کرد.

محمدجلیل
عندلیبی اخیراً، سکوت معترضانه‌ای را برگزید که نزدیک به ده سال به‌طول انجامید و
علت آن هم اعتراض به‌فضای ناسالم موجود به‌ویژه عدم رعایت قانون کپی‌رایت در ایران
بود. ضرر و زیان این سکوت-و امثال این سکوت‌ها- مستقیماً متوجه فرهنگ و هنر این
کشور است و قطعاً متقلبان و کپی‌کاران، روسیاهان این مهلکه و خائنان به مُلک و ملت
و فرهنگند که با اقدامات متقلبانه خود، آزردگی و گوشه‌نشینی خادمان فرهنگ و هنر
این دیار همچون محمدجلیل عندلیبی را موجب می‌شوند.

محمدجلیل
عندلیبی از چهره‌های جریان‌ساز و تأثیرگذار موسیقی ایران و ضلعی مهم از موسیقی
چندضلعی بعد از انقلاب ۱۳۵۷ است. خالق آلبوم‌های اصیل، نواحی، ارکسترال و تلفیقی
که حقیقتاً فرنام «نواپرداز خاطره‌ساز»، عنوان برازنده‌ای برای این هنرمند پیشکسوت
باذوق و قریحه است.