آیدا خدادوست/ صبا، علیرضا خانی کارگردان «ترمینال» که در چهل‌وسومین جشنواره بین‌المللی فیلم کوتاه تهران حضور دارد ابتدا درباره ورودش به فیلمسازی بیان کرد: در سال ۱۳۹۷ دوره ای از طرف هومن سیدی با هدف بازیگری برگزار شد که من هم در آن حضور داشتم. شیوه آموزشی سیدی به شکلی بود که در کنار بازیگری، فیلم‌سازی و ساخت فیلم را هم تجربه می‌کردیم. همان‌جا متوجه شدم که به فیلم‌سازی علاقه بیشتری دارم و به نوعی خودم را در این مسیر پیدا کردم.

وی اضافه کرد: سال ۱۳۹۹ اولین فیلم کوتاه خودم، «آبی نفتی»، را در زاهدان ساختم. برای تولید فیلم، تیمی را از تهران به زاهدان بردیم و با یک بودجه بسیار محدود و با کمک دوستان آن را ساختیم که در چند جشنواره خارجی هم دیده شد.

وی با اشاره به ساخت «ترمینال» اظهار کرد: نوشتن و رسیدن به نسخه نهایی فیلمنامه «ترمینال» تقریباً یک سال زمان برد. موضوع برای من حساس بود، چون بخشی از ماجرا به استان خودم، سیستان و بلوچستان، مربوط می‌شد و آدم‌های واقعی و شرایطی را دربرمی‌گرفت که از نزدیک با آن‌ها آشنا بودم.
حتی پیش از این، درباره این موضوع کار مستند انجام شده بود و به همین دلیل برای من مهم بود که وقتی قرار است وارد سینمای داستانی شوم، فیلم به سمت اغراق یا سیاه‌نمایی نرود. مدت زیادی درباره این افراد تحقیق کردیم و به مواردی برخوردیم که نشان می‌داد این اتفاق واقعاً در حال رخ دادن است.

این کارگردان جوان اظهار کرد: موضوع به افرادی مربوط می‌شود که به دلیل نداشتن مدارک هویتی با مشکلات جدی مواجه می‌شوند. در بعضی روستاهای محروم سیستان و بلوچستان، به دلایل مختلف از جمله ازدواج‌های سنتی و نبود اسناد رسمی، برخی خانواده‌ها برای اثبات هویت و تابعیت فرزندانشان با مشکل مواجه هستند.

وی ادامه داد: در مواردی حتی پیش آمده بود که افرادی که ایرانی بودند، به اشتباه به عنوان اتباع افغانستانی شناسایی و از کشور خارج شده بودند. درباره یکی دو مورد اطلاع پیدا کردیم که فرد پس از انتقال به افغانستان برگشته بود، اما در برخی موارد نیز اتفاقات ناگواری رخ داده بود. این موضوع برای من بسیار ملتهب و مهم بود و احساس کردم باید با زبان سینما به آن پرداخته شود.

خانی با اشاره به یک اتفاق واقعی عنوان کرد: یک بار برای رفتن به زاهدان مجبور شدم با اتوبوس سفر کنم. در اتوبوس فردی حضور داشت که دقیقاً با چنین مشکلی مواجه شده بود. در مسیر تهران به زاهدان و بالعکس، به دلیل کنترل‌های بین‌راهی، مسافران باید مدارک شناسایی خود را ارائه کنند. آن فرد زمانی که به زاهدان نزدیک شد، مدارکش همراهش نبود و همان‌جا با مشکل مواجه شد.

این کارگردان درباره دیگر جزئیات فیلم گفت: حدود هشت ماه بازنویسی انجام دادیم تا به نسخه نهایی فیلمنامه رسیدیم. فیلم را هم در ترمینال جنوب فیلم‌برداری کردیم. تلاش کردیم در قالب یک فیلم کوتاه، بخشی از این قصه را روایت کنیم.

