
ناصر ارباب/ صبا، حامد یامینپور، مدیر باشگاه فیلم سوره، در گفتوگو با صبا، به مناسبت روز ملی سینما درباره رویکرد این مجموعه در حمایت از فیلمسازان جوان، جایگاه فیلم کوتاه، ورود باشگاه به حوزه سریالسازی و مهمترین مطالبات نسل تازه فیلمسازان از مدیران سینمایی سخن گفت. او معتقد است فیلم کوتاه برای باشگاه صرفاً پلهای برای رسیدن به فیلم بلند نیست، بلکه هر اثر باید بهعنوان یک اثر مستقل جدی گرفته شود و در عین حال، بخشی از مسیر رشد فیلمساز را شکل دهد.
فیلم کوتاه؛ اثری مستقل در مسیر رشد فیلمساز
یامینپور درباره نگاه باشگاه فیلم سوره به فیلم کوتاه توضیح داد: «ما بنا داریم مسیر رسیدن افراد به فیلم بلند و توانایی ساخت سریال را در فضایی مبتنی بر منتوری، مربیگری، مراقبت و آموزش پیش ببریم. بهویژه از چهار یا پنج سال پس از آغاز فعالیت باشگاه، تلاش کردیم در اکوسیستم فیلم کوتاه نیز نقشآفرینی کنیم؛ یعنی آثاری تولید کنیم که در فضای فیلم کوتاه، بهصورت مستقل و به خودی خود، آثار قابل قبولی باشند.
در عین حال، این آثار را در مسیر رشد فیلمسازان میدیدیم. به این معنا که ضمن مستقل بودن هر اثر، میان آثاری که توسط یک فیلمساز تولید میشد نیز پیوستگی وجود داشته باشد. ما فیلم کوتاه اول، دوم و سوم یک فیلمساز را در کنار یکدیگر میدیدیم و بررسی میکردیم که این آثار چه ارتباطی با یکدیگر دارند و هر کدام، با توجه به هدفی که برای ساخت فیلم سینمایی یا حضور فیلمساز در سریالسازی داشتیم، چه بخشی از مسیر را تکمیل میکنند. بنابراین، نوع مواجهه ما با فیلم کوتاه و تولید آثار کوتاه، در نسبت با این هدف شکل گرفته است که این فیلمسازان در نهایت به ساخت فیلم بلند یا سریال برسند.»
احترام به ذائقه فیلمسازان جوان
مدیر باشگاه فیلم سوره درباره نسبت نگاه محتوایی حوزه هنری با تولیدات این مجموعه نیز اظهار کرد: «به نظرم ایدئولوژی و نگاه حوزه هنری به فضای محتوا، همان چیزی است که ما از آن با عنوان سینمای سالم یاد میکنیم. در حوزه محتوا، مخاطب و اصل سینما، بهخصوص از ابتدای انقلاب و در سالهای اخیر که تیم جدید فعالیت خود را آغاز کرده است، توجه به مخاطب و داشتن مخاطب برای آثار و همچنین وجود قهرمان در قصه، همواره یک اصل مفروض بوده است. در عین حال، نوع سینمایی که ما در آن فعالیت میکنیم و محتوایی که تولید میکنیم، بر مبنای محتوای سالم شکل گرفته است.
سینمای حوزه هنری همواره با اخلاقگرایی، تصویر زندگی، نمایش آدمهای مختلف و ارائه تصویری سالم از زندگی و فضای اجتماعی شناخته شده و این رویکرد همچنان ادامه دارد.»
او درباره تفاوت رویکرد باشگاه با مجموعههایی که صرفاً بر تولید یا توانمندسازی تمرکز دارند، گفت: «ما در باشگاه علاوه بر توانمندسازی و رشد، افراد را نیز کشف میکنیم؛ یعنی به دنبال پیدا کردن افراد و پرورش ذائقه آنها هستیم. اینکه فیلمسازان ما چه سلیقهای در حوزه محتوا دارند، برای ما اهمیت دارد و در این زمینه دست ما بازتر است. ما به افراد سفارش نمیدهیم که چه چیزی بسازند، بلکه آنها را پیدا میکنیم، ذائقهشان را میشناسیم و تلاش میکنیم به آن احترام بگذاریم.
