به گزارش صبا به به نقل از ستاد خبری چهل و سومین جشنواره فیلم کوتاه تهران، جلسه آموزشی پیچینگ در ادامه نشست های نقد و بررسی «استعداد نو» با تدریس و کارشناسی سیامک سلیمانی از اعضای شورای پیچینگ و مدیر نظارت بر تولید انجمن سینمای جوانان ایران امروز چهارشنبه ۲۹ مهر در آخرین روز از چهل و سومین جشنواره بین المللی فیلم کوتاه تهران برگزار شد.
سیامک سلیمانی با اشاره به ساختار ارائه پروژه‌های سینمایی به تهیه‌کنندگان و سرمایه‌گذاران تأکید کرد: قانع کردن دیگران برای دریافت بودجه و حمایت مالی، اگرچه اصول مشخصی مانند مقدمه، اوج و نتیجه‌گیری دارد، اما لزوماً نباید در یک قالب خشک و از پیش‌تعیین‌شده اجرا شود؛ مهم‌ترین نکته در این فرایند آن است که بتوانید با پرتاب یک قلاب درست، هیئت داوران و سرمایه‌گذاران را با خود همراه کنید و از تمام خلاقیت، توانمندی‌ها و شیوه‌های شخصی‌تان برای معرفی اثر بهره ببرید.
این مدرس کارگاه با یادآوری این نکته که الگوهای استاندارد ارائه پروژه صرفاً یک راهنما برای آشنایی با چارچوب کلی کار هستند، افزود: شکل ارائه شما کاملاً به خلاقیت و ویژگی‌های پروژه‌تان وابسته است و الگوها نیاز به انعطاف دارند.
سلیمانی در ادامه گفت: در انجمن، تولید فیلم‌ها در سه بخش فیلم اول، نیمه‌حرفه‌ای و حرفه‌ای تعریف می‌شود که تفاوت اصلی آن‌ها در سطح حمایتی و سقف بودجه‌ای است که هر پروژه می‌تواند دریافت کند و هیچ نوع حمایتی از تولید، بدون گذر از مسیر پورتال رسمی انجمن که از سال ۱۳۹۸ راه‌اندازی شده و در حال بهینه‌سازی است، امکان‌پذیر نیست.
او با یادآوری معیارهای استاندارد فیلم کوتاه در کشور که مدت‌زمانی بین سه تا ۳۰ دقیقه را شامل می‌شود، درباره پیش‌نیازهای ورود به بخش فیلم اول افزود: متقاضیان باید دوره‌های آموزشی انجمن را به پایان رسانده و فیلم انتهای دوره‌شان را ساخته باشند، یا از دانش‌آموختگان دانشگاه‌های سینمایی و مراکز معتبر دارای فیلم کلاسی باشند، یا بدون تحصیلات آکادمیک، سابقه حضور در پروژه‌های سینمایی در نقش‌هایی مانند دستیار کارگردان، فیلم‌بردار و تدوینگر را داشته باشند.
این مدرس کارگاه با اشاره به محدودیت زمان‌بندی در بخش فیلم اول و لزوم ارائه فیلمنامه‌ای با حداکثر ۱۵ دقیقه گفت: پروژه‌هایی که زمان‌بندی آن‌ها به ۲۰ یا ۳۰ دقیقه می‌رسد، برای این بخش مناسب نیستند.
او دو شیوه حمایت پس از تولید و پیش از تولید را نیز به تفصیل توضیح داد و تأکید کرد: در روش نخست، کار باید کمتر از یک سال از ساختش گذشته باشد و به جشنواره یا پلتفرمی ارائه نشده باشد، اما برخی هنرمندان گاهی آثاری را ارسال می‌کنند که لینک عمومی آن‌ها در آپارات هزاران بازدید داشته است.
سلیمانی به فرآیند دو مرحله‌ای پیچینگ اشاره کرد و گفت: پروژه‌ها ابتدا با بارگذاری فیلمنامه و مدارک مربوطه در سامانه، توسط داوران منطقه، استان یا تهران بررسی می‌شوند و در صورت کسب حداقل ۶۰ نمره از ۱۰۰ بر اساس پنج تا شش پارامتر مشخص، به جلسه پیچینگ دعوت می‌شوند؛ در غیر این صورت طرح رد شده و امکان بارگذاری پروژه دیگری برای کارگردان وجود دارد.
