
ناصر ارباب / صبا، این روزها دومین دوره جشنواره ملی فیلم آب به قیمت جان به دبیری امیر کرم یزدی در حال برگزاری است. خوشبختانه تعداد آثار قابل توجهی در بخش فیلم کوتاه و مستند رسیده است و در محل اصلی برگزاری جشنواره نمایش داده شده است. صبا با تعدادی از فیلمسازان به گفتگو نشستهاست که در زیر میخوانید.
گسترش فرهنگ مصرف بهینه آب
بهامین تورانی، بازیگر و مجری با اشاره به ضرورت آگاهیبخشی درباره بحران آب و نقش رویدادهای فرهنگی و هنری در اصلاح الگوی مصرف، گفت: جشنوارههایی مانند «آب به قیمت جان» زمانی میتوانند اثرگذاری واقعی داشته باشند که به معرفی تجربهها و پروژههای عملی در حوزه مدیریت منابع آب بپردازند.
وی با اشاره به نقش جشنوارههای فرهنگی در جلب توجه مردم به بحران آب ، افزود: من در این جشنواره مستندی را تماشا کردم که درباره طرح بهینهسازی و انتقال آب از استان آذربایجان شرقی تا شهر مهران بود. به نظرم کمتر از ۱۰ درصد مردم از چنین پروژهای اطلاع دارند؛ در حالی که چه چیزی بهتر از نمایش چنین تجربهای میتواند مردم را به اهمیت آب و دشواری تأمین آن آگاه کند؟
این بازیگر بیان داشت: در این مستند، وضعیت منطقه پیش از رسیدن آب و شرایط آن پس از اجرای طرح به تصویر کشیده شده بود. همین مقایسه بهتنهایی میتواند تأثیر زیادی بر مخاطب بگذارد. وقتی مردم ببینند آب با چه تلاش و رویکرد مهندسی به یک منطقه میرسد، احتمالاً نگاه متفاوتی به مصرف آن پیدا میکنند. به نظرم لازم نیست همیشه با شعار و تبلیغات کلیشهای سراغ فرهنگسازی برویم؛ تنها کافی است چنین دستاوردهایی را بهدرستی به مردم نشان بدهیم.
تورانی با اشاره به شرایط اقلیمی ایران افزود: حدود ۳۰ درصد از اقلیم کشور مرطوب و ۷۰ درصد آن خشک است. این وضعیت به جغرافیای ایران مربوط میشود و نمیتوان آن را صرفاً به یک دوره یا یک دولت نسبت داد. من وقتی این مستند را دیدم واقعاً از توان مهندسی ایرانی و تلاش افرادی که در اجرای چنین پروژهای نقش داشتهاند، لذت بردم. انتقال آب در چنین مسافتی و با این شیوه، اتفاق قابلتوجهی است و باید درباره آن بیشتر صحبت شود.
وی با انتقاد از برخی برداشتهای نادرست درباره وضعیت منابع آبی کشور خاطرنشان کرد: من همیشه میگویم بهتر است به جای اینکه فقط تکرار کنیم «آب نیست»، درباره چگونگی استفاده درست از آب صحبت کنیم. گاهی حرفهایی مطرح میشود که آب وجود دارد و آن را به کشورهای دیگر میدهند؛ این حرفها هم بهتدریج در جامعه فراگیر شده است. به نظرم باید به مردم نشان بدهیم که منابع آب چگونه مدیریت میشوند و این آب با چه دشواریهایی به مناطق مختلف میرسد. وقتی مخاطب عام با واقعیت چنین پروژههایی آشنا شود، خودبهخود در ذهنش توجه بیشتری به مصرف درست آب شکل میگیرد.
تورانی در پاسخ به پرسشی درباره تأثیر جشنوارههایی مانند «آب به قیمت جان» و ضرورت مردمیتر شدن آنها گفت: قطعاً چنین جشنوارههایی میتوانند تأثیرگذار باشند. برای شناختن هر چیزی، ابتدا باید آن را معرفی کرد؛ حتی اگر بهترین محصول دنیا را داشته باشید تا زمانی که نتوانید آن را به مردم معرفی کنید، تقاضایی برایش شکل نمیگیرد. درباره آب هم همین مسئله وجود دارد. بسیاری از مردم نمیدانند آبی که مصرف میکنند با چه دشواریهایی به خانهها و شهرهایشان میرسد و چه مجموعهای از فعالیتها و زیرساختها برای تأمین آن لازم است.
وی با اشاره به تجربه فرهنگسازی در زمینه مصرف برق ادامه داد: درباره برق آنقدر تبلیغات و اطلاعرسانی انجام شده که تا حدی به یک رفتار عمومی تبدیل شده است. مردم بهتدریج یاد گرفتهاند برای داشتن زندگی بهتر، مصرف برق را هم مدیریت کنند. آب نیز به همین اندازه و حتی بیشتر به توجه عمومی نیاز دارد. همه ما درک میکنیم که آب چقدر اهمیت دارد اما گاهی باور نمیکنیم که تأمین آن در کشوری با شرایط اقلیمی ایران تا چه اندازه دشوار است.