اگر آثار باشگاه را از ابتدا و بهویژه فیلمهای سینمایی آن را بررسی کنید، در عین وجود یک پیوستگی، با آثار متفاوتی مواجه میشوید؛ برای مثال، کار نوجوان، اثر سیاسی و آثاری درباره تاریخ معاصر در میان تولیدات باشگاه وجود دارد.»
سریالسازی؛ ادامه مسیر باشگاه در مواجهه با مخاطب جدید
یامینپور درباره ورود باشگاه فیلم سوره به حوزه سریالسازی نیز بیان کرد: «تأسیس باشگاه فیلم سوره با هدف ایجاد فضایی برای نوعی از فیلمسازان شکل گرفت که در فضای حرفهای سینما، به دلایل مختلف، کمتر جدی گرفته میشدند. بخشی از فضای محفلی و مدل حاکم بر سینما باعث شده بود طیفی از افرادی که توانایی حرفهای، تکنیک، فرم و درک سینمایی و هنری داشتند، نتوانند یکدیگر را پیدا کنند و فضایی برای رشد آنها وجود نداشته باشد.
اصل فعالیت باشگاه از ابتدا ناظر بر فیلمسازی و فضای سینما بود، اما در سالهای اخیر تقریباً در سراسر دنیا و بهخصوص در ایران، مخاطبان به سمت مصرف سریالهای بزرگ گرایش پیدا کردهاند. در ایران نیز تقریباً همه مجموعهها، چه تلویزیون و چه پلتفرمها، در حوزه سریالسازی فعالیت میکنند. این مسئله نشان میدهد که سینما، در کنار کارکردهای خود، با نوع دیگری از مصرف محتوای تصویری نیز مواجه شده است.
ما نیز از این تغییر مستثنا نیستیم و فیلمسازان باشگاه با همین هدف مسیر خود را ادامه میدهند تا حضور جدیتری در حوزه سریالسازی داشته باشند.»
او درباره برنامههای فعلی باشگاه در این حوزه افزود: «در حال حاضر سه متن سریال در باشگاه در حال نگارش است که مصوبه تلویزیون را دریافت کردهاند و در حال آمادهسازی مراحل بعدی آنها هستیم. علاوه بر این، یکی دو پروژه پلتفرمی نیز در حال طراحی است که آنها نیز در مرحله سفارش قرار دارند. منظور از سفارش این است که گفتوگوهای اولیه درباره آنها انجام شده است. بنابراین، سریالسازی در حال حاضر یکی از محورهای جدی فعالیت باشگاه است.»
شاخص موفقیت باشگاه؛ فیلمسازانی که وارد جریان حرفهای میشوند
مدیر باشگاه فیلم سوره درباره معیار ارزیابی موفقیت این مجموعه تأکید کرد که میزان تولیدات بهتنهایی نمیتواند شاخص مناسبی باشد و گفت: «معرفی فیلمساز، تهیهکننده و فیلمنامهنویس، یعنی معرفی کارگردانان، فیلمنامهنویسان و تهیهکنندگانی که بخشی از مسیر رشد خود را در باشگاه طی کردهاند، یکی از مهمترین شاخصهای موفقیت باشگاه است.
در جشنواره فیلم فجر، فکر میکنم هشت فیلم حضور داشتند که افرادی در مثلث اصلی آنها، یعنی کارگردان، تهیهکننده یا فیلمنامهنویس، بخشی از مسیر رشد خود را در باشگاه طی کرده بودند. اگر از این منظر نگاه کنیم، حضور این افراد در چنین جایگاهی میتواند شاخص موفقیت باشگاه باشد.»
مسیری از فیلم کوتاه تا تهیهکنندگی حرفهای
یامینپور درباره مسیر رشد تهیهکنندگان در باشگاه نیز توضیح داد: «ما مسیر رشد در حوزه تهیهکنندگی را از دوره آقای موحد آغاز کردیم. افراد وارد پروژهها میشدند و در جریان تولید، بهصورت عملی این حرفه را یاد میگرفتند و پیش میرفتند. در کنار آن، ارتباط و همنشینی آنها با نویسندگان و دیگر عوامل نیز شکل میگرفت.
در حال حاضر الگویی در باشگاه در حال اجراست که نرمافزار و سازوکار آن وجود دارد، اما هنوز تمام مراحل آن بهصورت مکتوب تدوین نشده است. افراد از پروژههای کوتاه آغاز میکنند و بهتدریج به تهیهکنندگی آثار جدیتر میرسند.»