سلیمانی در ادامه کارگاه با تشریح مفهوم ارزیابی ایده به عنوان پیش‌نیاز ورود به فرایند پیچینگ تأکید کرد: پیچینگ صرفاً برای گرفتن بودجه نیست، بلکه کارکردهای مهم‌تری هم دارد؛ مهم‌ترینش این است که شما را وادار می‌کند یک بار کامل ایده و برنامه اجرایی‌تان را در ذهن مرور کنید. این بازبینی از خود ایده شروع می‌شود و اگر در همین ابتدا بتوانید منصفانه کارتان را ارزیابی کنید، یا آن را به دست یک دوست، استاد یا متخصص سینما بدهید تا برایتان داوری کند، یک گام بزرگ به جلو برداشته‌اید، چون ممکن است ایده‌ای که دارید چندان موفق نباشد و چند ماه در نوبت بمانید تا تازه آنجا از پاس شدن طرح‌تان مطلع شوید.
او با اشاره به چند فاکتور اصلی سنجش طرح‌های سینمایی، گفت: شما نمی‌توانید بفهمید ایده شما چقدر بدیع است، مگر آنکه تعداد زیادی فیلم در جشنواره‌های داخلی و خارجی دیده باشید و با پاسخ‌های متنوع فیلم کوتاه آشنا باشید. ممکن است بگوییم همه قصه‌ها گفته شده‌اند، اما گاهی برای یک داستان تکراری، یک ایده فرمی خوب دارید؛ چون ایده‌ها یا دراماتیک‌اند یا فرمال، یعنی داستانی که بارها روایت شده را به شیوه‌ای تعریف می‌کنید که کسی قبلاً روایت نکرده است. نمونه‌اش در جشنواره ما فیلم «آدم» است که اگر بخواهیم داستانش را تعریف کنیم، سه داستان اجتماعی و خانوادگی معمولی دارد، اما جذابیتش در شیوه روایت است؛ پس بداعت یا باید در ایده داستانی باشد یا در فرم و روایت.
سلیمانی دومین فاکتور را کشش و جذابیت داستان خواند و گفت: شاید درباره عمیق‌ترین مسائل بشری هم صحبت کنید، اما از دقیقه دو، تماشاگر به ساعتش نگاه کند که این نکته را باید از یک قاضی بی‌طرف بپرسید، نه از خودتان، چون در مقام خالق اثر قضاوت درستی ندارید.
او سپس به تناسب قالبی اشاره کرد و توضیح داد: باید مشخص کنید کاری که ارائه می‌دهید فیلم کوتاه است یا فیلم بلندی که فشرده شده، یا سکانسی از یک فیلم بلند که می‌تواند به‌صورت مستقل یک فیلم کامل باشد؛ و ایده داستانی‌تان آیا در بازه سه تا ۳۰ دقیقه قابل روایت است یا حتی در ۱۰۰ ثانیه. دانستن قالب و تناسبش با پروژه شما، هم وقت‌تان را صرفه‌جویی می‌کند و هم پروژه‌ای که این ویژگی را نداشته باشد، در همان مراحل اولیه توسط داوران رد خواهد شد.
این مدرس بر امکان‌سنجی پروژه به عنوان دیگر فاکتور کلیدی تأکید کرد و یادآور شد: دیروز در باشگاه فیلم اولی‌ها به این نکته اشاره شد که ظرفیت، توان و تجربه فیلم‌ساز فیلم اول مشخص است، اما برخی طرح‌هایی که اینجا بارگذاری می‌شوند برآورد بودجه‌شان بین یک تا یک و نیم میلیارد تومان است، در حالی که سقف حمایتی فیلم اول در انجمن ۱۲۵ میلیون تومان است؛ کسی که تصور کند در اولین فیلمش می‌تواند یک پروژه یک و نیم میلیاردی را به سرانجام برساند، دید واقع‌گرایانه‌ای نه نسبت به خودش و نه به رسانه سینما ندارد و همین برآورد غیرمنطقی در همان مرحله اول سبب رد شدن طرحش می‌شود.