اویین بازیگر و مجری در پایان با تأکید بر ضرورت دیدهشدن آثار و مستندهای مرتبط با بحران آب، گفت: ممکن است در استانهایی مانند مازندران و گیلان، مردم دسترسی بیشتری به آب داشته باشند و کمبود آن را به همان شکل تجربه نکنند؛ اما اگر چنین مستندهایی را ببینند، متوجه میشوند که آب با چه زحمتی به نقاط دیگر کشور میرسد.
بحران آب باید به قصههای سینمایی راه پیدا کند
سحر جعفریزاد، کارگردان «باتمیش» با اشاره به ضرورت پرداختن به بحرانهای زیستمحیطی در سینما گفت: مسائل محیط زیستی و بحران آب نباید صرفاً در قالب آثار مستند مطرح شوند؛ چراکه سینمای داستانی ظرفیت بالایی برای روایت این دغدغهها و درگیر کردن مخاطبان عام دارد.
وی درباره شکلگیری ایده فیلم «باتمیش» اظهار کرد: به طور معمول موضوعهای محیط زیستی بیشتر در سینمای مستند مطرح میشوند؛ چراکه در قالب مستند راحتتر میتوان یک بحران را به تصویر کشید و درباره آن طرح مسئله کرد. دغدغه من این بود که بتوانم چنین موضوعی را از دل یک روایت داستانی مطرح کنم. به همین دلیل زمان زیادی را صرف نگارش فیلمنامه کردم تا در کنار بحران زیستمحیطی به بحران انسانی ناشی از آن نیز بپردازم.
این کارگردان با اشاره به گستردگی بحران آب و خشکسالی در ایران افزود: در سالهای اخیر، مسئله آب و خشکسالی بخشهای مختلف کشور را درگیر کرده است. از جنوب تا شمال کشور با این مسئله مواجه هستیم و تالابها، دریاچهها و حتی دریاها نیز با مشکلاتی روبهرو شدهاند. البته بحران آب را نمیتوان صرفاً از منظر خشکسالی بررسی کرد؛ آلودگی منابع آبی نیز یکی دیگر از ابعاد مهم این بحران است. بنابراین باید از جنبههای مختلف به این مسئله پرداخت.
وی درباره ظرفیت سینما برای آگاهیبخشی درباره بحران آب بیان داشت: سینما رسانهای بسیار اثرگذار است؛ زیرا تصویر، صدا و روایت را در کنار یکدیگر قرار میدهد و از این طریق میتواند مخاطب را با خود همراه کند. به اعتقاد من، باید این موضوعات وارد بستر حرفهای سینما بهویژه سینمای داستانی شوند. مخاطب عام معمولاً کمتر به تماشای مستند میرود و این آثار بیشتر از طریق تلویزیون و در فضای خانگی دیده میشوند. در مقابل، سینمای داستانی و جریان حرفهای تولید فیلم میتواند مخاطبان گستردهتری را با این مسائل درگیر کند.
این کارگردان ادامه داد: اگر بحرانهای محیط زیستی به سینمای داستانی راه پیدا کنند، حتی مخاطبان جدی سینما نیز با آنها مواجه میشوند و سینما میتواند به رسانهای اثرگذار برای طرح این مسائل تبدیل شود. البته به نظرم باید از مرحله صرفاً مطرح کردن مسئله و نمایش بحران عبور کنیم و به این سمت برویم که چه راهحلهایی برای مواجهه با آن وجود دارد.
جعفریزاد با اشاره به توجه جشنوارههای معتبر جهانی به موضوعات محیط زیستی، گفت: جشنواره کن بخشی را به موضوعات محیط زیستی اختصاص داده است. این مسئله نشان میدهد که بحران تغییرات اقلیمی و مسائل محیط زیستی در سطح جهان تا چه اندازه جدی شده است. در سالهای آینده، شاید بزرگترین جنگها بر سر منابع آب و سرزمینهایی باشد که از نظر منابع آبی و مدیریت آب اهمیت دارند.
وی درباره ضرورت تداوم و گسترش جشنواره فیلم «آب به قیمت جان» اظهار داشت: برگزاری جشنوارههایی که بهصورت تخصصی به یک مسئله مهم مانند آب و محیط زیست میپردازند، بسیار ضروری است. چنین رویدادهایی میتوانند بازتاب رسانهای داشته باشند، توجه مخاطبان را جلب کنند و حتی مسئولان و نهادهای مختلف را متوجه وجود بحرانهایی کنند که گاهی در میان انبوه موضوعات و خبرهای روزمره به حاشیه میروند.