او درباره ساختار استودیویی باشگاه ادامه داد: «پروژههایی که در باشگاه فعال میشوند، به دلیل ویژگی استودیویی این مجموعه، امکان واگذاری به افرادی را دارند که مسیر رشد خود را طی کردهاند. مدیرعامل مجموعه نیز در این ساختار، بیشتر در جایگاه مدیر استودیو و تهیهکننده قرار دارد.
در سالهای ابتدایی فعالیت باشگاه و دورهای که مجموعه نیازمند تثبیت بود، پروژهها با همین الگو پیش میرفتند. اما امروز شرایط متفاوت است. برای مثال، در حال حاضر تهیهکنندگی سریال «هتل بسیار بسیار عجیب» بر عهده من است، در حالی که فصل اول این سریال را در دوره آقای موحد تهیه کردم.
به این ترتیب، پروژهها در اختیار افرادی قرار میگیرند که به نقطهای از مسیر حرفهای خود رسیدهاند که میتوانند یک پروژه جدیتر را بر عهده بگیرند. برای مثال، در حال حاضر یک سریال اپیزودیک داریم که تهیهکننده آن یکی از افرادی است که مسیر رشد خود را در باشگاه طی کرده است. امکانی که باشگاه در اختیار این افراد قرار میدهد، این است که پروژههای فعالشده مجموعه به آنها سپرده شود.»
نسل تازهای که وارد سینمای حرفهای شده است
یامینپور درباره اینکه آیا باشگاه توانسته است بخشی از نسل جدید فیلمسازان را به سینمای ایران معرفی کند، گفت: «باشگاه از سال ۱۳۹۳ فعالیت میکند. ممکن است ما خودمان چنین ادعایی را مطرح کنیم و در قالب گزارش عملکرد، آن را بیان کنیم، اما واقعیت میدان و آنچه امروز در فضای حرفهای سینما اتفاق میافتد، این مسئله را نشان میدهد.
امروز تهیهکنندگان به سراغ فیلمسازانی میروند که بهعنوان فیلمسازان جدید انتخاب شدهاند. آقایان خردمندان، ربیعی، دارابی، کشاورز، پایدار و دیگر افرادی که در مسیر باشگاه قرار داشتهاند، امروز در فضای سریالسازی و پلتفرمها فعالیت میکنند و برای پروژههای جدیتر سراغ آنها میروند.»
او ادامه داد: «این همان رسالتی است که باشگاه از ابتدا دنبال کرده است و خوشحالیم که فیلمسازانی وارد این مسیر شدهاند که در فضای سینمای سالم، سینمای بدون غرض و بدون ضدیت با کشور، توانستهاند به فیلمسازانی تبدیل شوند که امروز افراد و مجموعههای مختلف با آنها همکاری میکنند.»
فیلم کوتاه، بخش جوانهزدن فیلمساز است
با این حال، مهمترین بخش صحبتهای یامینپور به مطالبه او از مدیران سینمایی برای نسل جدید فیلمسازان اختصاص داشت. او درباره ضرورت توجه به فیلم کوتاه گفت: «کسی که متولی این بخش در کشور میشود، باید نقش پدری خود را بسیار جدی بگیرد. وقتی در اکوسیستم سینمایی کشور، مجموعههای مختلفی در حوزه توانمندسازی و حمایت از سینمای کوتاه فعالیت میکنند، این نگاه پدرانه، حمایت و همراهی باید بهعنوان یک اصل جدی در نظر گرفته شود.
نمیتوان همان مناسبات و قواعد فیلم بلند را برای فیلم کوتاه در نظر گرفت، زیرا فیلم کوتاه محل جوانهزدن فیلمساز است. اگر قرار باشد صرفاً بر اساس قواعدی مشخص عمل کنیم و بگوییم فلان معیار محقق نشده و بنابراین اثر حذف شود، بخشی از این مسیر را نادیده گرفتهایم.
برای مثال، ممکن است امسال مجموعهای هفت فیلم به جشنواره ارسال کند و هیچکدام پذیرفته نشوند. من درباره کیفیت آثار صحبت نمیکنم و ممکن است گفته شود کیفیت برخی آثار مطلوب نبوده است، اما از مجموعهای که مأموریت اصلی آن حمایت از فیلم کوتاه و فیلمسازان جوان است، انتظار میرود دستکم یکی از آثارش در جشنواره حضور داشته باشد تا آن مجموعه بتواند همچنان به فعالیت خود ادامه دهد.»
