
یادداشت مهمان/ صبا، امیرعلی نصیری، منتقد و مدرس دانشگاه، نوشت:
مرغابی در بطری
داستانهای موازی با نام اصلی Histoires Parallèles محصول ۲۰۲۶ کشور فرانسه، دهمین ساخته اصغر فرهادی کارگردان پرآوازه کشورمان است. فیلم روایتکننده داستان سیلوی (ایزابل هوپر) نویسنده معروف فرانسوی است که به دنبال الهام گرفتن از همسایگان برای نوشتن رمان است. استخدام یک دستیار برای سیلوی، حوادث را طور دیگری رقم میزند. فرهادی فیلم را اقتباسی آزاد از قسمت ششم ده فرمان: زنا مکن ساخته کریستف کیشلوفسکی در سال ۱۹۸۸ میداند. فیلم در بخش رقابتی جشنواره فیلم کن پذیرفته شد، ولی نتوانست جایزهای را از آن خود کند. همچنین در فهرست اولیه کشور فرانسه برای جایزه اسکار فیلم بینالمللی نیز قرار نگرفت.
از استادم سعید عقیقی وام میگیرم و نقل به مضمون میکنم؛ آنجا که سر کلاس گفت: «گذشته را باید اولین فیلم فرهادی دانست؛ چون در خارج از ایران تولید شده است و مقایسه آن با سایر کارهای فرهادی منطقی نیست.» با این رویکرد، اگر داستانهای موازی را بعد از گذشته (۲۰۱۱) و همه میدانند (۲۰۱۸) سومین اثر فرهادی بدانیم، میتوان مسیر کاری او را در این سه فیلم بهتر دنبال کرد. البته یک تفاوت با دو فیلم دیگر، کاهش هنرمندان ایرانی دخیل در این پروژه است که این بار به خانم هایده صفییاری (تدوینگر) محدود شده است.
در جایجای فیلم، آثاری از کارهای قبلی فرهادی دیده میشود. به نظرم مهمترینش پایانبندی فیلم است. فرهادی کارگردان مجموعة تلویزیونی داستان یک شهر (شبکه تهران، ۱۳۸۷) بود؛ مجموعهای که روایتگر گروهی برنامهساز، شامل چند جوان با روحیات مختلف بود که تولید برنامة رئالیتی در شهر را در دست گرفته بودند. در یکی از قسمتهای آن مجموعه، جوانی متهم به مزاحمت تلفنی برای دیگران بود. بعد از کشمکش با نیروی انتظامی و قوه قضائیه، اولین کاری که میکند در صف تلفن عمومی ایستاده و درخواست سکّه میکند. آدام (آدام بِسا) نیز در پایان، به کافه رفته و دوباره نقش نویسنده را برای خانم دیگر بازی میکند.
به نظرم عصاره فیلم را باید در «تنیدگی واقیعت و تخیل» جستجو کرد؛ که در صحنه تقابل سیلوی (ایزابل هوپر) و پییر (ونسان کسل) به بهترین شکل ممکن به تصویر کشیده شده است؛ جایی که چگونگی رفتن مرغابی داخل بطری مطرح میشود. سیلوی میگوید: «مرغابی واقعیه، بطری واقعیه، ولی مرغابیِ توی بطری واقعی نیست. فقط تخیله.» همینجا است که عنوان این یادداشت برایم معنا پیدا میکند: «مرغابی در بطری». فرهادی بار دیگر جهانی میسازد که در آن واقعیت و روایت آن از یکدیگر جدا نیستند. آدمها نهفقط با آنچه رخ داده، بلکه با آنچه فکر میکنند رخ داده، زندگی میکنند. شاید به همین دلیل، در جهان فرهادی حقیقت همیشه چیزی نیست که در پایان کشف شود؛ گاهی خودِ جستوجوی حقیقت، داستان تازهای میسازد.
داستانهای موازی در ادامه مسیر فرهادی، فیلمی درباره آدمهایی است که واقعیت را میسازند، روایت میکنند و گاهی آن را با خیال خودشان اشتباه میگیرند. اگر گذشته نخستین تجربه جدی فرهادی در خارج از ایران بود و همه میدانند تلاش او برای پیوند دادن جهان خودش با قواعد سینمای اسپانیا، داستانهای موازی بیش از هر چیز فیلمی درباره خودِ داستانگویی است؛ درباره اینکه وقتی واقعیت ماده خام داستان میشود، مرز میان زندگی و خیال چقدر زود میتواند از بین برود.