جعفریزاد بیان داشت: حضور فیلمسازان حرفهای و تولیدکنندگان باتجربه در چنین جشنوارهای اهمیت زیادی دارد؛ زیرا مشارکت آنها میتواند مخاطبان بیشتری را نیز به سمت این رویداد و تماشای آثار مرتبط با بحران آب و محیط زیست جذب کند. امیدوارم جشنواره فیلم «آب به قیمت جان» در دورههای آینده با گستردگی بیشتری برگزار شود و به یک جریان مستمر در سینمای ایران تبدیل شود.
سینما میتواند حلقه پیوند مردم و تلاشگران حوزه آبرسانی باشد
محمدرضا رمزی، کارگردان مستندهای «یک قطره ماندگار» و «آب باید جاری میماند» از آثار حاضر در دومین جشنواره ملی فیلم «آب به قیمت جان» معتقد است سینما میتواند حلقه ارتباطی میان مردم، نیازهای مناطق محروم و تلاش مجموعههای مسئول برای تأمین آب باشد.
وی با اشاره به ضرورت توجه سینمای ایران به مسائل زیستمحیطی و بحران آب ، افزود: سینمای مستند و سینمای داستانی سالهاست که با این موضوعات ارتباط دارند. این دو گونه سینمایی از مهمترین رسانههای دیداری هستند و فرصت مناسبی در اختیار ما قرار میدهند تا از ظرفیت تصویر و روایت برای پرداختن به مسائل مختلف استفاده کنیم. امروز موضوع آب میتواند محور چنین آثاری باشد.
رمزی با اشاره به نقش سینمای مستند در بازنمایی مشکلات مناطق روستایی، خاطرنشان کرد: در سینمای مستند میتوانیم مشکلات، دغدغهها و نیازهای مردم روستاها را به تصویر بکشیم و همزمان تلاش افرادی را نشان دهیم که برای رساندن آب به این مناطق فعالیت میکنند. در واقع، مستند میتواند حلقه پیوند میان مردمی باشد که به آب نیاز دارند و افرادی که برای تأمین و انتقال آن تلاش میکنند. به نظرم رسانه سینما ظرفیت مناسبی برای دیدهشدن این ارتباط و انتقال چنین موضوعاتی به جامعه دارد.
وی درباره ظرفیت سینمای داستانی نیز توضیح داد: در سینمای داستانی هم میتوان با قصهپردازی درباره آب، مخاطب را درگیر کرد و زمینه جلب مشارکت عمومی را فراهم آورد. وقتی یک مسئله در قالب داستان و شخصیتپردازی روایت میشود، میتواند مخاطب را به فکر وادارد و او را با ضرورت حفظ منابع آبی همراه کند.
رمزی با اشاره به وضعیت منابع آب زیرزمینی کشور ادامه داد: در جریان ساخت مستندها و گزارشهایی که برای آنها تهیه میکردیم با نمونههای نگرانکنندهای روبهرو شدیم. در برخی مناطق، مردم میگفتند حدود ۲۰ سال پیش سطح آب در چاههایشان در عمق ۲۰ متری قرار داشته اما اکنون این عمق به حدود ۳۰۰ متر رسیده است. این مسئله نشان میدهد که برداشت بیرویه از منابع زیرزمینی چه پیامدهایی به همراه دارد و سفرههای آب زیرزمینی تا چه اندازه تحت فشار قرار گرفتهاند.
این کارگردان درباره دومین دوره جشنواره ملی فیلم «آب به قیمت جان» و ضرورت تداوم آن، گفت: امسال جشنواره در حال جلب مشارکت بیشتر است. با این حال، استقبال فیلمسازان و رسیدن بیش از ۵۰۰ اثر به جشنواره نشان میدهد که مسئله آب برای جامعه و هنرمندان اهمیت دارد و ظرفیت مناسبی برای تولید آثار بیشتر در این زمینه وجود دارد.
وی با تأکید بر ضرورت دیدهشدن آثار جشنواره، افزود: پرسش مهم این است که این فیلمها پس از تولید و حضور در جشنواره، کجا و چگونه دیده میشوند؟ این آثار باید در رسانهها بازتاب پیدا کنند. اگر فیلمها دیده نشوند به اهدافی که برای طرح این مسائل در نظر گرفتهایم نمیرسیم.
رمزی با اشاره به یکی از مشکلات همیشگی سینمای مستند اظهار داشت: یکی از مشکلات ما این است که آثار مستند به اندازه کافی دیده نمیشوند. در گذشته شبکه مستند ظرفیتهایی برای نمایش این آثار داشت و میتوان با تعامل با سازمان صداوسیما و مدیران شبکه مستند، زمینه پخش فیلمهای منتخب جشنواره را فراهم کرد.