یامینپور با تأکید بر ضرورت حفظ اکوسیستم فیلم کوتاه افزود: «ما طبیعتاً فعالیت خود را ادامه میدهیم، اما وقتی مثلاً ۵۰ اثر در یک جشنواره حضور دارند، باید توجه داشت که حضور دستکم یک اثر از مرکزی که بهصورت تخصصی متولی این حوزه است، میتواند به زنده ماندن اکوسیستم کمک کند.
نقش متولی این بخش باید شبیه نقش یک پدر باشد. اگر فرزند یک خانواده کشتیگیر باشد و در یک مسابقه شکست بخورد، پدر به دلیل یک شکست او را کنار نمیگذارد و فرد دیگری را ترجیح نمیدهد. ویژگی حمایت پدرانه این است که فرد را دست بگیرد و برای ادامه مسیر بالا بکشد.»
نبود مسیر مشخص برای فیلمسازان جوان
مدیر باشگاه فیلم سوره در ادامه درباره وضعیت حمایت از فیلمسازان جوان در سینمای حرفهای کشور اظهار کرد: «در حوزه حمایت از فیلمسازان در فضای سینمایی کشور، در حال حاضر مسیر مشخصی وجود ندارد. برای مثال، در حوزه اکران، سبد مشخص و منطقی برای آثار این فیلمسازان وجود ندارد. در جشنواره نیز یک سال برای فیلم اول جایزه در نظر گرفته میشود، یک سال چنین جایزهای وجود ندارد؛ یک سال گفته میشود همه فیلمها باید با یکدیگر رقابت کنند و سال دیگر، کارگردان و تهیهکننده از یکدیگر تفکیک میشوند.»
او راهکار خود را ایجاد یک بخش ویژه برای استعدادهای تازه سینما دانست و گفت: «میتوان یک الگوی مشخص طراحی کرد؛ مثلاً بخشی با عنوان تلنت یا استعدادیابی در جشنواره ایجاد شود و داوران معتبر و صاحبنام مسئولیت داوری آن را بر عهده بگیرند. حتی اگر تنها پنج اثر در این بخش حضور داشته باشند، باید داوری جدی و توجه حرفهای نسبت به آنها وجود داشته باشد.
چنین بخشی میتواند این پیام را منتقل کند که پیدا کردن فیلمساز جدید و رشد فیلمساز جدید برای سینما اهمیت دارد. این موضوع باید در سیاستگذاری سینمای کشور جدی گرفته شود و برای آن طراحی مشخصی وجود داشته باشد.»
چقدر حالم خوب شد شماها را دیدم
یامینپور در پایان با اشاره به دیدار اخیر اعضای جوان باشگاه با داوودنژاد، این اتفاق را نشانهای امیدوارکننده برای آینده سینما دانست و گفت: «دیشب جلسهای با حضور اعضای امسال باشگاه داشتیم و آقای داوودنژاد نیز مهمان ما بودند. حدود ۳۰ تا ۴۰ نفر از اعضای خانواده باشگاه در این جلسه حضور داشتند. آقای داوودنژاد فارغ از تمام بحثهای مطرحشده، جملهای گفتند که برای من بسیار قابل توجه بود: «چقدر حالم خوب شد شماها را دیدم.»
از ایشان پرسیدم چرا و از چه جهت؟ گفتند که نسبت به آینده سینما بسیار نگران بودهاند، اما وقتی این جمع را دیدهاند که افراد جدیدی در آن حضور دارند، به سینما فکر میکنند، علاقهمند هستند و میخواهند فیلمساز و کارگردان شوند، احساس امیدواری کردهاند.
این مسئله برای نسل تازه فیلمسازان بسیار مهم است. آنها باید بتوانند چنین حسی را به استادان و کسانی که منتظر دیدن نسل جدید سینما هستند منتقل کنند. البته خود این فیلمسازان نیز باید برای این مسیر بسیار جدی و قدرتمند شوند، اما در نهایت این نگاه باید در سطح سیاستگذاری و مدیریت سینما نیز طراحی شود. نمیتوان صرفاً در سطح شعار گفت که جوانان اهمیت دارند. اگر واقعاً نسل جوان برای سینما مهم است، باید برای حضور، رشد و ادامه مسیر آنها در ساختار سینمای کشور، طراحی مشخص و عملی وجود داشته باشد.»