وی درباره حضور «ترمینال» در جشنواره‌های داخلی و خارجی نیز توضیح داد: پخش فیلم را با وسواس زیادی انجام دادم. برای من این‌طور نبود که بخواهیم فیلم را برای هر جشنواره‌ای بفرستیم تا صرفاً تعداد حضورهای جشنواره‌ای آن زیاد شود. اینکه بخواهم فقط یک نخل روی پوستر فیلم بزنم، واقعاً برایم اهمیتی نداشت.
تلاش کردیم جشنواره‌ها را گزیده انتخاب کنیم و فیلم را به جشنواره‌هایی بفرستیم که واقعاً در جهان اهمیت دارند و انتخاب شدن در آن‌ها ارزشمند است. یکی از جشنواره‌هایی که فیلم در آن حضور پیدا کرد، جشنواره اودنسه دانمارک بود. امسال از میان حدود چهار هزار فیلم، فکر می‌کنم نزدیک به ۷۰ فیلم داستانی برای بخش اصلی انتخاب شده بودند و «ترمینال» هم در این جشنواره حضور داشت.

خانی درباره دغدغه فیلم خود اظهار کرد: ادعایی ندارم که فیلم بتواند مسئله ای را در کشور حل کند، من سیاست‌گذار نیستم و وظیفه فیلم‌ساز هم سیاست‌گذاری نیست. وظیفه من این است که دغدغه‌ام را با زبان هنر و سینما مطرح کنم. در وهله اول برای من مهم بود که مردم خودمان این موضوع را ببینند. اینکه یک ایرانی به دلیل نداشتن مدارک هویتی از کشور خودش خارج شود، اتفاق بسیار دردناکی است.

وی اضافه کرد: از طرف دیگر، موضوع فیلم برای مخاطب بین‌المللی هم قابل درک است، چون مسئله مهاجرت و مهاجران غیرقانونی در بسیاری از کشورهای جهان مطرح است. یک نفر در جشنواره ای در اسپانیا درباره فیلم به من گفت که «ترمینال» فیلمی جهان‌شمول است. فیلم مدتی قبل در یکی از جشنواره‌های اسپانیا اکران شد و در چهار روز اکران، توانست در آرای مردمی عنوان بهترین فیلم از نگاه مخاطبان را به دست بیاورد.

خانی اضافه کرد: برای من این اتفاق خیلی جالب بود. فارغ از نظر داوران، اینکه مردم یک کشور دیگر با فیلم ارتباط برقرار کنند و به آن رأی بدهند، اتفاق مهمی است. امیدوارم فیلم در ایران هم دیده شود و این موضوع به گوش کسانی برسد که شاید تاکنون درباره آن چیزی نشنیده‌اند.

وی درباره نقش انجمن سینمای جوانان اظهار کرد: از نظر من، سینمای کوتاه ایران از نظر استعداد و ظرفیت، جایگاه بسیار مهمی دارد و به نظرم در میان فیلم‌سازان کوتاه، کارگردانان بسیار خوبی داریم. انجمن سینمای جوانان ایران و جشنواره فیلم کوتاه تهران به نظر من قله پرتاب سازندگان فیلم کوتاه هستند. نگاه ویژه‌ای که انجمن و جشنواره به فیلم کوتاه دارند، در جای دیگری به این شکل وجود ندارد و این موضوع بسیار حائز اهمیت است.

وی درباره اهمیت جشنواره فیلم کوتاه تهران نیز عنوان کرد: از طرف دیگر، جشنواره فیلم کوتاه تهران جشنواره‌ای باسابقه و اسکارکوالیفای است و طبیعتاً برای فیلم‌ساز، نویسنده و حتی بازیگرانی که در فیلم‌های کوتاه فعالیت می‌کنند، می‌تواند یک سکوی مهم باشد. البته درباره جشنواره حرف‌ها و نگاه‌های مختلفی وجود دارد، اما من واقعاً اعتقاد دارم جشنواره فرصت ویژه‌ای برای فیلم‌سازان است. جشنواره فضایی برای ارتباط گرفتن با آدم‌های مختلف هم ایجاد می‌کند.

خانی در پایان گفت: فضای هنر، فضای ارتباط و دیده شدن است. جشنواره این شرایط را فراهم کرده که آدم‌هایی با نگاه‌ها و سلیقه‌های مختلف کنار هم جمع شوند، با هم ارتباط بگیرند و تجربه‌هایشان را به اشتراک بگذارند. این فرصت برای فیلم‌سازان فیلم کوتاه بسیار ارزشمند است.