سلیمانی با اشاره به اهمیت برآورد بودجه واقع‌گرایانه در فرایند ارزیابی طرح گفت: اگر برآوردتان پایین‌تر از حد استاندارد باشد، مثلاً بگویید با ۴۰ میلیون تومان فیلم را می‌سازم، داور متوجه می‌شود که شما حتی نمی‌دانید پروژه‌تان دقیقاً چقدر هزینه خواهد داشت و این نشانه عدم کفایت کامل شما برای ساخت فیلم است. بنابراین باید امکان‌سنجی کنید که آیا در محدوده بودجه انجمن می‌توانید پروژه را به خوبی بسازید یا نه، و اگر هزینه‌تان بالاتر رفت، آیا می‌توانید از یک مشارکت‌کننده یا سرمایه‌گذار اضافی استفاده کنید یا هزینه را خودتان تأمین خواهید کرد.
او در ادامه به فاکتور پتانسیل‌های فرمی و ساختاری اشاره کرد و گفت: اینکه پروژه‌تان به لحاظ فرم، ساختار، روایت و اجرا چه جذابیت‌هایی دارد، باز به همان ایده فرمال برمی‌گردد؛ حتی اگر قصه‌ای کلاسیک را روایت می‌کنید، باید از طریق عناصر بصری، طراحی دنیای صوتی، ریتم، پرفورمنس بازیگران و دکوپاژ، جهانی بسازید که در ذهن مخاطب بماند و تأثیر بگذارد. در غیر این صورت، کارتان به‌راحتی می‌تواند به یک نمایش رادیویی و قصه‌ای که فقط روایت می‌شود تبدیل شود؛ بارها فیلم‌هایی دیده‌ایم که روی موضوعات مهمی چون کم‌آبی یا ازدواج اجباری دختران دست می‌گذارند اما نه هیچ درام ویژه‌ای دارند و نه هیچ فرم خاصی و قصه‌شان به‌راحتی در قالب یک مقاله می‌گنجد.
او با تأکید بر اینکه ایده ناظر هرگز نباید بدیهی باشد افزود: نباید بگویید ایده فیلمم این است و آن را توضیح بدهید، چون بدیهیات به درد هنرهای دراماتیک نمی‌خورند؛ ایده ناظر باید پیچیدگی داشته باشد و ذهن شما را برای چند لحظه درگیر کند و قصه‌ای که تعریف می‌کنید باید با آن ایده تطابق داشته باشد، چرا که خیلی وقت‌ها فیلم‌ها به نقض غرض خودشان بدل می‌شوند.
مدرس کارگاه در پاسخ به پرسش‌های حاضران درباره اقتباس از آثار ادبی گفت: ساخت فیلم بر اساس کتاب یا داستان دیگران مستلزم توجه به حقوق نویسنده و ناشر است. در صورت تأیید پروژه، دریافت مجوز کتبی لازم می‌تواند از بروز مشکلات حقوقی در مراحل تولید و عرضه جلوگیری کند.
وی افزود: هزینه خرید حقوق اقتباس باید در برآورد مالی پروژه لحاظ شود. اگر این هزینه با منابع موجود تناسب نداشته باشد، فیلم‌ساز باید پیش از آغاز تولید درباره امکان تأمین آن تصمیم بگیرد.
او همچنین درباره آثاری که نویسنده یا ناشر آن‌ها در خارج از کشور قرار دارد، بر ضرورت پیگیری حقوقی و دریافت اجازه رسمی تأکید کرد و توضیح داد که نبود مجوز می‌تواند امکان نمایش یا حضور فیلم در برخی جشنواره‌ها را با مشکل مواجه کند.
مدرس کارگاه در پایان با معرفی برخی ابزارهای مورد استفاده برای آماده‌سازی پروژه، ابزارهای تحلیل فیلمنامه و نرم‌افزارهای طراحی استوری‌بورد، بر اهمیت استفاده از امکانات موجود برای توسعه و ارائه حرفه‌ای طرح‌ها تأکید کرد.
وی همچنین با اشاره به تفاوت گرنت و فاند توضیح داد که گرنت در برخی رویدادها به شکل جایزه مالی اعطا می‌شود، درحالی‌که فاند معمولاً به تأمین منابع مالی برای اجرای پروژه مشخص تولیدی مربوط است.
این کارگاه با طرح پرسش‌های شرکت‌کنندگان درباره بودجه، اقتباس، فرایند حمایت مالی و الزامات ارائه پروژه‌های سینمایی به پایان رسید.